Lỗ hỏng trong Chủ nghĩa bảo hộ của Trump

Trump 11

Giữa lúc mọi sự chú ý đang đổ dồn vào tình hình bạo động ở Charlottesville, chúng ta không nên bị đánh lạc hướng khỏi lập trường gây tranh cãi của chính quyền Trump về tự do thương mại. Vấn đề ngấm ngầm này đang dần hiện rõ qua các cuộc đàm phán. Nước Mỹ hiện giờ đang bắt đầu tiến hành cuộc điều tra nhắm vào Trung Quốc, liên quan đến các cáo buộc vi phạm về quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời, tham gia vào quá trình tái đàm phán Hiệp định Mậu dịch Tự do Bắc Mỹ với Mexico và Canada. Trước khi đi vào phân tích hai sự kiện này, chúng ta hãy nhắc lại những đặc trưng cơ bản của tự do thương mại, điều mà Trump luôn nhầm lẫn.

Những đặc trưng cơ bản của tự do thương mại

Nguyên lý cốt lỗi ở đây là, khi một thỏa thuận trao đổi thông thường được thiết lập giữa các bên, nó sẽ luôn tạo ra lợi ích cho mỗi bên. Ví dụ, nếu tôi đổi con ngựa của mình lấy con bò của bạn, thoạt đầu, nghe có vẻ có lý nhưng thật ra hoàn toàn sai, khi lý luận rằng: “Không có giá trị gia tăng nào được tạo ra cho mỗi bên, bởi vì tổng số lượng ngựa và bò mà cả hai bên cùng nắm giữ không khác gì trước lúc giao dịch. Vậy tại sao phải lo lắng, nếu như vụ trao đổi đó không xảy ra?”. Thực ra, lý luận lỏng lẻo này đã bỏ qua một vấn đề: các cuộc trao đổi luôn cần có một cái giá, mới có thể thực hiện được. Tại sao hai tổ chức bỏ tiền để tiến hành một giao dịch mà cả hai bên đều không được lợi? Trường hợp trao đổi đơn giản như ví dụ nêu trên còn được xem là một “trò chơi có tổng dương”, khi mà lợi ích nó đem lại vượt qua cả chi phí để thực hiện cuộc trao đổi đó. Cụ thể là, tôi có thể đang rất cần một con bò để lấy sữa hoặc gây giống, còn bạn đang rất cần một con ngựa để kéo xe. Việc trao đổi sẽ cho phép cả hai bên thu được lợi ích cao hơn, bằng việc sử dụng hiệu quả các nguồn lực sẵn có.

Nhưng, việc trao đổi theo kiểu “hàng lấy hàng” như vậy cũng có nhược điểm. Bởi vì, rất khó để hai đối tượng tham gia trao đổi cùng nắm giữ đúng chủng loại cũng như số lượng hàng hóa mà đối phương cần. Và từ đó, dẫn đến sự ra đời của tiền tệ, nhờ đó, việc bán hàng không còn phụ thuộc vào nhu cầu mua hàng của bên còn lại, và lợi ích thu được từ hoạt động trao đổi trở nên nổi bật hơn.

Khi áp dụng nguyên lý này vào hai thương nhân độc lập, ta có thể dễ dàng tổng quát lại vấn đề theo hai hướng. Hướng thứ nhất, hoạt động thương mại luôn có ý nghĩa, bất kể có bao nhiêu bên tự nguyên tham gia ký kết thỏa thuận trao đổi. Chỉ cần mỗi bên đều chủ động đánh giá rằng, lợi ích họ nhận được nhiều hơn những gì họ cho đi, một thỏa thuận trao đổi sẽ giúp tạo ra sự phát triển chung cho tất cả các bên tham gia vào nó. Và hơn thế nữa, lợi ích thu được dành cho các bên ký kết thỏa thuận sẽ thu hút thêm các thành phần bên ngoài, muốn tham gia vào thỏa thuận trao đổi đó. Điều này giúp tạo ra một ngoại lực tích cực mà chúng ta thường bỏ qua. Hướng thứ hai, vì thu được lợi ích, các thành viên tham gia vào thỏa thuận thương mại sẽ ngày càng tăng, dần dần đạt đến mức độ của một hiệp định thương mại quốc tế. Và vì thế, việc cắt giảm thuế quan và gỡ bỏ các rào cản xuất nhập khẩu sẽ giúp tằng cường hoạt động thương mại, đem lại lợi ích cho tất cả các quốc gia.

Tự do thương mại sẽ sinh ra sự cạnh tranh và dẫn đến sự không ngừng đổi mới của các doanh nghiệp. Điều này còn đúng với thị trường trong nước hơn là với thị trường ngoài nước. Rõ ràng rằng, không ai bắt những doanh nghiệp mới thành lập trong nước đi xin phép những doanh nghiệp hiện có để được mở cửa hàng. Sự cạnh tranh sẽ đem lại lợi ích cho người tiêu dùng bằng việc gia tăng sự lựa chọn của họ, và nó cũng sẽ giúp các doanh nghiệp khác giảm thiểu các chi phí đầu vào. Sự cạnh tranh cũng sẽ tạo ra động lực mạnh mẽ, buộc các doanh nghiệp không ngừng thay đổi, để có thể cạnh tranh với các đối thủ khác. Và cuối cùng, nó sẽ gây áp lực thực sự đối với những nhà kinh doanh độc quyền, buộc họ cải tiến hoạt động sản xuất trước hoặc là hoàn toàn bị đánh bại. Điểm khác biệt lớn trong cách nhìn nhận vấn đề của Trump là, ông ta xem hoạt động thương mại như một “trò chơi có tổng bằng không”, trong đó, các công ty Mỹ và công nhân Mỹ bị cướp mất việc làm vào tay các công ty tư nhân – mặc dù đây là một kết quả tích cực có hệ thống. Nhưng Trump không hiểu rằng, dòng chảy việc làm, kể cả khi không thể chảy ra nước ngoài, sớm hay muộn cũng sẽ biến mất khỏi Mỹ; Bởi vì, những nhà sản xuất nội địa sẽ tự động dời ra bên ngoài nếu như cấu trúc chi phí vận hành ở nước sở tại quá cao. Và ông ta cũng không hiểu rằng, những công nhân đang thất nghiệp có thể tìm được việc làm nếu cả hai thị trường xuất khẩu và nhập khẩu được mở rộng.

Những dẫn chứng nêu trên cho chúng ta thấy rõ, sẽ xảy ra một bi kịch kinh tế thực sự, nếu chỉ vì sự thua lỗ của một vài doanh nghiệp hay một vài ngành công nghiệp cụ thể mà có thể biện hộ cho việc phải chấm dứt NAFTA. Những lập luận của Trump là hoàn toàn vô căn cứ, chẳng khác gì những lập luận tồn tại 90 năm trước, khi chúng được dùng để thuyết phục tổng thống Herbert Hoover ban hành Đạo luật Thuế Quan Smoot-Hawley vào năm 1930 thắt chặt hoạt động thương mại quốc tế, từ đó mở đường cho chủ nghĩa Phát Xít ở Đức năm 1933.

Chúng ta không hề muốn lặp lại sai lầm lịch sử đó. Dĩ nhiên, thâm hụt thương mại giữa các quốc gia sẽ luôn tồn tại, nhưng nó có ý nghĩa như thế nào? Hiện tại, tổng giá trị hoạt động thương mại giữa Mỹ và Mexico là 525 tỷ USD, và Mỹ bị thâm hụt khoản 63 tỷ USD. Nhưng hãy xem, chuyện gì sẽ xảy ra nếu chính quyền Trump lựa chọn phương án ngừng giao dịch thương mại, để không bị thâm hụt với Mexico. Đầu tiên, các doanh nghiệp Mỹ sẽ thất thu 231 tỷ USD giá trị bán hàng ở nước ngoài. Các công ty Mỹ và người tiêu dùng Mỹ cũng sẽ mất khoản 294 tỷ USD chi phí mua sắm. Và Mỹ đại khái sẽ mất 63 tỷ USD vốn đầu tư từ nước ngoài vào Hoa Kỳ.

Thực tế, mỗi phần trong ba chỉ tiêu trên (tổng giá trị hoạt động thương mại – giá trị xuất khẩu của Mỹ đến Mexico – giá trị nhập khẩu của Mỹ từ Mexico) đều có lợi cho Mỹ. Vì thế, thâm hụt thương mại cũng là có lợi cho Mỹ. Trump nghĩ rằng, thâm hụt thương mại có nghĩa là Mỹ đã thất bại trong hoạt động thương mại quốc tế. Nhưng ông ta không bao giờ nghĩ đủ xa rằng, tại sao có nhiều quốc gia khác không chọn ngừng giao dịch thương mại với Mỹ vì Mỹ có thặng dư với họ. Trong cả thị trường nội địa và quốc tế, chúng ta không nên áp đặt bất kỳ ràng buộc “yêu cầu tính công bằng” nào lên kết quả của các giao dịch tự nguyện.

Câu chuyện giữa Mỹ và Trung Quốc

Vấn đề giữa Mỹ và Trung Quốc lại là một câu chuyện hoàn toàn khác. Bởi vì Trung Quốc chỉ thừa nhận ngoài miệng, rằng họ chủ trương đưa tư do thương mại vào trong các chính sách của mình. Chiến lược đen tối hàng đầu của Trung Quốc là tham gia vào việc trộm cắp tài sản trí tuệ trên phương diện rộng, bao gồm đánh cắp bí mật thương mại, vi phạm bản quyền bằng sáng chế, và tuồng hàng giả ra thị trường quốc tế. Chiến lược thứ hai của Trung Quốc thường được thể hiện qua việc chèn ép các doanh nghiệp Mỹ, nếu muốn kinh doanh tại thị trường Trung Quốc, thì buộc phải hợp tác với một doanh nghiệp của Trung Quốc và chấp nhận chia sẻ quyền sở hữu trí tuệ. Và các đối tác Trung Quốc này thường sẽ sử dụng tài sản trí tuệ đó, thực hiện các giao dịch không liên quan, nhầm thu lợi bất chính.

Vấn đề chèn ép trong kinh doanh này thường sẽ dẫn đến sự sụt giảm nghiêm trọng trong hoạt động thương mại. Ở Mỹ, không có tiểu bang nào áp đặt điều kiện đối với các doanh nghiệp từ các bang khác, khi tham gia vào thị trường, phải chấp nhận chia sẽ quyền sở hữu trí tuệ, hay đóng một khoản thuế đặt biệt, hay chấp nhận từ bỏ khả năng kiện tụng lên toàn án liên bang. Quy tắc không phân biệt đối xử trong Hiến pháp Hoa Kỳ không cho phép các bang áp đặt những điều kiện một chiều trên. Và từ đó, hạn chế được khả năng xảy ra một cuộc chiến tranh thương mại giữa các bang trong nước.

Câu hỏi khó đặt ra là, Mỹ phải làm gì để phản ứng với hành vi ăn cắp trắng trợn và những chính sách thương mại vô lý của Trung Quốc. Tổng thống Trump đã đe dọa sẽ viện dẫn Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 để đơn phương “áp đặt lệnh trừng phạt đối với những quốc gia vi phạm thỏa thuận thương mại hoặc tiến hành các hoạt động thương mại không công bằng”. Vấn đề ở đây là, việc áp dụng điều luật trên có thể khiến Mỹ vi phạm các qui tắc trong hệ thống giải quyết tranh chấp của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Ngăn chặn những hành động đơn phương sẽ góp phần làm giảm đi rủi ro lạm dụng quyền lực của các quốc gia nhằm bảo vệ hàng hóa của riêng họ. Nhưng mặt trái của việc này là, nó cho phép những kẻ thích lạm dụng khe hở pháp luật như Trung Quốc, thoát khỏi khả năng bị tố tụng, tiếp tục thu lợi từ hoạt động phi pháp trong một giai đoạn không xác định.

Trung Quốc tuyên bố rằng, bất kỳ lệnh trừng phạt nào từ chính quyền Trump cũng sẽ dẫn đến một cuộc chiến tranh thương mại mà không bên nào có thể giành chiến thắng, bởi vì chắc chắn Trung Quốc sẽ trả đũa bất kỳ hành động đơn phương nào từ phía Mỹ. Nhưng, nếu Mỹ không có hành động gì cả, là ngấm ngầm chấp nhận sự lạm dụng tiếp diễn trong hoạt động thương mại của Trung Quốc. Cùng lúc đó, chính quyền Trump cũng đang cần Trung Quốc ngồi vào bàn đàm phán để thảo luận về vấn đề biển Đông và tình hình trên bán đảo Triều Tiên.

Một điều hiển nhiên là, Mỹ không còn bất kỳ lựa chọn có lợi nào trong mối quan hệ với thị trường kinh tế lớn thứ hai thế giới. Điều này lý giải tại sao, sẽ rất khó để khôi phục lại môi trường tự do thương mại, khi mà các bên đang khinh thường những nguyên tắc cơ bản của nó. Đây càng là lý do để vị tổng thống Mỹ đương nhiệm không nên tìm cách phá hủy hiệp định NAFTA. Bởi vì, chỉ phải đối đầu với Trung Quốc cũng đã quá gian nan.

Tác giả: Richard A. Epstein

Nguồn: Hoover.org

Từ khóa: lỗ hỏng, chủ nghĩa bảo hộ, Trump