Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Để bênh vực cuộc chiến thương mại với Trung Quốc, Tổng thống Mỹ Donald Trump một lần nữa đăng những dòng twitter xa rời thực tế. Ông đã tweet vào cuối tháng 8 năm 2019 rằng ‘Trung Quốc muốn thương lượng một thỏa thuận rất tệ’ và rằng ‘Hàng ngàn công ty đang rời khỏi Trung Quốc vì thuế quan’. Sự dịch chuyển được cho là của các công ty nước ngoài là một dẫn chứng khác cho thấy quan điểm của ông rằng Trung Quốc đang chịu áp lực kinh tế ngày càng tăng và lo lắng chấp nhận các điều khoản của phía Mỹ cho một hiệp định thương mại.

Tuy nhiên, thực tế không ủng hộ quan điểm của Trump khi cho rằng thuế quan của Mỹ đang làm chậm lại nền kinh tế Trung Quốc và làm tăng tỷ lệ thất nghiệp.

Cuộc chiến thương mại không làm giảm đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Trung Quốc. Vốn FDI phi tài chính hiện đang ở mức gần 140 tỷ USD mỗi năm, nghĩa là hàng ngàn công ty nước ngoài mới được thành lập tại Trung Quốc mỗi tháng. Kể từ khi cuộc chiến thuế quan nổ ra vào giữa năm 2018, vốn FDI vào Trung Quốc đã tăng trưởng ở mức khoảng 3% mỗi năm, một tốc độ tương tự như năm năm trước. Và dữ liệu gần đây không bao gồm các khoản đầu tư mới khổng lồ vào các nhà máy hóa chất - Trung Quốc gần đây đã phê duyệt toàn bộ khoản đầu tư thuộc sở hữu nước ngoài của cả ExxonMobil và BASF, mỗi khoản trị giá 10 tỷ USD.

Dòng vốn FDI lớn tiếp tục đổ vào Trung Quốc phù hợp với kỳ vọng của các công ty thành viên thuộc Hội đồng doanh nghiệp Mỹ - Trung. Cuộc khảo sát thành viên gần đây của Hội đồng cho thấy 97% doanh nghiệp cho biết hoạt động của họ ở Trung Quốc có lãi và 87% doanh nghiệp không di dời và không có kế hoạch di dời bất kỳ hoạt động nào của công ty. Nói tóm lại, có rất ít bằng chứng cho thấy một số lượng lớn các công ty nước ngoài đang di dời khỏi Trung Quốc - điều ngược lại với ý kiến của Trump dường như mới là sự thật.

Một vài công ty nước ngoài gần đây đã rời Trung Quốc nhưng cần lưu ý hai điểm.

Đầu tiên, các công ty nước ngoài đã rời khỏi Trung Quốc trong nhiều thập kỷ. Một số công ty có các chiến lược kinh doanh thất bại, khiến họ phải rút lui. Ví dụ tốt nhất là Occidental Petroleum. Công ty này bước vào thị trường Trung Quốc vào năm 1983 với một chiến lược kinh doanh thiếu sót và buộc phải từ bỏ khoản đầu tư 250 triệu đô la Mỹ khi rút lui vào năm 1990. Các công ty nước ngoài khác, đặc biệt là những công ty xuất khẩu hàng tiêu dùng thâm dụng lao động nhất, đã phát triển mạnh ở Trung Quốc trong nhiều năm. Nhưng khi mức tiền lương địa phương tiếp tục tăng, các công ty này cuối cùng đã chuyển hoạt động sản xuất sang các nước khác với mức lương thấp hơn nhiều như Bangladesh.

Thứ hai, Trung Quốc có hơn nửa triệu doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Tin đồn về một số ít các công ty rời khỏi Trung Quốc không đồng nghĩa với một xu hướng rộng lớn hơn.

Trong khi một số công ty nước ngoài báo cáo rằng họ đang xem xét các lựa chọn thay thế cho việc sản xuất tại Trung Quốc, vẫn còn phải xem có bao nhiêu doanh nghiệp sẽ thực sự rời đi và bao nhiêu trong số những doanh nghiệp rời đi sẽ chuyển đến Mỹ. Một phần lớn các công ty nước ngoài ở Trung Quốc, đặc biệt là các công ty Mỹ, chủ yếu sản xuất hàng hóa để bán trên thị trường Trung Quốc, và thị trường Trung Quốc vẫn đang có tốc độ tăng trưởng nhanh chóng. Các công ty này không có động cơ để dời đi sang một nước khác trong khu vực châu Á, huống chi là di dời về Mỹ.

Chẳng hạn, Caterpillar có hơn 30 nhà máy chế tạo thiết bị xây dựng ở Trung Quốc nhằm chủ yếu bán ở thị trường nội địa. Chi phí vận chuyển cao so với giá trị khiến cho việc chế tạo máy móc hạng nặng ở Mỹ và sau đó xuất khẩu sang Trung Quốc là điều bất khả thi. Caterpillar, giống như các nhà sản xuất hàng hóa tư bản nước ngoài khác ở Trung Quốc, rất khó có thể di dời bất kỳ sản phẩm nào của họ.

Và việc di dời sản xuất ra khỏi Trung Quốc thì nói dễ hơn làm. Các chi nhánh nước ngoài hoạt động tại Trung Quốc dựa trên chuỗi cung ứng nội địa rộng lớn đã được xây dựng qua nhiều thập kỷ và sử dụng khoảng 25 triệu công nhân Trung Quốc, một phần đáng kể trong số đó là các kỹ sư và quản lý lành nghề. Việt Nam thường được đề xuất như một sự thay thế nhưng nước này chỉ có thể hấp thụ một phần nhỏ sản xuất của các doanh nghiệp nước ngoài hiện đang hoạt động tại Trung Quốc. Tổng số việc làm phi nông nghiệp ở Việt Nam vào khoảng 44 triệu và các công ty nước ngoài hoạt động ở đây thường than phiền về tình trạng thiếu kỹ sư và quản lý lành nghề.

Việc chuyển một số lượng đáng kể các công ty nước ngoài từ Trung Quốc sang Việt Nam sẽ gây thêm áp lực đối với mức lương ngày càng tăng của Việt Nam, làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu lao động lành nghề hiện có và đẩy năng lực logistics hạn chế của Việt Nam đến ngưỡng giới hạn.

Apple đã ký hợp đồng với nhà sản xuất Đài Loan Foxconn để sản xuất 220 triệu iPhone tại Trung Quốc vào năm 2018. Foxconn sẽ gặp một số khó khăn nếu Apple yêu cầu công ty di dời khỏi Trung Quốc khi Foxconn sử dụng hàng trăm nghìn công nhân nhà máy và hàng chục nghìn kỹ sư và quản lý giỏi người Trung Quốc và thu hút một mạng lưới gồm hơn 1500 nhà cung cấp địa phương.

Dường như các công ty đa quốc gia, bao gồm cả những công ty có trụ sở tại Mỹ, tiếp tục xem Trung Quốc là một môi trường đầu tư hấp dẫn bất chấp thuế quan của Mỹ đối với hàng xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ. Tuyên bố của ông Trump rằng một cuộc thiên di của các công ty nước ngoài sẽ buộc Trung Quốc phải đáp ứng yêu cầu của Mỹ để giải quyết cuộc chiến thương mại là ao ước hơn là thực tế đang diễn ra.

Rất ít công ty đa quốc gia của Mỹ hoạt động tại Trung Quốc có khả năng dịch chuyển sản xuất trở lại Mỹ. Tuyên bố của ông Trump rằng thuế quan áp lên hàng hóa Trung Quốc sẽ đảo ngược sự sụt giảm kéo dài hàng thập kỷ trong tỷ lệ việc làm của Mỹ thuộc khối ngành sản xuất rất có thể sẽ không thành hiện thực.

(*) Tác giả bài viết, Nicholas R Lardy, là Senior Fellow thuộc Anthony M Solomon tại Viện kinh tế quốc tế Peterson, Washington.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: Công ty, nước ngoài, Trung Quốc, chống cự, cuộc chiến, thương mại, Trump.