Tác động của Covid-19 đối với việc thực thi Hiệp định Khu vực thương mại tự do lục địa châu Phi

24.04-01

Việc thực thi Hiệp định Khu vực thương mại tự do lục địa châu Phi (AfCFTA) sẽ biến thị trường lục địa châu Phi trở thành khu vực thương mại tự do lớn nhất. Tuy nhiên, khi thời điểm thực thi hiệp định đến gần, các thị trường toàn cầu ở châu Á, châu Âu và châu Mỹ hiện đang bị ảnh hưởng bởi coronavirus mới (COVID-19).

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã tuyên bố sự lây lan của COVID-19 là một đại dịch. Điều này có tác động lớn hơn đối với hầu hết khía cạnh của đời sống con người, bao gồm thương mại, tài chính, du lịch, việc làm, hợp đồng, v.v. Mặc dù các nước châu Phi không bị ảnh hưởng bởi đại dịch nhiều như các đối tác của họ, sự gia tăng số lượng trường hợp nhiễm bệnh ở châu Phi trong tuần qua, (3 tháng kể từ ngày bắt đầu AfCFTA), khiến nhiều quốc gia châu Phi phải thực hiện các bước đi chủ động để ngăn chặn sự lây lan của virus vào biên giới nước họ. Trước vấn đề này, bài bình luận sau đây sẽ thảo luận về tác động của Covid-19 đối với việc triển khai AfCFTA nếu đại dịch vẫn còn tiếp diễn.

Giới thiệu tóm lược về AfCFTA

Các nước châu Phi đã đồng ý ký kết Hiệp định AfCFTA vào năm 2018 tại Kigali, Rwanda với mục đích thúc đẩy hội nhập chính trị và kinh tế xã hội của lục địa, cho phép di chuyển tự do thể nhân, nguồn vốn, hàng hóa và dịch vụ giữa các quốc gia thuộc khối kinh tế châu Phi. Trong thời đại mà các quốc gia tham gia vào các hiệp định tạo thuận lợi thương mại và phát triển kinh tế thông qua tương tác thương mại, mục tiêu của AfCFTA cũng không khác mấy - thúc đẩy châu Phi phát triển nông nghiệp, an ninh lương thực, công nghiệp hóa và chuyển đổi cấu trúc kinh tế, bằng cách tạo ra một thị trường lục địa duy nhất quản lý sự di chuyển tự do của doanh nghiệp, người dân và vốn đầu tư.

Tuy nhiên, những lợi ích - chẳng hạn như một thị trường lớn hơn, nhiều việc làm hơn và chuỗi cung ứng được cải thiện hơn - tích lũy từ việc triển khai AfCFTA, sẽ chỉ có thể đạt được khi tất cả các quốc gia không những phê chuẩn Thỏa thuận AfCFTA, mà còn tuân thủ chính sách thúc đẩy năng suất địa phương. Vấn đề này càng quan trọng hơn khi phải đối phó với những thách thức to lớn của AfCFTA – tình trạng quan liêu, thiếu hiệu quả, cơ sở hạ tầng kém, hàng rào phi thuế quan dai dẳng và các biện pháp bảo vệ khác - và gần nhất, là đại dịch Covid-19.

Thực hiện AfCFTA trong giai đoạn Covid-19

Với sự gia tăng các ca nhiễm Covid-19 trên toàn cầu, đặc biệt là sự bùng nổ gần đây của Covid-19 ở các nước châu Phi và ảnh hưởng của đại dịch đối với nền thương mại và kinh tế thế giới, Covid-19 đang trở thành một vấn đề đáng cân nhắc, khi thảo luận về việc triển khai AfCFTA, đặc biệt với khả năng cao rằng đại dịch sẽ còn tiếp diễn và gây ảnh hưởng sau ngày AfCFTA có hiệu lực, ngày 1 tháng 7 năm 2020.

Cốt lõi các mục tiêu của AfCFTA là sự di chuyển tự do của thể nhân, hàng hóa và dịch vụ trong lục địa châu Phi. Giao thông vận tải chắc chắn là một yếu tố thiết yếu cho quá trình di chuyển tự do này. Với việc các nước châu Phi tuyên bố đóng cửa toàn bộ hoặc một phần, điều đó có nghĩa là chỉ hàng hóa và dịch vụ thiết yếu, vật tư y tế và vật tư khẩn cấp sẽ được ưu tiên vận chuyển. Tất nhiên các nhà máy, văn phòng, trung tâm thương mại, trường học, rạp chiếu phim, bảo tàng, phòng tập gym (và về cơ bản bất cứ nơi nào có thể tụ tập đông người) sẽ bị hạn chế. Các nhà máy rất quan trọng đối với việc triển khai AfCFTA. Do tác động của Covid-19, các quốc gia thành viên Liên minh châu Phi có thể ưu tiên sản xuất vật tư y tế và hàng hóa thiết yếu hơn các hàng hóa không thiết yếu khác, và các nhà máy sản xuất những hàng hóa không thiết yếu đó có thể vẫn bị hạn chế hoạt động cho đến khi nào Covid-19 không còn là mối nguy hại nữa. Điều này có thể ảnh hưởng xấu đến những hàng hóa giao thương liên lục địa không phải là vật tư y tế và dịch vụ thiết yếu.

Việc các nhà máy và doanh nghiệp đóng cửa kéo dài sẽ có khả năng dẫn đến nhiều công việc bị chấm dứt, các hợp đồng xuyên biên giới bị hủy (khi không có các điều khoản bất khả kháng trong hợp đồng), giảm cung hàng hóa xa xỉ, giảm cung các dịch vụ không thiết yếu và sự gia tăng nhu cầu đối với các dịch vụ thiết yếu, như dịch vụ y tế, dịch vụ cấp cứu và cung cấp thực phẩm.

Đối với nhiều người dân châu Phi mưu sinh bằng cách hưởng những đồng lương hằng ngày, họ có ít hoặc không có tiền tiết kiệm, việc đóng cửa sẽ ảnh hưởng nặng nề đến nguồn tài chính và cuộc sống của họ. Các doanh nghiệp nhỏ có thể bị ảnh hưởng nặng nề nhất, trừ khi chính phủ đưa ra các biện pháp can thiệp và khuyến khích khẩn cấp nhằm làm giảm tác động kinh tế của Covid-19, như hoãn trả nợ gốc và trả lãi cho các doanh nghiệp nhỏ trong 6 tháng, tăng hỗ trợ tín dụng cho lĩnh vực sản xuất, đặc biệt là các lĩnh vực liên quan đến sản xuất hàng hóa thiết yếu và y tế, giảm thuế, giãn thời gian nộp thuế, giảm lãi suất, v.v. Tuy nhiên, một gói kích thích kinh tế của chính phủ có thể gây ra gánh nặng tài chính hơn nữa, ví dụ như Nam Phi đang ở trong tình trạng suy thoái kinh tế hoặc Nigeria, nơi giá dầu giảm có nghĩa là thu nhập dự kiến của chính phủ đang ở mức thấp nhất lịch sử.

Về bản chất, các lệnh phong tỏa, ngăn chặn Covid-19 của các nước châu Phi đồng nghĩa nếu đại dịch vẫn còn tiếp diễn cho đến trước ngày 1 tháng 7 năm 2020, thì ngày thực hiện AfCFTA có thể bị trì hoãn hoặc tạm ngừng cho đến khi có thông báo mới. Tuy nhiên, các nước châu Phi có thể tập trung nhiều hơn vào sản xuất và kinh doanh các mặt hàng thiết yếu và y tế, và từ đó tạo ra thị trường cho những thứ này nếu Covid-19 vẫn tiếp diễn cho đến ngày 1 tháng 7 năm 2020.

Kết luận

AfCFTA, nếu thực hiện thành công sẽ là giải pháp để châu Phi đối phó với các khoản nợ gia tăng, lạm phát và tỉ lệ thất nghiệp lớn. Trở ngại ban đầu đối với việc thực thi hiệp định là khi các nước không thể phê chuẩn thỏa thuận. Tuy nhiên, mối nguy này vẫn rất nhỏ nếu so sánh với đại dịch Covid- 19 - một cuộc khủng hoảng buộc các nước châu Phi phải tiếp tục thực hiện chính sách bảo hộ mậu dịch của họ.

Nguồn: ICLG

Từ khóa: Hiệp định tự do thương mại, hội nhập kinh tế khu vực, Covid-19