Toàn cầu hóa có thể vượt qua cú sốc corona?

Coronavirus xảy ra vào thời điểm không thể đáng ngại hơn cho tiến trình toàn cầu hóa

Sự lây lan của dịch coronavirus khởi phát từ Trung Quốc đến ít nhất 120 quốc gia và vùng lãnh thổ đã làm trì trệ mọi hoạt động, cách thức và lối sống, một hiện tượng chưa có tiền lệ trong lịch sử nhân loại. Từ kinh tế và chính trị đến văn hóa và xã hội, coronavirus làm rung lắc hiện trạng xã hội và đang đẩy loài người tới những bờ vực mới.

Ai có thể ngờ rằng một loại virus truyền từ tê tê hoặc dơi sang người tại một chợ hải sản ở Trung Quốc sẽ tái định hình phương thức tồn tại cốt yếu của chúng ta? Nhìn nhận lại, rõ ràng là một cú rung lắc có hệ thống chỉ có thể khởi phát từ một quốc gia chính yếu dựa trên hệ thống như Trung Quốc. Câu ngạn ngữ, “khi Trung Quốc hắt hơi, cả thế giới sổ mũi,” thoạt nghe có vẻ đáng sợ và hiện nay đúng theo nghĩa đen, nhưng vấn đề đã trở thành hiện thực trong một thập kỷ rưỡi qua.

Trong đợt bùng phát Hội chứng hô hấp cấp tính nặng (SARS) vào năm 2003, tỷ trọng của Trung Quốc trong nền kinh tế thế giới chỉ là bốn phần trăm. Ngày nay, con số này tăng ở mức đáng kinh ngạc: 20 phần trăm. Nếu sự hoảng loạn do SARS gây ra chỉ giới hạn ở các nước láng giềng Trung Quốc, thì đại dịch được kích hoạt bởi coronavirus là toàn cầu, không có lục địa nào thoát khỏi nanh vuốt đe dọa của nó. Bất cứ nơi nào Trung Quốc có dấu chân hoặc kết nối trực tiếp hoặc gián tiếp (thực tế là mọi nơi trên thế giới), coronavirus đều đã truyền đi.

Khi một quốc gia là nền tảng của toàn cầu hóa – một khuôn khổ bao trùm cho phép di chuyển tự do hàng hóa, vốn và con người – đi lệch quỹ đạo, thì hiệu ứng gợn sóng lớn đến nỗi chính toàn cầu hóa cũng bị đe dọa.

Là điểm đến gia công số một, sản xuất hầu hết các loại hàng hóa được tiêu thụ trên trái đất, Trung Quốc đan xen vào các động mạch và tĩnh mạch của nền kinh tế toàn cầu. “Cú sốc nguồn cung” do coronavirus gây ra, đang gây chấn động các tập đoàn xuyên quốc gia khổng lồ về ô tô, điện tử, dược phẩm và đồ gia dụng, đấy là do sự phụ thuộc quá lớn của các công ty vào sức mạnh công nghiệp của Trung Quốc – “công xưởng của thế giới”.

Trung Quốc đã ra lệnh phong tỏa nhiều thành phố và kiểm soát gắt gao du lịch và công việc kể từ tháng 1, làm rất nhiều nhà máy đóng cửa và hàng tồn kho phải nằm chờ, khiến các quốc gia khác nhau về mặt địa lý như Nhật Bản, Đức và Mỹ đang phải đối mặt với suy thoái kinh tế.

Về phía nhu cầu, Trung Quốc là một quốc gia tiêu thụ rất lớn các nguyên liệu cũng như dịch vụ và thành phẩm. Một số quốc gia ở châu Phi, Mỹ Latinh và Australia bán nguyên liệu thô và các sản phẩm nông nghiệp nhằm giữ cho cỗ máy công nghiệp Trung Quốc vận hành và nuôi sống 1,4 tỷ người. Các nhà sản xuất hàng hóa xa xỉ như Louis Vuitton và các điểm du lịch nổi tiếng như Venice cũng dựa vào nhu cầu ngày càng lớn của tầng lớp thượng lưu và trung lưu Trung Quốc. Họ đang phải đối mặt với sự suy thoái đáng sợ mà không có bất kỹ viễn cảnh nào về sự phục hồi nhanh chóng.

Coronavirus không thể xảy ra tại một thời điểm đáng ngại hơn cho tiến trình toàn cầu hóa. Rào cản thương mại, gia công và di chuyển thể nhân đã tăng lên, như là một phần của phản ứng theo chủ nghĩa dân túy chống lại các nguyên tắc của toàn cầu hóa tự do. Các cuộc chiến tranh thương mại do Tổng thống Mỹ Donald Trump gây ra, sự co thắt của việc đẩy lùi người nhập cư trên khắp châu Âu, và các phong trào chính trị nhằm “giành lại quyền kiểm soát” số phận thường dân khỏi sự bóc lột từ các cơ quan quản lý và tài chính siêu quốc gia, đã làm suy yếu sự đồng thuận vốn dĩ làm nền tảng cho toàn cầu hóa, dẫn đến sự lây nhiễm coronavirus chết người.

Các thuật ngữ như “phản toàn cầu hóa”, “phân tách”, và “khu vực hóa” các chuỗi cung ứng đi ngược với toàn cầu hóa đã dần xuất hiện phổ biến, trước khi coronavirus bắt đầu quá trình tàn phá. Những mâu thuẫn trong toàn cầu hóa tư bản chủ nghĩa, được đặt ra từ sau hậu quả từ cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, đã xảy đến trước sự sợ hãi của corona. Tuy nhiên, như Ian Bremmer thuộc nhóm tư vấn Eurasia Group lập luận, coronavirus là “cuộc khủng hoảng lớn nhất toàn cầu kể từ năm 2008”.

Toàn cầu hóa đã bị rơi vào hẻm cụt, bởi tính hợp pháp bị hạ thấp và sự bất mãn phổ biến do sự phân phối bất công và xu hướng phi nhân hóa của tiến trình đó. Coronavirus đã bóc trần cấu trúc mỏng manh này và tiếp tục phơi bày sự mất cân bằng và sai trái trong một nền tảng ‘một thế giới’ tự do, và một lộ trình hội nhập toàn cầu.

Những người sợ hãi và căng thẳng, những người căm phẫn sự thống trị của Trung Quốc trong quá trình toàn cầu hóa có lý do để nổi giận, vì virus đã lây truyền âm thầm do Trung Quốc đã che giấu dịch bệnh vào giai đoạn đầu. Trung Quốc được hưởng lợi rất nhiều khi đặt mình vào vị thế trung tâm của toàn cầu hóa, nhưng họ đã rũ bỏ mọi trách nhiệm nhằm đền bù thiệt hại cho cộng đồng quốc tế, nhiều nơi đang bị tê liệt, bị thiệt hại về nhân mạng và sự giàu có bởi cuộc khủng hoảng corona.

Trung Quốc đã theo đuổi lợi ích từ toàn cầu hóa, trong khi phớt lờ một cách tàn nhẫn những tác động gây hại như bệnh tật và ô nhiễm môi trường. Sự phẫn nộ của quốc tế đối với Trung Quốc và các hành vi tiêu cực của nước này có thể giảm đi khi dịch coronavirus thuyên giảm, nhưng sự phụ thuộc quá lớn vào Trung Quốc và sản xuất tại Trung Quốc đã xuất hiện trong tâm lý thế giới. Việc đa dạng hóa chiến lược kinh tế của các quốc gia khỏi toàn cầu hóa tập trung vào Trung Quốc có thể là hệ quả hợp lý từ đại dịch corona.

Một hệ quả chính khác của thảm kịch coronavirus là sự gia tăng của các quốc gia với tư cách là nơi an toàn và an ninh duy nhất cho người dân của họ. Bất chấp những yêu cầu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) về phối hợp ngăn chặn virus, gánh nặng này đã giảm mạnh khi nhiều quốc gia tiến hành hàng loạt phương thức, biện pháp, ưu tiên chính trị nhằm bảo vệ người dân nước họ. Các lệnh cấm xuất khẩu các mặt hàng y tế, cấm du lịch đối với người dân đến từ các nước có nguy cơ cao, và phong tỏa biên giới đất liền và hàng hải đã ngăn chặn các quyền tự do đi kèm với toàn cầu hóa không biên giới.

Sự vắng mặt của một bộ quy tắc và quy trình chẩn đoán, xét nghiệm, cách ly, điều trị và khử trùng nạn nhân coronavirus, được thống nhất và được thực thi trên khắp các quốc gia, là một điều hiển nhiên. Từ quan điểm quản trị toàn cầu, những gì chúng ta đang chứng kiến là sự hỗn loạn và rối loạn thuần túy, khi nhu cầu cấp bách là hợp tác và hội nhập quốc tế sâu rộng hơn để chống lại một loại virus chết người trở thành một “vấn đề xuyên biên giới”.

Đó là điều tự nhiên đối với những người ủng hộ tự do như Tổng thư ký Liên Hợp Quốc, ông Antonio Guterres, vì tuyên bố rằng “các vấn đề toàn cầu của đòi hỏi các giải pháp toàn cầu”. Nhưng trong một thế giới nơi chủ nghĩa toàn cầu bị vấy bẩn, có những hoài nghi về việc, liệu rằng quay lại tiến trình toàn cầu hóa, vốn dĩ đã mất uy tín trước đó, có làm cho vấn đề tốt hơn hay tồi tệ hơn không.

Albert Einstein từng nói, “không thể giải quyết được vấn đề gì, nếu vẫn giữ nguyên những suy nghĩ đã tạo ra chúng.” Coronavirus thực sự là lỗi của Trung Quốc, nhưng nó cũng là một lời nhắc nhở về quá trình toàn cầu hóa thiếu bền vững. Tình trạng y tế công cộng khẩn cấp chưa từng có trong đại ngày nay chắc chắn sẽ thúc đẩy sự thay thế hoặc tái định hình toàn cầu hóa, vốn dĩ đã thất bại trong các bài kiểm tra về công bằng và công lý.

Nguồn: The Asian Age

Từ khóa: toàn cầu hóa, vượt qua, cú sốc, corona