Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

“Tôi muốn tới Ấn Độ.” “Chúng ta không đủ tiền.” “Ở đó ai chẳng nghèo. Mọi người gần như chả có gì.”

Đây là đoạn hội thoại trích ra từ một bộ phim Hollywood năm 2016 có tựa đề ‘Tallulah’, cũng chính là bức tranh về Ấn Độ trong mắt truyền thông phương Tây. Các nhận xét như thế cũng không hoàn toàn sai. Điều mâu thuẫn ở đây là Ấn Độ đã bị Mỹ loại khỏi danh sách các quốc gia đang phát triển đủ điều kiện tham gia hệ thống ưu đãi tổng quát (GSP) với mục đích điều chỉnh thâm hụt thương mại giữa Mỹ - Ấn Độ. Mặc dù hành động này của Mỹ gây thiệt hại cho sự cạnh tranh của hàng hóa Ấn Độ, nhưng quốc gia này cũng chẳng thể phàn nàn được gì vì GSP vốn là một chương trình được đề ra như một cơ chế để điều chỉnh sự mất cân bằng thương mại trước kia vốn gây khó khăn cho các nước đang phát triển.

Nguyên nhân gây lo ngại nằm ở chỗ Tổng thống Trump tuyên bố rằng Ấn Độ và Trung Quốc không thể được gọi là các nước đang phát triển, do đó, các ưu đãi dành riêng cho các nước đang phát triển của WTO cần được xem xét lại. Tuy nhiên, dù cùng ở khu vực châu Á, Ấn Độ và Trung Quốc lại là hai trường hợp khác nhau. Trung Quốc đã sẵn sàng vượt qua Mỹ trở thành nền kinh tế hàng đầu thế giới trong khi Ấn Độ vẫn đang phải vật lộn với các vấn đề liên quan tới nông dân, tự tử, suy dinh dưỡng và một loạt các vấn đề khác ảnh hưởng trực tiếp đến điều kiện kinh tế.

Trong khuôn khổ WTO chỉ có một vài đối xử ưu đãi dành cho các nước đang phát triển. Các quy định liên quan đến hỗ trợ kỹ thuật trong các hiệp ước như Hiệp định về hàng rào kỹ thuật trong thương mại (TBT) và Hiệp định về việc áp dụng các biện pháp kiểm dịch động thực vật (SBS) rất ít có giá trị thực tế. Hầu hết các hiệp định khác đều dành thêm thời gian để thực hiện các điều khoản của WTO nhưng hiện đã trở nên lỗi thời sau 25 năm. Tuy vậy, các quy định này lại cho phép các bên có nhiều thời gian chuyển đổi hơn và có thể những chuyển đổi này lại phù hợp với các thỏa thuận trong tương lai. Ví dụ điển hình như Hiệp định về Thuận lợi hóa thương mại, có hiệu lực trong ba năm trở lại đây.

Một số các quy định về đối xử khác biệt khác được quy định trong các biện pháp tự vệ thương mại. Các biện pháp chống bán phá giá, đối kháng và tự vệ không nên được thực hiện đối với các quốc gia có tỷ lệ nhập khẩu thấp hơn tỷ lệ được đề cập trong các thỏa thuận tương ứng. Những quốc gia thuộc trường hợp này có thể là nước phát triển hoặc đang phát triển. Các quy định cụ thể đối với các nước đang phát triển trong những thỏa thuận như vậy (như Điều 15 của Hiệp định Chống bán phá giá) khá ít. Có một điều khoản nên được đề cập ở đây là về trợ cấp xuất khẩu. Quy định của WTO cấm trợ cấp xuất khẩu, ngoại trừ các nước kém phát triển nhất và một nhóm các nước đang phát triển được đề cập cụ thể tính đến thời điểm GNP bình quân đầu người của họ dưới 1.000 USD mỗi năm. Ấn Độ đã thua trong một vụ kiện gần đây và các khoản trợ cấp xuất khẩu đã bị kết luận là vi phạm Hiệp định về trợ cấp và biện pháp đối kháng của WTO vì GNP bình quân đầu người của nước này tại thời điểm áp dụng biện pháp đã vượt qua ranh giới đỏ.

Bán phá giá hàng hóa được trợ cấp trên thị trường quốc tế có thể bị coi là không công bằng, đặc biệt là từ góc độ của nước nhập khẩu, nhưng Ấn Độ lại là nước có thu nhập trung bình thấp hơn và hiện được xếp hạng 126 về thu nhập bình quân đầu người. Tuy nhiên, điều đáng nói là nước này lại được xếp hạng là nước giàu thứ năm trên thế giới khi tính theo GDP. Hỗ trợ cho nông nghiệp là một cách để điều chỉnh lại khoảng cách phân phối thu nhập. Khác với chương trình GSP, Hiệp định về Nông nghiệp là một hiệp ước mà các nước đang phát triển nhận được ưu đãi đáng kể. Các nước đang phát triển tham gia hiệp định được quyền áp dụng các chương trình hỗ trợ nội địa trong phạm vi lớn hơn cũng như có thể áp dụng các chương trình an ninh lương thực. Câu hỏi đặt ra là, một quốc gia như Ấn Độ sẽ tiếp tục được hưởng lợi theo các điều khoản như vậy hay sẽ được xếp vào nhóm các nước giàu mặc dù người dân của họ nghèo?

WTO không đưa ra định nghĩa thế nào là các nước đang phát triển hoặc các nước kém phát triển. Các thành viên có thể đưa ra tuyên bố về trình độ phát triển của mình thuộc loại nào. Ấn Độ đã lên tiếng phản đối Mỹ về các quy tắc mới liên quan đến các nước đang phát triển. Điều này cho thấy nên thận trọng khi áp dụng định nghĩa về một quốc gia đang phát triển thông qua việc cho phép Hội đồng Bộ trưởng được quyền giải thích theo Điều IX: 2 của Hiệp định WTO. Có rất ít phàn nàn hay lo lắng liên quan đến việc thu hồi chương trình GSP vì các nước nhập khẩu được phép chọn người thụ hưởng. Đối với Ấn Độ, có hai điều quan trọng: thứ nhất là khả năng hỗ trợ khu vực trang trại và thứ hai là đảm bảo lợi ích trong bất kỳ thỏa thuận nào trong tương lai, bao gồm cả về thời gian chuyển đổi và thiết lập lại đòn bẩy xuất khẩu trong các biện pháp đối kháng của các nước nhập khẩu.

Ấn Độ và các nước đang phát triển có cơ hội tốt hơn để đạt được một thỏa thuận công bằng trong các cuộc đàm phán nếu có một định nghĩa cụ thể và rõ ràng về các nước đang phát triển và kém phát triển. Nếu một quốc gia phát triển khởi kiện theo cơ chế của WTO, có khả năng là phán quyết đưa ra sẽ được viện dẫn theo các ý kiến của những thiết chế quốc tế như IMF - từng xảy ra trong vụ kiện về hạn chế định lượng (India-Quantitative Restrictions case). Trong trường hợp này, Ấn Độ phải thua không thể nghi ngờ.

Tác động của việc có các định nghĩa rõ ràng có thể là phải có nghĩa vụ giảm trợ cấp tương tự như các nước phát triển, bao gồm cả trợ cấp nông nghiệp. Với sự gia tăng tỷ trọng của các nước đang phát triển trong thương mại quốc tế, các nước phát triển sẽ mặc cả mạnh hơn. Việc tự tuyên bố trình độ phát triển có thể không được chấp nhận về lâu dài. Một định nghĩa khác biệt của các nước đang phát triển cho các mục đích của các điều khoản khác nhau của WTO có thể cho phép các nước thành viên được hưởng sự đối xử tốt hơn đối với các lĩnh vực dễ bị tổn thương. Đây có thể là một cách tốt hơn để tăng cường liên kết thương mại và phát triển.

Nguồn: Deccan Herald

Từ khóa: WTO, hội nhập kinh tế, tự do thương mại