Việt Nam tham gia nỗ lực của ASEAN chống đánh bắt cá trái phép, không báo cáo và không theo quy tắc

4443

Mối quan hệ giữa Liên minh châu Âu (EU) và một số nước thành viên ASEAN đã trở nên căng thẳng trong những năm gần đây nguyên nhân là do Hội đồng châu Âu (EC) đã áp đặt trừng phạt lên một số quốc gia ASEAN liên quan đến vấn đề vấn đề đánh bắt cá trái phép, không báo cáo và không theo quy định (IUU), qua đó, tác động đến tình hình xuất nhập khẩu thủy sản giữa hai bên. Với tư cách Chủ tịch ASEAN 2020, Việt Nam hy vọng có thể thúc đẩy hợp tác trong toàn khối nhằm giải quyết vấn vấn đề vừa nêu, đồng thời hướng tới quan hệ tốt đẹp hơn với EU.

Thẻ vàng

Với Đông Nam Á, EU là thị trường nhập khẩu thủy sản quan trọng – tuy nhiên, tiềm năng luôn đi kèm với hàng loạt rào cản – yếu tố đe dọa tạo căng thẳng giữa những bên liên quan. Mặc dù thị phần của các nước ASEAN tại châu Âu là khá thấp, khối này vẫn chịu những hạn chế khắt khe từ EU. EC nhiều lần thực hiện áp đặt trừng phạt lên hàng thủy sản nhập khẩu từ Đông Nam Á với lý do vi phạm IUU, thông qua sử dụng “thẻ vàng” – cảnh cáo và “thẻ đỏ”- ngừng nhập khẩu.

Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang suy thoái, quan hệ thương mại ASEAN-EU đứng trước nhiều thách thức. Căng thẳng giao thương giữa EC với Indonesia, Malaysia, cũng như việc áp đặt “thẻ vàng” đối với Thái Lan, Việt Nam, Philippines và “thẻ đỏ” với Campuchia đã phủ bóng đen lên hoạt động xuất nhập khẩu ASEAN-EU.

Nỗ lực của các quốc gia ASEAN trong việc thực thi IUU, thỉnh thoảng đã không được đánh giá đúng mức. Hàng loạt các nghiên cứu từ EU cáo buộc tình hình không cải thiện tại Đông Nam Á đã làm nản lòng nỗ lực từ hai phía trong giải quyết vấn đề vấn để đánh bắt trái phép, không báo cáo và không theo quy tắc.

Rõ ràng, nhóm giải pháp do các quốc gia ASEAN áp dụng đang dần trở nên hiệu quả, cho dù tính khách quan của những biện pháp này vẫn còn là câu hỏi bỏ ngỏ. Trước khi việc dỡ bỏ thẻ vàng đối với Việt Nam được tiến hành, các giải pháp thích ứng do quốc gia hình chữ S áp dụng sẽ được đánh giá bởi cơ quan thẩm tra của Ủy ban Hải dương và Nghề cá EU – cơ quan đã có chuyến viếng thăm đến Việt Nam vào tháng 11 năm ngoái.

ASEAN quan tâm đến vấn đề IUU không chỉ vì những thiệt hại kinh tế tiềm tàng mà còn vì đây là chủ đề đang tác động đến mối quan hệ chính trị giữa các thành viên trong khối. Ví dụ như, đang có hàng loạt cáo buộc về việc lao động người Myanmar đang bị bóc lột trên các tàu cá Thái Lan; hoặc căng thẳng Việt nam – Indo gia tăng do tàu cá Việt Nam bị nhà chức trách Indonesia bắt giữ khi đang đánh bắt trong khu vực chồng lấn thuộc Vùng đặc quyền kinh tế hai nước (EEZs).

Nhận thức được những tác động từ IUU đến môi trường và kinh tế, ASEAN đang thúc đẩy những nỗ lực nhằm giải quyết vấn đề trên. Nhìn chung, để chống đánh bắt trái phép, không báo cáo và không theo quy định, ASEAN đã dự tính hàng loạt giải pháp nhằm bảo tồn và quản lý nguồn hải sản, tiến hành đồng bộ hóa các quy định về nghề cá và bảo vệ môi trường giữa các quốc gia thành viên. Minh bạch trong chính sách hải dương, hợp tác khu vực và đóng góp của các tổ chức quản lý nghề cá khu vực sẽ là những những biện pháp tích cực nhằm giải quyết những hạn chế nêu trên.

Nỗ lực chung

Với việc bị EC phạt thẻ vàng, Việt Nam đã đặt mục tiêu đưa mình ra khỏi danh sách các quốc gia bị hạn chế xuất khẩu thủy sản sang EU. Tháng 2019, một Ủy ban đặc biệt do Phó Thủ tướng Việt Nam chủ trì được thành lập với mục tiêu điều phối hoạt động của các cơ quan chính quyền nhằm giải quyết vấn để IUU. Đất nước hình chữ S cũng lập một Quỹ bảo vệ-phát triển nguồn lợi thủy sản cũng như áp dụng hàng loạt biện pháp mạnh có tính lâu dài. Chính quyền Việt Nam đã cho thấy sự kiên định và mạnh mẽ của mình trong việc thực thi những đề xuất của phái đoàn châu Âu liên quan đến IUU thông qua một loạt các biện pháp kỹ thuật, thông tin và pháp lý.

Việt Nam cũng hưởng ứng những đề xuất từ các nước thành viên ASEAN khác nhằm đảm bảo thực thi cấm đánh bắt cá trái phép, không báo cáo và không theo quy định. Tháng 4/2019, Thái Lan tổ chức cuộc gặp ASEAN-EU trong nỗ lực giải quyết IUU. Và vào hội nghị Bộ trưởng quốc phòng ASEAN 2019, Thái Lan đã đề nghị sự yểm trơ của quân đội nhằm thực thi khuyến nghị từ EU. Đề xuất của xứ chùa Vàng đã nhận được sự ủng hộ của Việt Nam và Philippines.

IUU không thể được giải quyết một cách đơn phương. Việt Nam với tư cách chủ tịch ASEAN 2020 và là Thành viên không thường trực Hội đồng Bảo an (2020-2021) được mong đợi sẽ dùng ảnh hưởng của mình để xử lý hồ sơ IUU. Những nỗ lực chung trong việc kiềm chế và loại trừ hành vi đánh bắt trái phép, không báo cáo và không theo quy tắc dự kiến sẽ được đưa vào chương trình nghị sự tại Hội nghị thượng đỉnh ASEAN cũng như các cuộc gặp cấp Bộ trưởng của 10 quốc gia thành viên.

Việt Nam luôn thúc đẩy một giải pháp đa phương đối với vấn đề IUU và mong đợi ASEAN với tư cách một khối liên kết sẽ tăng cường những nỗ lực nhằm đẩy lùi những vi phạm về đánh bắt thủy sản trong năm nay.

Các nước ASEAN hiện đang đối mặt với án phạt do tiến hành đánh bắt ngoài vùng biển chủ quyền. Nguyên nhân là do đội tàu cá khổng lồ của Trung Quốc đang tiến hành hành khai thác vô tội vạ tại Biển Đông, buộc ngư dân ASEAN phải tìm kiếm những khu vực đánh bắt khác ngoài ngư trường truyền thống.

Malaysia và Việt Nam cùng phối hợp

Trong bối cảnh đã nêu, hợp tác Việt Nam-Malaysia giữ một vai trò quan trong. Tháng 8/2019, trong chuyến thăm Hà Nội, Thủ tướng Malaysia Mahathir Mohamad đã cùng Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Xuân Phúc chứng kiến lễ ký kết Biên bản ghi nhớ giữa người đứng đầu Lực lượng cảnh sát biển Việt Nam Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Phan Văn Giang và người Cơ quan Thực thi pháp luật hàng hải Malaysia (MMEA) Bộ trưởng Ngoại giao Saifuddin Abdullah.

“Chúng ta ta sẽ thiết lập một cơ chế phù hợp nhằm giúp ngư dân thực hiện đánh bắt một cách an toàn và phù hợp cũng như tìm ra các giải pháp khả thi nhằm đảm bảo ngư phủ người Việt có cuộc sống và thu nhập ổn định” – theo lời Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc.

Vào ngày 16/02 năm nay, phát biểu trước phóng viên tại Chương trình Kết nối ngư dân Balok tổ chức ở bang Pahang, cựu Bộ trưởng Saifuddin Abdullah nhận định Malysia dự định ký kết một thỏa thuận với Việt Nam nhằm giải quyết vấn đề ngư dân đánh bắt xa bờ. Theo ông Saifuddin, hiệp định giữa Malaysia với Việt Nam có thể tương tự như thỏa thuận nước này đã ký trước đây với Indonesia.

ASEAN và EU là hai thị trường năng động với sự liên kết hiệu quả và lợi ích kết nối. Do vậy, việc EC áp đặt trừng phạt lên các mặt hàng xuất khẩu chủ lực từ ASEAN ví dụ như thủy sản, có thể tạo ra các căng thẳng không đáng có.

Để giảm bớt căng thẳng và ngăn chặn vấn đề trở nên tồi tệ hơn trong quan hệ EU và ASEAN, những lãnh đạo có tránh nhiệm cần tìm kiếm một ngôn ngữ chung đối với các vấn đề phát sinh.

Nguồn: The ASEAN Post

Từ khóa: EU, ASEAN, IUU, đánh bắt