Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Hàng xuất khẩu châu Âu sang Canada đã tăng vọt kể từ khi Hiệp định Thương mại tự do EU Canada (CETA) được Nghị viện châu Âu thông qua, tuy nhiên các rào cản pháp lý vẫn cản trở hoạt động thương mại.

Bob Lowe đã dành 40 năm qua để chăn nuôi gia súc tại trang trại của mình gần chân đồi Alberta. Vào thời điểm đó, ông cho là thịt bò của mình đã được xuất khẩu tới mọi thị trường lớn trên thế giới- ngoại trừ một thị trường.

Ông Lowe, người chăn nuôi 5,000 gia súc trên 24,000 heta đất phía nam thành phố Calgary- Canada cho biết: “Tôi chưa bao giờ bán một thứ gì ở châu Âu. Thị trường này không đáng để bỏ công tham gia.”

Không phải là vì không có cơ hội ở đó. Sau khi dịch tả lợn châu Phi bùng phát quét sạch nhiều đàn lợn của Trung Quốc, cường quốc này đã phải thu mua thịt trên toàn cầu. Thịt xuất khẩu của châu Âu sang Trung Quốc tăng vọt, mở ra cơ hội cho Canada, cùng với hiệp định thương mại tự do mới với Liên minh châu Âu, để lấp đầy khoảng trống thị trường này.

Thực phẩm xuất khẩu từ châu Âu sang Canada đã tăng vọt kể từ khi Hiệp định Thương mại Kinh tế Toàn diện (CETA) có hiệu lực, tuy nhiên các rào cản pháp lý lâu đời vẫn tiếp tục ngăn chặn dòng chảy thương mại.

Ông Lowe, cũng là phó chủ tịch Hiệp hội người chăn nuôi gia súc Canada cho biết: “Điều này sẽ khiến bạn phiền lòng một chút. Thương mại là con đường hai chiều. Ban thắng một ít và bạn thua một ít, nhưng một hiệp định tốt sẽ mang lại lợi ích cho mọi người và ở điểm này CETA đang có lợi cho châu Âu hơn chúng tôi.”

Khi Canada chuyển sang phê chuẩn hiệp định thương mại tự do Bắc Mỹ- chấm dứt 2 năm quan hệ khó khăn với đối tác thương mại lớn nhất - các nhà phân tích cho biết nhiệm vụ tiếp theo của thủ đô Ottawa là chuyển trọng tâm từ đàm phán các hiệp định thương mại sang loại bỏ các rào cản pháp lý cản trở các nhà xuất khẩu tận dụng các hiệp định đã ký kết.

Theo bà Meredith Lilly, chủ tịch Simon Reisman tại Trường Quan hệ Quốc tế Norman Paterson thuộc Đại học Carleton: “Thách thức này, kết hợp với nhu cầu củng cố hệ thống thương mại dựa trên quy tắc thông qua các tổ chức như Tổ chức Thương mại Thế giới WTO, giảm các rào cản thương mại cấp tỉnh và giải quyết các mối quan hệ với Trung Quốc, sẽ đòi hỏi một loại cam kết mới”.

Bà Lilly cho biết trong một buổi phỏng vấn: “Một trong những vấn đề thật sự lớn là chúng tôi đang bước vào thời kỳ mà một số quốc gia đang dựng lên các rào cản thương mại vì nhiều lý do khác nhau. Điều này không chỉ là câu chuyện của người Mỹ. Việc sử dụng các rào cản phi thuế quan, rào cản pháp lý, rào cản kiểm dịch thực vật… doanh nghiệp Canada bị tổn thất bởi hàng ngàn quy định đang xuất hiện với tần suất gia tăng trên khắp thế giới. Canada đã thức tỉnh và muốn đa dạng hóa đối tác thương mại vào thời điểm điều kiện kinh tế toàn cầu gần như tồi tệ nhất.”

Thực trạng tình hình xuất khẩu thịt bò theo hiệp định CETA là một trong những ví dụ nổi bật về cách các quy định thị trường riêng lẻ có thể cản trở thương mại.

Hiệp định, tạm thời có hiệu lực vào tháng 9/2017, đã mở rộng hạn ngạch thịt bò miễn thuế, thịt bò tươi và đông lạnh của Canada được phép vào EU từ 20,000 tấn lên 50,000 tấn trong 6 năm. Đổi lại, Canada đã tăng gấp đôi hạn ngạch đối với phô mai châu Âu lên 18,500 tấn.

Các nhà sản xuất châu Âu đã sử dụng gần như mỗi gram tăng thêm để mở rộng thị trường của mình ở Canada, tuy nhiên các nhà xuất khẩu Canada thì không thể sử dụng bất kỳ hạn ngạch thịt bò đông lạnh của mình trong năm 2019, và chỉ 2,8% lượng thịt bò đông lạnh xuất khẩu được cấp phép.

Ông Lowe cho biết: Một số điều gây cản trở dòng thương mại bao gồm các tiêu chuẩn sức khỏe và chất lượng của châu Âu, yêu cầu bò được nuôi không có hormone tăng trưởng, cấm sử dụng các sản phẩm nhất định để rửa vi khuẩn từ thịt, và bổ sung thủ tục kiểm tra để đảm bảo “sự tuân theo quy định của EU”.

Ông cho biết thêm: “Cho đến nay, chỉ có một cơ sở kiểm tra động vật ở tỉnh Alberta- Canada là đủ tiêu chuẩn để cấp chứng nhận EU. Dù sao đi nữa, chúng tôi tin vào việc sử dụng tiêu chuẩn khoa học để chăn nuôi bò an toàn nhất, hiệu quả nhất. Nhưng với châu Âu, chúng tôi không thể thực hiện điều đó. Đáp ứng các yêu cầu này làm tốn quá nhiều chi phí.”

Tổng cộng, hàng xuất khẩu từ châu Âu sang Canada đã tăng 14.5% trong năm 2018 trong khi hàng xuất khẩu của Canada sang châu Âu chỉ tăng bằng một nửa tỷ lệ này.

Những rào cản như vậy cũng đang gia tăng ngoài châu Âu. Ví dụ, Ả Rập Xê Út đã cắt giảm thu mua lúa mì và lúa mạch Canada sau căng thẳng ngoại giao với Ottawa. Và Ấn Độ, một trong những người mua đậu lớn nhất của Canada, đã bắt đầu tăng thuế lên đậu hà lan và đậu lăng vào năm 2017 giữa bối cảnh vượt cung nội địa. 

Các rào cản pháp lý cũng đã nổi lên như một yếu tố gây khó khăn chính cho các công ty Canada muốn thâm nhập thị trường khổng lồ Trung Quốc, sau khi Bắc Kinh ngăn chặn việc mua hạt cải dầu của Canada sau vụ bắt giữ bà Mạnh Vãn Chu - giám đốc tài chính của Tập đoàn công nghệ Huawei tại sân bay Vancouver.

Theo ông Nicolas Lamp, một giáo sư luật tại Đại học Queen và là cựu luật sư giải quyết tranh chấp với WTO tại Geneva: Về mặt tích cực, với việc Hiệp định Hoa Kỳ- Mexico- Canada sắp hoàn tất, và cả CETA và Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) gồm 11 quốc gia thành viên, Canada hiện nằm trong khuôn khổ thương mại chiếm 62% GDP thế giới và với tất cả các nền kinh tế lớn ngoại trừ Trung Quốc và Ấn Độ.

Ông cho biết thêm: “Chúng tôi hiện đang phải sử dụng các mối quan hệ không chính thức thân hữu của mình với những nước khác để thoát khỏi những trở ngại thương mại. Việc này không hề dễ dàng, nhưng đây là nơi chúng tôi có thể có tầm ảnh hưởng nhất.”

Đồng thời, các nhà phân tích cho biết, Canada sẽ cần phải chống lại sự gia tăng của tình trạng “thương mại bị quản lý” và sự xói mòn các hiệp định đa phương bởi các hiệp định song phương.

Ví dụ, việc xuất khẩu thịt heo và thịt bò sang Nhật Bản ban đầu tăng vọt theo hiệp định CPTPP được dự kiến sẽ tăng cao hơn, tuy nhiên Hoa Kỳ đã đàm phán một hiệp định độc lập với nước này nhằm loại bỏ lợi thế của Canada. Thỏa thuận thương mại Giai đoạn 1 giữa Hoa Kỳ- Trung Quốc gần đây bao gồm một cam kết từ Bắc Kinh nhằm mua thêm hàng hóa và dịch vụ của Mỹ trị giá 200 tỷ USD, điều mà các nhà kinh tế học cho rằng có thể bóp mép thị trường toàn cầu và chuyển hướng mua sắm khỏi các nhà sản xuất Canada.

Bà Lilly cho biết: “Chắc chắn, việc sử dụng các giải pháp thương mại bị quản lý và việc sử dụng hạn ngạch của Hoa Kỳ với các nước mà Canada cũng muốn xuất khẩu đến đang là mối đe dọa đối với chúng tôi. Điều này cũng đang đe dọa Trung Quốc và Nhật Bản.”

Đối với một quốc gia thương mại nhỏ như Canada, để chống lại những hành động như vậy, Canada chỉ có thể trong chờ vào sự giúp đỡ của các cơ quan đa phương như WTO- vốn đã suy yếu sau khi Hoa Kỳ làm tê liệt tòa án thương mại hàng đầu của tổ chức này bằng cách ngăn chặn việc bổ nhiệm các thành viên mới.

Canada và EU gần đây đã thiết lập một cơ chế thay thế cho hệ thống quản lý tranh chấp thương mại của WTO, cơ chế này đã giành được sự ủng hộ của 15 quốc gia khác, bao gồm Trung Quốc.

Giáo sư Lamp cho biết: “Những nỗ lực như thế này là quan trọng và có giá trị cao đối với Canada. Ví dụ, quan hệ thương mại chính của chúng tôi là với Hoa Kỳ theo hiệp định NAFTA, tuy nhiên các dòng thương mại khác của chúng tôi, với Trung Quốc và Ấn Độ, thì vẫn bị chi phối bởi các quy tắc WTO. Chúng tôi vẫn phải tiếp tục cam kết.”

Giữa bối cảnh bất ổn thương mại quốc tế đang diễn ra, một trong những cơ hội thương mại lớn nhất đối với Canada có thể là thị trường nội địa. Quỹ Tiền tệ Quốc tế đã ước tính rằng thương mại tự do nội địa Canada sẽ làm tăng GDP bình quân đầu người lên gần 4%.

Tuy nhiên, ngoài những động thái gần đây của thủ hiến tỉnh Alberta, Jason Kenney nhằm giảm một nửa “danh mục miễn trừ” cấp tỉnh – một danh mục đi ngược với tinh thần tự do thương mại - Canada không đạt được nhiều tiến bộ trong khía cạnh thúc đẩy thương mại nội địa. Tự do hóa thương mại nội địa sẽ nằm trong danh sách dài các nhiệm vụ được giao cho Ngoại trưởng Chrystia Freeland.

Bà Lilly cho biết: “Sự bất lực của Canada trong việc thúc đẩy nền thương mại nội địa là một thất bại sâu sắc, và họ cần phải tập trung cải thiện nhiều hơn vấn đề này. Điều này cho thấy các nguồn tài nguyên và tiềm năng to lớn còn bị lãng phí.”

Nguồn: Financial Post

Từ khóa: Canada, hiệp định thương mại tự do, CETA, Hoa Kỳ, thương mại nội địa