Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Vào ngày 27 tháng 9 năm 2019, Liên minh Châu Âu và Nhật Bản đã khởi động Quan hệ đối tác EU - Nhật Bản về Hạ tầng Chất lượng và Kết nối Bền vững. Hai bên tuyên bố sẽ hợp tác dựa trên ‘tính bền vững của một hạ tầng chất lượng, giá trị chung và niềm tin về lợi ích của một sân chơi bình đẳng’. Chỉ một ngày trước đó, Ngân hàng Đầu tư Châu Âu (EIB) và Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) đã ký một thỏa thuận tương tự.

Giờ đây, thách thức đang đe dọa những thỏa thuận này.

Quan hệ Đối tác Kết nối EU - Nhật Bản tuân thủ đầy đủ các giá trị mà cả hai bên đã đề xuất, vốn dĩ tương phản với Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường của Trung Quốc (BRI). Trong một tài liệu úp mở về những vấn đề của phương thức BRI, Tokyo đã dán nhãn đề xuất ‘hợp tác vì cơ sở hạ tầng chất lượng’ vào năm 2015. Cách tiếp cận dựa trên dự án song phương ban đầu của Tokyo giờ đây liên quan đến nỗ lực đa phương để thúc đẩy cơ sở hạ tầng chất lượng - ví dụ như trong G7 và G20 .

Chiến lược kết nối Á – Âu của Liên minh châu Âu vào năm 2018 nhằm mục đích thúc đẩy các khoản đầu tư bền vững, toàn diện và dựa trên các quy tắc. Điều này khả thi về mặt thương mại và minh bạch hóa, đảm bảo một sân chơi bình đẳng cho các doanh nghiệp, tôn trọng quyền lao động và tiêu chuẩn môi trường và không tạo ra sự phụ thuộc tài chính.

Có những dấu hiệu cho thấy cách tiếp cận thông thường của Liên minh châu Âu và Nhật Bản không phải là không có hiệu quả. Chính phủ Trung Quốc đang bắt đầu nói về kết nối ‘chất lượng cao’ và ‘bền vững’. Mặc dù cụm từ ‘chất lượng cao’ không xuất hiện ngay đến một lần trong bài phát biểu quan trọng của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Diễn đàn Vành đai và Con đường lần đầu tiên năm 2017, ông đã đề cập đến nó sáu lần tại diễn đàn thứ hai vào tháng 4 năm 2019. Cùng tháng đó, Bộ Tài chính Trung Quốc đã công bố ‘Khung nợ bền vững dành cho các quốc gia tham gia BRI.’

Rõ ràng, chính phủ Trung Quốc đang phản ứng với các cáo buộc tạo ra bẫy nợ và thiếu minh bạch, phản ứng lại nền tảng sâu sắc của xung đột thương mại Mỹ - Trung. Câu hỏi đặt ra là Trung Quốc sẽ phản ứng bằng những thay đổi thực tế đến đâu. Điều này đòi hỏi Liên minh châu Âu và Nhật Bản phải cụ thể hóa những lĩnh vực phù hợp hoặc không phù hợp với các hoạt động và cách tiếp cận. Quan hệ đối tác kết nối sẽ giúp tạo thuận lợi cho vấn đề này.

Nhưng hợp tác thực sự về kết nối giữa Liên minh châu Âu và Nhật Bản vẫn là một thách thức. Nhìn chung - với Nhật Bản là ngoại lệ tích cực - các nước ‘cùng quan điểm’ vẫn chưa bổ sung các dự án và quỹ thực sự vào các sáng kiến ​​được đề xuất. Chưa có sự đồng thuận về cách xây dựng sự phối hợp giữa các đề xuất kết nối, vốn đang chạy song song ở mức tối ưu nhất và tại các mục đích chéo ở mức tồi tệ nhất. Và vẫn còn rất ít sự tham gia thực sự của những phương hướng chiến lược bởi các nước khác. Cách tiếp cận đối đầu của chính quyền Trump, thậm chí đối với các nước cùng quan điểm, và thái độ lẩn tránh đối với châu Á về chủ nghĩa đa phương thương mại toàn cầu đang tạo ra nhiều trở ngại hơn.

Do thiếu các quỹ và công cụ mới, Liên minh châu Âu khó có thể đưa ra chiến lược vượt ra ngoài các yếu tố quy phạm. Liên minh châu Âu đặt trọng tâm vào chủ nghĩa đa phương dung hợp và kết nối địa lý, đặc biệt là trong Hội nghị Thượng đỉnh Á – Âu, bao gồm Trung Quốc. Vì các quỹ mới sẽ chỉ đi vào hoạt động vào năm 2021 với Khung tài chính đa phương mới, Liên minh châu Âu đang tập trung vào việc trao quyền cho các chủ thể chính bao gồm EIB.

Trong khi Nhật Bản có quan hệ đối tác cơ sở hạ tầng với Mỹ, Australia và Ấn Độ, Liên minh châu Âu hiện đang cố gắng xây dựng quan hệ đối tác kết nối với các đối tác này cùng với Hàn Quốc. Nhưng Liên minh châu Âu và Nhật Bản sẽ cố gắng cùng đầu tư hợp tác có điều kiện với Trung Quốc. Điều này liên quan đến việc trao đổi thực tế tối ưu nhất và tồi tệ nhất khi thực hiện các bản ghi nhớ về hợp tác thị trường của bên thứ ba mà Nhật Bản và một số quốc gia thành viên EU đã ký kết với Trung Quốc.

Về mặt địa lý, thật hợp lý khi Liên minh châu Âu và Nhật Bản tập trung vào các khu vực nơi họ có lợi ích chính trị, kinh tế và chiến lược lớn nhất cũng như sự hiện diện mạnh mẽ và ký ức lịch sử. Quan hệ đối tác kết nối đặc biệt đề cập đến Tây Balkan, Đông Âu, Trung Á, Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và châu Phi. Vì vậy, trong việc thực hiện quan hệ đối tác kết nối, tại sao không thúc đẩy Vòng Kết nối và Mở cửa trên khắp châu Âu (OCRE)? Điều này có thể được thúc đẩy khi nguồn tài chính của Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương Tự do và Mở cửa (FOIP) được hậu thuẫn bởi Mỹ và Nhật Bản.

Rộng mở hơn, kết nối kỹ thuật số là lĩnh vực hợp tác ưa thích của các nước. Quan hệ đối tác kết nối đề cập đến cả khía cạnh thực tế của kết nối kỹ thuật số như một yếu tố thúc đẩy tăng trưởng dung hợp, cũng như khía cạnh quy định và bảo mật dữ liệu, tập trung vào ‘Luồng dữ liệu miễn phí tạo bởi sự tin tưởng’ và quy tắc quốc tế về các khía cạnh liên quan đến thương mại điện tử.

Điều này sẽ mang lại cho cả hai đối tác về phối hợp trên ‘chuỗi phòng thủ’ kết nối. Các chính phủ châu Âu hiện tụt hậu trong lĩnh vực này - họ chậm thảo luận về tính bảo mật của cơ sở hạ tầng viễn thông thế hệ tiếp theo và vai trò của nhà cung cấp thiết bị Huawei của Trung Quốc. Dưới áp lực mạnh mẽ từ Washington, chỉ có một đánh giá rủi ro phối hợp của EU về an ninh mạng của mạng 5G được đưa ra vào tháng 10 năm 2019. Nhưng Đức dường như có ý định duy trì cách tiếp cận hỗn loạn của nước này. Cần phải thừa nhận những rủi ro của kết nối và phát triển một cơ chế mới để kiểm soát xuất khẩu các công nghệ mới nổi.

Khi kết nối đang âm thầm trở thành ‘cuộc chơi lớn tiếp theo’, Liên minh châu Âu và Nhật Bản hiện đang theo đuổi mối quan tâm của họ trong việc quản lý xung đột kết nối sôi sục. Năm 2019 là một năm có nhiều đỉnh cao trong mối quan hệ EU - Nhật Bản. Quan hệ đối tác kết nối EU - Nhật Bản vừa được đồng thuận thuận có các nhân tố phù hợp. Hiện giờ, thách thức là thêm các thực tại vào những nhân tố đó. Bằng chứng là trong lĩnh vực kết nối, điều này đồng nghĩa với các dự án và trao đổi thực sự về tư tưởng chiến lược.

(*) Maaike Okano-Heijmans là thành viên nghiên cứu cao cấp tại Viện Clingendael, The Hague. bà đã đóng góp cho Diễn đàn kết nối Europa được tổ chức tại Brussels vào ngày 27 tháng 9 năm 2019, nơi ra mắt Quan hệ Đối tác EU - Nhật Bản.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: EU, Nhật Bản, tập trung, trao quyền, Quan hệ, Đối tác, Kết nối.