Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Cuối tháng 10 qua, tại Hội nghị Các nhà sản xuất Nông nghiệp Keystone (KAP) ở thành phố Brandon (Canada), Ryan Cardwell, một chuyên gia nghiên cứu chính sách thương mại quốc tế, đã bình luận về khả năng tiến triển của vụ tranh chấp giữa Canada và Trung Quốc tại WTO.

Canada đã có động thái phản kháng đầu tiên đối với việc Trung Quốc cấm nhập khẩu hạt cải dầu từ nước này, bằng cách gửi một yêu cầu chính thức lên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Bước tham vấn với Trung Quốc có thể không thành công và vụ việc sẽ chuyển thành một vụ kiện kéo dài ở WTO. Vài năm sau đó, Canada có thể thắng kiện và có quyền trả đũa bằng thuế quan lên hàng hóa Trung Quốc, đó có thể là thuế nhập khẩu đối với mặt hàng điện tử và quần áo từ Trung Quốc.

Nhưng liệu đó có là chiến thắng thực sự đối với Canada?

Ryan Cardwell, chuyên gia kinh tế nông nghiệp học tại Đại học Manitoba, cho biết: “Chúng ta có thể thắng kiện và áp đặt thuế quan trả đũa sau đó, nhưng việc này sẽ ảnh hưởng tới người tiêu dùng Canada và không hẳn sẽ làm thay đổi chính sách của Trung Quốc… Trong trường hợp Trung Quốc thay đổi chính sách của họ, tôi không nghĩ đó là do họ lo sợ thiệt hại kinh tế… từ thuế nhập khẩu của Canada.”

“Người tiêu dùng sẽ gặp khó khăn vì giá cả đồ điện tử và quần áo tăng lên.”

Tháng 3 vừa qua, Trung Quốc đã ra lệnh cấm nhập khẩu hạt cải dầu từ công ty Richardson International và Viterra của Canada, với lý do phát hiện “sâu bọ có hại” trong quá trình vận chuyển hạt cải dầu.

Đó là lý do chính thức cho lệnh cấm nhập khẩu, nhưng nhiều người cho rằng Trung Quốc đang trả đũa Canada vì đã bắt giữ bà Mạnh Vãn Châu, giám đốc tập đoàn viễn thông Huawei của Trung Quốc. Hoa Kỳ đang tìm cách dẫn độ bà ấy vào Mỹ để đối mặt với cáo buộc vi phạm luật trừng phạt quốc tế đối với Iran.

Tại hội nghị KAP, một vài nhà sản xuất cho rằng Canada nên thả bà ấy về lại Trung Quốc hoặc đưa bà ấy đến Mỹ, để tháo gỡ lệnh cấm nhập khẩu hạt cải dầu.

Điều này có thể xảy ra, thế nhưng cái cớ “sâu bọ có hại” trong hạt cải dầu Canada mà Trung Quốc đưa ra vẫn còn đó, Cardwell cho biết.

Thế nên lệnh cấm có thể vẫn được duy trì, và vụ kiện ở WTO có thể tiếp tục kéo dài.

Trong trường hợp này, nhiều khả năng cuộc tranh chấp sẽ xoay quanh Hiệp định về việc áp dụng các Biện pháp kiểm dịch động thực vật (SPS) của WTO.

Cardwell cho biết: “Các quốc gia thành viên WTO được phép áp dụng những tiêu chuẩn và rào cản thương mại để bảo vệ an toàn cho động thực vật và người tiêu dùng trong nước”.

Các quốc gia này thường lạm dụng nhũng biện pháp SPS để bảo vệ các ngành sản xuất trong nước. Chẳng hạn như, Hoa Kỳ có thể tăng cường kiểm tra cà chua từ Mexico vì các nhà sản xuất cà chua của Mỹ không muốn gặp phải sự cạnh tranh.

Cardwell tin rằng tranh chấp với Trung Quốc sẽ tập trung vào vấn đề lây lan bệnh ung khí thán (blackleg) – một loại mầm bệnh từ đất ảnh hưởng đến cây cải dầu.

Chính quyền Trung Quốc cho rằng một dạng bệnh ung khí thán độc hại đã xuất hiện ở vùng Tây Canada và những nơi khác, và hiện chưa xuất hiện tại các trang trại trồng cải dầu ở Trung Quốc. Tạp chất, mô thực vật, và vật chất của đất trong quá trình vận chuyển hạt cải dầu có thể chứa mầm bệnh ung khí thán. Vì thế, các chính quyền Trung Quốc có thể sẽ lấy lý lẽ rằng lệnh cấm nhập khẩu hạt cải dầu là lệnh cần thiết để ngăn chặn việc lây lan bệnh ung khí thán đến Trung Quốc.

Tuy nhiên, luật lệ của WTO quy định rằng các biện pháp SPS phải dựa trên cơ sở khoa học.

Trong yêu cầu tham vấn với Trung Quốc của Canada gửi lên WTO có ghi như sau: “Các biện pháp mà Trung Quốc đưa ra liên quan đến hoạt động nhập khẩu hạt cải dầu từ Canada là không tuân thủ nghĩa vụ của Trung Quốc theo hiệp định WTO”.

Ông Cardwell tiết lộ một vài phần trong thỏa thuận SPS mà Canada có thể đề cập đến trong vụ kiện của mình:

•Điều khoản 2.2, 2.3 quy định các biện pháp SPS phải dựa trên cơ sở khoa học và không được tiến hành nếu như không có đủ bằng chứng khoa học.

•Điều khoản 5.6, 6 quy định những biện pháp này phải là những “quy định hạn chế vừa đủ và thấp nhất có thể” để đạt được mục đích đề ra.

Lệnh cấm nhập khẩu hạt cải dầu là hành động cực đoan nhất và hoàn toàn trái ngược với biện pháp “hạn chế tối thiểu”, Cardwell cho biết.

Vụ kiện này có thể mất vài năm, và trải qua nhiều vòng kháng cáo, nhưng Canada sẽ thắng kiện và WTO sẽ yêu cầu Trung Quốc bồi thường Canada.

“Tôi không muốn nói nhiều về chuyện bồi thường bởi vì nó sẽ không bao giờ xảy ra,” Cardwell phát biểu trước các thành viên KAP tại Brandon.

Thay vào đó, WTO sẽ cho phép Canada trả đũa, bằng với giá trị thiệt hại gây ra bởi các biện pháp của Trung Quốc.

Đó là những gì từng xảy ra trong vụ kiện ghi nhãn nguồn gốc xuất xứ (COOL). WTO đã ra phán quyết rằng quy định COOL của Mỹ đối với mặt hàng thịt là không tuân theo các nguyên tắc thương mại quốc tế, vì thế mà Canada và Mexico có quyền trả đũa.

Sau quá trình kéo dài 7 năm của WTO, Hoa Kỳ cuối cùng đã dở bỏ quy định COOL, nhưng liệu Trung Quốc có từ bỏ lệnh cấm nhập khẩu cải dầu hay không thì còn chưa rõ.

Nhưng điều rõ ràng nhất bây giờ, theo ông Cardwell, chính là thuế quan trả đũa là không có tác dụng.

Ông phát biểu: “Trọng tâm của việc trả đũa chính là áp đặt chi phí lên các nước khác. Thật khó để tưởng tượng việc Canada áp đặt thuế nhập khẩu lên một mặt hàng nào đó của Trung Quốc có thể làm thay đổi thái độ của chính quyền trung ương Trung Quốc.”

Việc WTO tuyên bố Canada thắng kiện và cho phép trả đũa sẽ có tác dụng gì nếu như nó không thể thay đổi lập trường của Trung Quốc về hoạt động nhập khẩu cải dầu?

Kết quả như trên không phải là một kết quả lý tưởng, tuy nhiên, Canada là một nước nhỏ và cần dựa vào WTO để bảo vệ mình.

“Có đáng để kiện lên WTO hay không?” Cardwell đặt ra câu hỏi. “Nếu mọi người muốn duy trì hệ thống thương mại dựa vào luật lệ, thì câu trả lời là Có.”

Nguồn: Producer

Từ khóa: Chủ nghĩa bảo hộ, Hiệp định SPS, Các biện pháp kiểm dịch động thực vật, rào cản phi thuế quan, vụ kiện WTO.