Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Việc nhanh chóng hoàn tất Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) là yêu cầu tất yếu để đưa khu vực Châu Á Thái Bình Dương bước vào quá trình chuyển đổi và cải cách. RCEP là một hiệp định tự do thương mại được đề xuất giữa các nước thành viên ASEAN và 6 quốc gia bên ngoài. Hiệp định này sẽ góp phần nâng cao sự đoàn kết của Châu Á, tạo ra một hệ thống tự do thương mại mở cửa và toàn diện - và có tiềm năng lan rộng ra toàn cầu.

Tình hình hiện tại của chúng ta vào năm 2019 có những nét tương đồng với giai đoạn 1945. Sau Thế chiến II, thế giới bước lên từ đóng tro tàn của cuộc Đại Suy Thoái, khủng hoảng tài chính, các lệnh cấm vận thương mại quốc tế, và làn sóng thất nghiệp lan tòa. Nhiều người từng lo ngại rằng các nước sẽ sớm quay trở lại với chế độ độc tài và nền kinh tế đóng cửa của giai đoạn 1930.

Tuy nhiên, thế giới đã hướng đến sự mở cửa của giai đoạn trước Thế chiến I. Để thúc đẩy tăng trưởng và phát triển, các nhà lãnh đạo Mỹ, Châu Âu, Nhật Bản và nhiều nơi khác đã quyết định xây dựng một trật tự thương mại quốc tế tự do, đa phương và dựa trên luật lệ. Tại Bretton Woods, tổ chức Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã được thành lập, hỗ trợ các nước đầu tư tạo việc làm, duy trì cân bằng ngân sách, trong khi Ngân hàng Thế giới (WB) được thành lập để hỗ trợ tài chính cho các hoạt động tái thiết và phát triển.

Không lâu sau đó, Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại (GATT) được chào đời, nhằm thúc đẩy tự do hóa trên thị trường quốc tế - sau cùng dẫn đến sự hình thành của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Kế hoạch Marshall được Mỹ vạch ra để hỗ trợ tái thiết Châu Âu, từ đó dẫn đến sự ra đời của Thị trường Chung Châu Âu. Khuôn khổ hợp tác được thiết kế dựa trên Kế hoạch Marshall dần dần chuyển đổi thành Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) với tầm ảnh hưởng rộng khắp thế giới.

Trật tự thế giới mới này không chỉ tập trung vào cải cách kinh tế. Nó còn được thiết kế để kiềm hãm nước Mỹ nổi lên như một thế lực bá quyền. Vào giai đoạn những năm 1930, Mỹ từng áp dụng đạo luật Thuế quan Smoot Hawley. Khi Thế chiến II bắt đầu, Mỹ buộc các nước thuộc địa của Đế quốc Anh tham gia Chương trình Lend Lease, để đổi lấy sự hỗ trợ của Mỹ trong cuộc chiến, với điều kiện các nước phải mở cửa thị trường cho hàng hóa Mỹ. Giới lãnh đạo tại Anh, Australia, và nhiều nơi khác coi Thể chế Bretton Woods, và Hiệp định GATT, là những cơ chế phòng vệ quan trọng để ngăn chặn sự nổi dậy của Mỹ một lần nữa.

Hiện tại, cũng giống như giai đoạn trước đây, thế giới đang tìm cách vựt dậy từ những cuộc khủng hoảng tài chính – lần này là cuộc Khủng hoàng Tài chính 2008. Thách thức hiện tại là tiếp tục duy trì xu hướng hội nhập mở cửa của giai đoạn sau 1945, mà không có sự hỗ trợ dẫn dắt của Mỹ và Anh quốc.

Với việc Tổng thống Mỹ chọn cách tiếp cận thương mại theo kiểu trỏ chơi có tổng bằng không, và Châu Âu đang dần hướng nội, vai trò lãnh đạo sẽ thuộc về Châu Á. Là khu vực tăng trưởng nhanh nhất trên thế giới, Châu Á sở hữu những cơ hội độc nhất để trở thành người tiên phong cải cách.

Mục tiêu chính là duy trì và phát triển một trật tự khu vực – và toàn cầu – theo hướng tự do hóa, đa phương, và dựa trên luật lệ. Cuộc đàm phán thương mại RCEP là một khởi đầu tốt. Nhưng RCEP phải có ý nghĩa nhiều hơn là một hiệp định tự do thương mại thông thường. Để đạt thành công, RCEP phải được xây dựng dựa trên những liên kết sâu sắc giữa các thị trường quốc tế, trong các lĩnh vực hàng hóa, dịch vụ, đầu tư và tài chính – hiệp định RCEP phải bao hàm được tất cả những lĩnh vực này, nếu muốn mang lại kết quả tích cực.

Do đó, hiệp định RCEP cần phải hướng đến không chỉ xóa bỏ các rào cản trong thương mại, mà còn xây dựng một cơ sở hạ tầng quy định cho lĩnh vực dịch vụ. RCEP cũng phải giúp tạo ra một môi trường đầu tư tốt hơn, và một khuôn khổ quy định cho các hoạt động tài chính quốc tế. Những loại hình hợp tác khu vực như thế này vượt lên trên cả một hiệp định thông thường về thương mại hàng hóa hay dịch vụ. Các thể chế khu vực sẽ là chìa khóa để đảm bảo quá trình hợp tác được quản lý hiệu quả.

Tất cả những kế hoạch này phải được thực hiện theo hướng kiềm hãm sự ảnh hưởng của Trung Quốc, một thế lực bá quyền mới của giai đoạn hiện tại, tương tự như việc Mỹ bị kiềm hãm sau năm 1945. Giống như Kế hoạch Marshall, Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc phải thúc đẩy hợp tác đa phương, thay vì tạo ra một trật tự bị bóp méo, phục vụ cho lợi ích riêng của Trung Quốc – như nhiều người lo ngại. Các thể chế khu vực như RCEP sẽ phải điều tiết tiến trình này, đặt biệt quan tâm đến hoạt động của các công ty nhà nước Trung Quốc và các vấn đề sở hữu trí tuệ.

Châu Á có để định hướng vai trò lãnh đạo của mình dựa trên kinh nghiệm có được từ 3 thập kỷ qua. Các thể chế khu vực cần được củng cố dựa trên sự hợp tác tự nguyện và niềm tin lẫn nhau, thay vì thông qua các điều kiện ràng buộc. Quan trọng nhất, khu vực phải bảo toàn được quyền tự do cho mỗi quốc gia được theo đuổi những mục tiêu của riêng mình. Nếu đạt được điều này, thì quá trình cải cách nội địa ở từng nước sẽ có thể song hành với quá trình mở cửa và hợp tác quốc tế. Để điều này xảy ra, các thể chế tạo ra bởi RCEP cần phải là những nền tảng để trao đổi thông tin, lợi ích được chia sẽ và đạt được những thỏa hiệp – nhưng các nước vẫn có thể duy trì khả năng tự chủ.

Tiến trình RCEP đang mang lại cho Châu Á cơ hội để chứng minh rằng hoạt động hợp tác cần được thúc đẩy, và trật tự đa phương phải phát triển, ở cấp độ toàn cầu. Nó có thể giúp ngăn chặn xung đột giữa Trung Quốc - một siêu cường quốc đang nổi lên – và Mỹ - một thế lực bá quyền của giai đoạn trước. Hiệp định phải hướng đến tạo ra một liên minh quốc tế, giúp các nước đối thoại, trao đổi thông tin lẫn nhau, và mở cửa nền thương mại, ngay cả trong thời kỳ căng thẳng.

Nguồn: Khmer Times

Từ khóa: RCEP, ASEAN, hội nhập kinh tế, chiến tranh thương mại, toàn cầu hóa, khủng hoảng tài chính