Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Thừ năm tuần trước, Tổng thống Trump đã đe dọa áp những mức thuế quan mới lên Mexico, làm leo thang cuộc chiến nhập cư giữa Mỹ và đối tác thương mại lớn nhất của mình. Và với đó, Trump một lần nữa cho thấy rằng ông sẵn sàng sử dụng những đòn đánh thương mại như là công cụ để đạt được các mục tiêu chính sách.

Hiện tại, ông Trump đang cùng lúc dấn thân vào vô số cuộc chiến thương mại, với các đồng minh lẫn đối thủ. Những thông điệp của ông – thường được công bố trực tiếp trên Twitter – luôn dễ khiến các đối tác của Mỹ bất ngờ.

Mới 8 tháng trước đây, các nhà đàm phán của Trump đã ký kết thành công một hiệp định với Mexico và Canada để thay thế Hiệp định Tự do Thương mại Bắc Mỹ (NAFTA). Vậy mà hiện giờ ông lại tung ra lời đe dọa, trước cả khi Quốc hội kịp phê chuẩn hiệp định. Động thái này cũng là tín hiệu cho các đối tác thương mại của Mỹ, rằng những lời đe dọa và các cuộc xung đột sẽ trở thành điều bình thường trong nền thương mại toàn cầu - ít nhất là khi ông Trump còn tại nhiệm.

Dĩ nhiên, Mexico không phải là mục tiêu duy nhất của ông Trump. Thực tế, ông Trump đang dấn thân vào một cuộc chiến rộng khắp, không chừa bất kỳ quốc gia nào. Trump đang đe dọa phá vỡ những giá trị cốt lỗi được thế giới thiết lập từ sau Thế chiến II và nền tự do thương mại giúp tạo nên thịnh vượng cho cả thế giới.

Dưới đây là những mặt trận tiêu biểu trong cuộc chiến giữa Trump và các nền thương mại trên thế giới

Trung Quốc

Cuộc chiến với Trung Quốc là xung đột thương mại lớn nhất của ông Trump, cũng là mối quan tâm lớn nhất của các nhà kinh tế học và nhà đầu tư toàn cầu. Cuộc chiến này đã kéo dài gần một năm qua, ảnh hưởng đến dòng chảy hàng hóa và dịch vụ trị giá hơn 730 tỷ USD hàng năm giữa hai quốc gia.

Cuộc chiến còn chưa có dấu hiệu kết thúc. Việc đàm phán cũng đình trệ từ đầu tháng 5, sau khi Mỹ cáo buộc Trung Quốc thay đổi các cam kết đã thống nhất trước đó. Ông Trump sau đó nâng thuế với 200 tỷ USD hàng Trung Quốc từ 10% lên 25%, đồng thời đe dọa đánh thuế toàn bộ hàng hóa Trung Quốc vào Mỹ. Trung Quốc ngay sau đó cũng trả đũa và tìm kiếm nhiều cách khác để phản công Mỹ. Giới phân tích cho rằng đồng NDT và các khoáng sản chủ chốt có thể được Trung Quốc đem ra làm vũ khí.

Nếu cuộc chiến thương mại này kéo dài hoặc leo thang, ảnh hưởng có thể sẽ rất lớn. Các công ty Mỹ có lợi nhuận khá lớn từ thị trường Trung Quốc. Quốc gia này hiện cũng là công xưởng của cả thế giới. Ngược lại, Trung Quốc cần xuất khẩu sang Mỹ để duy trì tăng trưởng kinh tế. Họ cũng muốn có các công nghệ tiên tiến, như chip máy tính hay phần mềm từ Mỹ để củng cố tăng trưởng.

Trong nội bộ chính quyền Mỹ, nhiều người cho rằng Mỹ đã quá phụ thuộc vào Trung Quốc và đặt mục tiêu dài hạn là tách rời hai nền kinh tế này. Một số công ty cũng đã cân nhắc lại sự phụ thuộc vào Trung Quốc. Vì thế, với Trung Quốc, bất kỳ động thái trả đũa nào cũng có thể đẩy nhanh quá trình này.

Nhật Bản

Ông Trump từng gọi mối quan hệ giữa Mỹ và Nhật Bản là "đồng minh quý báu" và nói rằng ông muốn có một mối quan hệ gần gũi với Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe. Dù vậy, điều này cũng chẳng giúp Nhật Bản thoát sự đe dọa.

Dù đã quyết định hoãn, ông Trump tuyên bố sẽ vẫn áp thuế nhập khẩu lên xe hơi Nhật, trừ phi hai nước đạt một thỏa thuận thương mại. Nhà Trắng cũng muốn nông dân Mỹ có quyền tiếp cận lớn hơn tại thị trường Nhật Bản. Ông Trump còn muốn các hãng xe Nhật xây thêm nhiều nhà máy tại Mỹ, để ngày càng nhiều xe hơi được lắp ráp bởi công nhân Mỹ.

Đạt thỏa thuận với Mỹ là mục tiêu quan trọng của ông Abe. Nhiều năm qua, ông đã nỗ lực vực dậy tốc độ tăng trưởng kinh tế cho Nhật Bản, trong bối cảnh nước này gặp nhiều thách thức khi kinh tế Trung Quốc đi xuống, mà Trung Quốc lại là thị trường tiêu thụ chính thiết bị và hàng hóa cho Nhật Bản. Nhằm tăng cường tạo áp lực chính trị lên ông Abe, ông Trump cũng đã tuyên bố rằng Mỹ sẽ chỉ ký kết thỏa thuận với Nhật Bản sau khi kỳ bầu cử tại Nhật kết thúc vào tháng 7.

Chiến lược mà ông Trump dành cho Nhật Bản không hẳn là mới. Vào những năm 1980, khi máy móc Nhật Bản xuất khẩu sang Mỹ bị cho là mối đe dọa đối với nền kinh tế, Mỹ cũng từng ban hành những chính sách hạn chế tương tự. Đối với Trump, đây là nền tảng để triển khai những chính sách thương mại hiện tại.

Mexico

Người ta cứ ngỡ rằng xung đột giữa Mỹ và Mexico đã chấm dứt.

Thế nhưng, thứ năm tuần trước, ông Trump đã khơi lại căng thẳng thương mại hai nước, khi tuyên bố áp thuế 5% với hàng nhập khẩu Mexico từ ngày 10/6. Thuế này sẽ tăng dần lên 25% nếu nước này không chặn được hoạt động nhập cư bất hợp pháp vào Mỹ qua biên giới Mexico.

Nếu ông Trump thực sự làm theo những lời đe dọa, tình trạng bất ổn nghiêm trọng có thể bùng nổ ở cả hai nước Mỹ và Mexico. Nhờ vào việc Trung Quốc bị áp thuế trừng phạt, Mexico hiện đã trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ. Theo thống kê của trung tâm IHS Markit Global Trade Atlas, trong 3 tháng đầu năm 2019, kiêm ngạch thương mại giữa Mexico và Mỹ đã đạt hơn 150 tỷ USD.

Bên cạnh đó, cũng như với Nhật Bản, ông Trump đe dọa áp thuế lên xe nhập khẩu từ Mexico. Rất nhiều nhà máy xe hơi của Mỹ và Nhật Bản hiện đặt tại Mexico, với chuỗi cung ứng rải khắp nước Mỹ.

Lời đe dọa của ông Trump đang làm dấy lên câu hỏi về số phận Hiệp định Mỹ - Mexico – Canada. Năm ngoái, ba nước đạt thỏa thuận mới có tên Hiệp định Mỹ - Mexico – Canada (USMCA), thay thế Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA). Mỹ cũng gỡ bỏ thuế nhôm, thép với hai nước này, mở đường cho việc phê chuẩn hiệp định.

Châu Âu

Dấu hiệu về một cuộc chiến thuế quan giữa Mỹ và EU đã bắt đầu nhen nhóm từ nhiều tháng trước, khi Mỹ áp thuế nhập khẩu nhôm thép lên hàng loạt đồng minh ở châu Âu.

Ông Trump cũng đang nhâm nhe áp thuế lên xe hơi và phụ tùng xe hơi nhập khẩu nước ngoài, vì cho rằng chúng ảnh hưởng đến ngành sản xuất ô tô tại Mỹ và đe dọa an ninh quốc gia Mỹ.

Ông từng phát biểu: "Tôi muốn nói rằng EU đối xử với chúng ta còn tệ hơn Trung Quốc. Họ đưa Mercedes-Benz sang đây như là đưa bánh quy sang vậy"

Ông Trump đe dọa đánh thuế 25% lên hàng triệu xe hơi và linh kiện xe nhập khẩu vào Mỹ mỗi năm. Động thái này có thể gây thiệt hại cho các bang như Alabama hay Nam Carolina - nơi có các nhà máy lắp ráp lớn của Mercedes-Benz và BMW.

Tháng trước, Nhà Trắng đã hoãn quyết định này, dành ra 6 tháng cho hai bên đàm phán thỏa thuận thương mại. Dù vậy, Mỹ vốn cũng đang gặp khó trong đàm phán với EU, do EU từ chối cân nhắc yêu cầu cho phép nhiều nông phẩm Mỹ vào thị trường này hơn. Chính quyền Trump cho biết nếu thỏa thuận không có điều khoản về nông nghiệp, Quốc hội sẽ không thông qua. Giới chính trị gia tại châu Âu thì cho rằng các hoạt động nông nghiệp tại Mỹ khiến họ cần duy trì rào cản thương mại này.

Các nước như Pháp hay Bỉ lại không muốn tham gia đàm phán, vì vào năm 2017, chính quyền Trump đã từ chối ký vào một thỏa thuận về biến đổi khí hậu toàn cầu. Và giới lãnh đạo của Liên minh Xanh trong Nghị viện Châu Âu tuyên bố rằng họ sẽ không ký bất kỳ thỏa thuận thương mại nào với những nước không tham gia vào hiệp ước chống biến đổi khí hậu.

Canada

Mùa thu năm ngoái, ông Trump có vẻ như đã dàn xếp được những bất đồng thương mại với Canada bằng hiệp định USMCA. Bên cạnh nhiều nội dung khác, hiệp định này cũng giúp các mặt hàng sữa của Mỹ dễ dàng tiếp cận thị trường Canada hơn. Tuy nhiên, tuyên bố của Trump vào thứ năm tuần trước có thể phá vỡ những nỗ lực của ông nhằm kêu gọi quốc hội phê chuẩn hiệp định.

Canada đang trở thành tắm bia hứng đạn trong cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc. Họ trở thành trung tâm của những tranh cãi sau khi chính phủ Canada bắt giữ bà Mạnh Vãn Chu, giám đốc tài chính của công ty công nghệ khổng lồ Trung Quốc Huawei, theo yêu cầu bắt giữ từ chính phủ Mỹ. Để đáp trả, Trung Quốc đã bắt giữ hai công dân Canada về tội gián điệp, và áp đặt lệnh trừng phạt đối với một số sản phẩm nông nghiệp từ Canada.

Trong bài phát biểu vào hôm thứ 5, Carolyn A. Wilkins, Phó thông đốc Ngân hàng Trung ương Canada cho biết: “Trung Quốc và Mỹ đang đẩy tranh chấp leo thang, và Canada đã vô tình bị vướng vào giữa làn đạn.”

Ông Trump từng lên tiếng sẽ can thiệp vào việc dẫn độ bà Mạnh đến Mỹ, nếu Bắc Kinh chịu ký kết một thỏa thuận thương mại với Mỹ.

Tuy nhiên, hiệp định Bắc Mỹ được ký kết vào mùa thu năm ngoái cũng đính kèm một điều khoản, mà người ta thường gọi là “Điều khoản Trung Quốc”, với nội dung ngăn chặn các nước Bắc Mỹ ký kết bất kỳ hiệp định tự do thương mại nào với Trung Quốc.

Nguồn: New York Times

Từ khóa: Chiến tranh thương mại, USMCA, chiến tranh thuế quan, toàn cầu hóa