Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Một bình luận phổ biến về cuộc chiến thương mại của Tổng thống Donald Trump là sự khó hiểu trong chiến lược của ông.

Mới vài ngày trước, ông Trump lại đe dọa sẽ áp thuế lên Mexico nếu nước này không ngăn chặn dòng người nhập cư bất hợp pháp. Nhưng cùng lúc đó, ông cũng trình đề nghị phê chuẩn hiệp định USMCA (NAFTA 2.0) lên Quốc hội để sớm đạt được tự do thương mại với Canada và Mexico.

Hãy tưởng tượng việc các quan chức Trung Quốc cố gắng đọc ý đồ của Trump khi cuộc chiến thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới bùng nổ.

Trong một hội nghị giữa các quan chức, nhà đầu tư và học giả tại Bắc Kinh, một vấn đề đã được đặt ra như sau: Trung Quốc từng tự tin rằng có thể thỏa hiệp với Trump, nhưng rồi họ nhận ra là cuộc chiến này có thể sẽ còn bị kéo dài.

Khi các quan chức Mỹ và những người đồng cấp phía Trung Quốc gặp nhau tại Hội nghị thượng đỉnh G20 tới đây tại Nhật Bản, có thể họ sẽ cố gắng dàn xếp một cuộc gặp gỡ giữa Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình tại Osaka vào cuối tháng, và có khả năng sẽ khôi phục lại quá trình đàm phán.

Để đạt được điều này, họ sẽ phải làm rõ 4 vấn đề đang khiến Bắc Kinh bối rối

1. Độ tin cậy của Trump trên bàn đàm phán

Các quan chức Trung Quốc cho rằng, vòng đàm phán hồi tháng trước đổ vỡ là do những đòi hỏi quá mức từ Washington. Họ cho rằng người Mỹ không chịu đánh đổi lại bất kỳ lợi ích gì và không thấu hiểu nhu cầu ủng hộ chính trị trong nước của Tập Cận Bình.

Trong quyển sách trắng phát hành hôm Chủ Nhật, chính phủ Trung Quốc nhận xét rằng: “Càng nhượng bộ chính phủ Mỹ, họ càng đòi hỏi nhiều hơn.”

Thứ sáu tuần trước, trong một cuộc gặp gỡ với nhóm phóng viên từ các tờ báo Mỹ, bao gồm Bloomberg, người phát ngôn của Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã phàn nàn rằng Mỹ thường xuyên thay đổi các yêu sách của mình, và có chủ ý tăng thuế thay vì giảm xuống trước những nhượng bộ từ Trung Quốc.

Tệ hơn nữa, Trump đối xử với Trung Quốc bằng thái độ khinh thường, người phát ngôn Yu Dunhai cho biết: “Chỉ khi nào chúng ta đối xử bình đẳng và dành sự tôn trọng cho nhau, thì hai bên mới có thể quay trở lại bàn đàm phán.”

Các quan chức Mỹ đã phản bác lại những cáo buộc của Trung Quốc. Họ cho rằng Trung Quốc mới là người đột nhiên trở mặt, không chịu tuân thủ những cam kết cải cách luật lệ, khiến vòng đàm phán sụp đổ vào tháng trước, và khiêu khích Trump tăng thuế đối với 200 tỷ USD hàng nhập khẩu từ Trung Quốc.

2. Trump chỉ muốn phát động chiến tranh chứ không muốn kết thúc cuộc chiến

Tổng thống Trump và những người ủng hộ ông tin rằng cách duy nhất để đạt được một thỏa thuận có lợi từ Bắc Kinh là gia tăng áp lực về kinh tế. Đây cũng là chiến thuật phổ biến mà Trump áp dụng lên Mexico, EU và Nhật Bản.

Tuy nhiên, trong mắt người Trung Quốc, đây là hành động bắt nạt. Trung Quốc luôn muốn xây dựng một thỏa thuận có lợi cho cả hai bên. Và có một sự đồng thuận chung từ phía Bắc Kinh rằng, với việc gia tăng thuế quan, đe dọa sẽ còn tăng nữa, và đưa các công ty hàng đầu của Trung Quốc như Huawei vào sổ đen, ông Trump có vẻ như không dành bất kỳ sự tôn trọng nào cho chủ tịch Tập Cận Bình.

Các chuyên gia Trung Quốc đã cảnh báo rằng, nếu tiếp tục đẩy ông Tập vào chân tường, thì ông sẽ trả đũa mạnh mẽ để giữ thể diện trước giới phê bình trong nước.

Chính phủ Trung Quốc viết trong sách trắng: “Kinh nghiệm quá khứ cho thấy, việc gây áp lực để tìm kiếm thỏa thuận có lợi trên bàn đàm phán chỉ dẫn đến sự đổ vỡ trong mối quan hệ hợp tác”.

3. Có rất nhiều cách để trả đũa, và Trung Quốc biết rõ điều này

Trong một tuyên bố hôm thứ sáu, Bắc Kinh cho biết sẽ thiết lập một “danh sách các thực thể không đáng tin cậy” – các công ty nước ngoài từng vi phạm hợp đồng với công ty Trung Quốc vì những lý do phi thương mại - để đáp trả việc Huawei bị Trump cho vào sổ đen hồi tháng trước. Điều này làm dấy lên nỗi lo sợ cho các công ty công nghệ Mỹ.

Có thể thấy, nếu Trung Quốc và Mỹ chỉ đối đầu nhau trên mặt trận thuế quan, Trung Quốc sẽ gặp bất lợi vì giá trị hàng xuất khẩu từ Mỹ sang Trung Quốc thấp hơn nhiều so với chiều ngược lại. Nhưng trong thực tế, Trung Quốc có vô vàn cách thức để trả đũa Mỹ, chẳng hạn như đánh vào các công ty công nghệ, hoặc thậm chí những công ty thuộc các ngành nghề khác như xe hơi hay thiết bị gia dụng.

Cuối tuần qua, chính quyền Trung Quốc đã tuyên bố tiền hành thanh tra công ty FedEx về vấn đề gửi sai đơn hàng. Các doanh nghiệp nước ngoài khác tại Bắc Kinh cũng đang chuẩn bị tinh thần cho những cuộc thanh tra tương tự của chính phủ.

Trong nhiều năm qua, Trung Quốc đã tăng cường đầu tư vào các lĩnh vực then chốt, chẳng hạn như sản xuất mạch bán dẫn, nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào các nhà cung ứng Mỹ. Trong dài hạn, nhiều công ty Mỹ có thể biến mất khỏi thị trường Trung Quốc, nhường chỗ cho những đối thủ cạnh tranh nội địa, với tiềm năng mạnh mẽ.

David Li, chuyên gia kinh tế tại Đại học Thanh Hoa (Bắc Kinh) nhận xét: “Trump đang góp phần đánh thức tiềm năng dữ dội trong lĩnh vực R&D của Trung Quốc.”

4. Trung Quốc biết thuế quan của Trump không được ủng hộ

Trong nội dung sách trắng phát hành tuần trước, chính phủ Trung Quốc đả kích trực tiếp khẩu hiệu ưa thích của Trump bằng tuyên bố: “Cuộc chiến thương mại không ‘Khiến nước Mỹ vĩ đại trở lại’”.

Đi kèm với tuyên bố này là những luận điểm mà các nhà kinh tế học Mỹ từng đưa ra: “Thuế quan khiến chi phí sản xuất và tiêu dùng tại Mỹ tăng lên, và ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế. Thuế quan làm gián đoạn chuỗi cung ứng và nền kinh tế toàn cầu, và từ đó tác động ngược trở lại lên nền kinh tế Mỹ.”

Các cuộc thăm dò ý kiến cũng cho thấy chính sách thuế quan của Trump không được ủng hộ tại Mỹ. Tuần trước, kết quả cuộc thăm dò thực hiện bởi Đại học Monmouth tiếp tục chứng minh cho điều này. Chỉ 25% người Mỹ cho rằng thuế quan của Trump là có ích cho nền kinh tế Mỹ, trong khi 62% tin rằng người tiêu dùng Mỹ sẽ chịu thiệt hại từ thuế nhập khẩu thay vì là Trung Quốc, như Trump lập luận.

Nguồn: Bloomberg

Từ khóa: Chiến tranh thương mại, chủ nghĩa bảo hộ, Donald Trump, cuộc chiến thuế quan