ASEAN 2040: Quyết đoán và mạnh mẽ hơn?

Asean0504

Khi ASEAN ra đời vào tháng 8/1967, những nhà sáng lập cũng không kỳ vọng tổ chức này sẽ tồn tại đến 52 năm như hiện tại. Những gì họ mong muốn lúc bấy giờ chỉ là tạo cơ hội để các nước gặp nhau và giữ liên lạc lẫn nhau. Vào thời bấy giờ, các nước chỉ muốn duy trì một bầu không khí thân thiện để tránh xung đột trong tương lai, và thúc đẩy hợp tác nhiều hơn. “Không chiến tranh, cùng phát triển” – mục tiêu chỉ cần đến thế là đủ.

Khi ASEAN trưởng thành hơn, ngày càng có nhiều người quan tâm đến việc liệu tổ chức có thể tồn tại trong tương lai, giả dụ như trong 20 năm nữa. Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, ASEAN đã sống sót nhờ vào khả năng dung hòa các mối quan hệ với những cường quốc. Sau sự sụp đổ của Bức tường Berlin, thế giới đã trải qua những thay đổi to lớn, trật tự quốc tế bị chi phối mạnh mẽ bởi các cường quốc mới nổi tại nhiều nơi.

Dĩ nhiên, khi mà thế giới đang tiến vào cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 (4IR) và thời đại Internet Vạn vật, việc dự báo được điều gì sẽ xảy ra với thế giới trong 20 năm tới là hơi khó. Tương tự, những dự báo về tương lai của ASEAN sẽ không thể nào đầy đủ và rõ ràng khi mà ASEAN chỉ là một phần nhỏ trong bức tranh tổng thể.

Mặc dầu tương lai là khó đoán, nhưng một số cách ứng xử và làm việc của ASEAN thì sẽ không thay đổi. Trong suốt 5 thập kỷ, vai trò trung tâm, sự tiến bộ và uy tín của ASEAN luôn được duy trì. Tổ chức luôn tuân thủ nghiêm túc nguyên tắc không can thiệp vào vấn đề nội bộ và không cưỡng ép. Hơn nữa, các nước thành viên ASEAN vẫn duy trì được quyền lợi quốc gia trong quá trình ra quyết định, nhờ vào nguyên tắc đồng thuận chung. Dĩ nhiên, tùy theo tình hình tương lai, ASEAN sẽ có những thay đổi trong cấu trúc, quy định ràng buộc và thủ tục, để đảm bảo tổ chức có thể phản ứng nhanh chóng với những cuộc khủng hoảng.

Vào cuối năm 2017, song song với quá trình chuẩn bị kế hoạch cho vị trí chủ tịch ASEAN trong năm nay, Thái Lan cũng tổ chức những buổi thảo luận với Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á (ERIA), để nghiên cứu về tương lai ASEAN vào năm 2040. ERIA đã chấp thuận đề xuất này và dành một năm rưỡi điều phối 60 học giả và chuyên gia về ASEAN và Đông Á thực hiện dự án. Kết quả là một báo cáo gồm 5 tập với tiêu đề, “Tầm nhìn ASEAN 2040: Hướng đến một Cộng đồng ASEAN mạnh mẽ và quyết đoán hơn.” Báo cáo đã chính thức được bàn giao cho Bộ Ngoại Giao Thái Lan vào tháng trước. Báo cáo này sẽ được phân phát đến các quan chức cấp cao trong ASEAN, để các nhà lãnh đạo khu vực thảo luận sâu hơn.

Báo cáo này tập trung vào những thách thức mà ASEAN sẽ phải đổi mặt từ bên trong và bên ngoài. Dĩ nhiên, khả năng tồn tại của tổ chức phụ thuộc nhiều vào năng lực chống chọi với các áp lực bên ngoài, bắt nguồn từ những thay đổi trong môi trường địa chính trị và địa kinh tế. Dù ASEAN có dự tính làm gì trong tương lai, họ cũng sẽ cần tính toán kỹ lưỡng, khi mà nền kinh tế toàn cầu đang dần chuyển trọng tâm vào khu vực. Đến 2040, Trung Quốc và Ấn Độ sẽ nằm trong top 4 nền kinh tế đừng đầu thế giới về chỉ số sức mua tương đương.

Trong hai thập kỷ tiếp theo, ASEAN nói riêng và thế giới nói chung sẽ bước vào quá trình chuyển đổi kỹ thuật số của 4IR. Quá trình này vừa mang lại lợi ích lẫn thách thức đối với tình hình phát triển kinh tế và xã hội. Với vị thế là một thị trường toàn cầu đang phát triển nhanh chóng, là điểm hội tụ của các hoạt động thương mại và đầu tư giữa Ấn Độ-ASEAN-Trung Quốc, ASEAN sẽ đối mặt với sự cạnh tranh dữ dội, vì khu vực không có năng lực công nghệ, trình độ nhân lực, hay những chuyên gia khoa học kỹ thuật bằng Trung Quốc, Ấn Độ hay Nhật Bản, và các nền kinh tế phát triển khác ở Đông Bắc Á.

Trước tình hình này, bài báo cáo nhấn mạnh rằng ASEAN phải có những bước đi quyết đoán hướng đến 2040, để nâng cấp cộng đồng ASEAN và đảm bảo vị thế của mình trong khu vực và thế giới. Đó là một danh mục các hoạt động phải triển khai trong những năm tiếp theo, bao gồm áp dụng nguyên tắc tập thể lãnh đạo lấy ASEAN làm trọng tâm; thích nghi và đổi mới; khai thác quá trình chuyện đổi kỹ thuật số từ 4IR; thúc đẩy đổi mới công nghệ và phương thức hoạt động để phát triển bền vững; hội nhập và kết nối ASEAN một cách hài hòa thông qua các hệ thống thủ tục quy định; tập trung vào quyền lợi con người và phát triển toàn diện; khai thác mạng lưới công nghệ mới và phối hợp với người dân để xây dựng bản sắc khu vực; xây dựng một hệ thống thể chế mạnh mẽ và hiệu quả để hỗ trợ cho Cộng đồng ASEAN.

Về hoạt động cải cách thể chế tại ASEAN, bài báo cáo đề ra 5 khuyến nghị có thể thực hiện được. Thứ nhất, xây dựng các thể chế quốc gia hài hòa với chiến lược chung của ASEAN. Thứ hai, xóa bỏ các rào cản bên trong ASEAN và cải thiện sự phối hợp giữa 3 trụ cột của Cộng đồng ASEAN. Thứ ba, cải cách Ban thư ký ASEAN để tạo sự tiến bộ trong công tác hỗ trợ và giám sát. Thứ tư, đặt ra một cơ chế rà soát và phân tích chính sách và cơ cấu hệ thống quy định giữa các nền kinh tế ASEAN để chính phủ các nước thành viên xem xét. Thứ năm, khuyến khích các viện nghiên cứu tham mưu chính sách trong ASEAN phối hợp chặt chẽ hơn với Ban thư ký và các cơ quan khác của ASEAN. Phân khúc tư nhân cũng cần được quan tâm tương tự.

Quan trọng nhất, bài báo cáo chỉ ra rằng ASEAN cần củng cố ý thức làm chủ của người dân trong tầm nhìn và sứ mệnh của ASEAN. “ASEAN cần phải xây dựng một bản sắc chung theo thời gian, tạo ra tâm lý “chúng ta”, “của chúng ta” và “chúng ta cùng nhau”. ASEAN có thể thúc đẩy sự tham gia của con người bằng cách khai thác những loại công nghệ mới và các mạng lưới người dân và thể chế, để củng cố nhận thức của họ về vai trò và nhận diện của ASEAN.

Báo cáo kết luận rằng: “Để sau cùng, khi người dân coi tầm nhìn và sứ mệnh của ASEAN cũng là của chính họ, ASEAN sẽ có bệ đỡ vững chắc để đối mặt với những bất ổn bên ngoài, và giúp hiện thực hóa khác vọng của người dân, các quốc gia, và cả ASEAN.”

Nguồn: Bangkok Post

Từ khóa: ASEAN, hội nhập kinh tế, công nghiệp 4.0, tầm nhìn ASEAN 2040