Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

ASEAN cần tập trung hơn nữa cho việc nâng cao nhận thức về kỹ thuật số, để phát huy hết tiềm năng của một nền kinh tế và xã hội kỹ thuật số ASEAN trước năm 2025. Internet và mạng xã hội đang giúp việc tiếp cận kiến thức trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Công nghệ số đã làm thay đổi đời sống của hơn 700 triệu người trên khắp Đông Nam Á. Công nghệ số cũng có các tác động sâu sắc đến quyền công dân và hệ thống quản trị của chính phủ.

Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2025 cũng đã đề cập đến vấn đề số hóa, bao gồm phát triển một Kế hoạch hành động khung tích hợp kỹ thuật số ASEAN (DIFAP) 2020. ASEAN bắt buộc phải ưu tiên phổ cập kiến thức kỹ thuật số cho người dân, vì đây là yếu tố nền tảng để tiến tới mục tiêu Cộng đồng ASEAN.

Hiểu biết về kỹ thuật số là khả năng xác định, thảo luận, và chia sẻ thông tin trong thế giới số. Người không có hiểu biết về kỹ thuật số hoặc thiếu tiếp cận các công nghệ số có nguy cơ bị đào thải trong một xã hội mà ngày càng ứng dụng nhiều công nghệ số. Nhiều doanh nghiệp, bao gồm ngân hàng, hiện nay đang bỏ các chi nhánh hữu hình và lựa chọn cung cấp dịch vụ thông qua các phương tiện số, chẳng hạn như ứng dụng di động. Người có ít hiểu biết về kỹ thuật số cũng sẽ gặp khó khăn trong việc phân biệt nội dung nào trên mạng xã hội là đáng tin cậy.

Các nước có thể tránh khỏi tình huống khó khăn trên bằng cách đưa việc nâng cao nhận thức về kỹ thuật số thành một ưu tiên trong chính sách. Một cộng đồng ASEAN bao trùm không phải chỉ là tạo ra cơ hội cho những người nhanh chóng thích nghi hay những người có kỹ năng. Bao trùm thực sự có nghĩa là, làm cho tất cả mọi người cảm thấy thoải mái và tự tin rằng họ là một phần của cộng đồng và có thể đóng góp cho cộng đồng. Và chính phủ sẽ là cơ quan giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức về kỹ thuật số và tăng cường sức mạnh cho công dân, thông qua việc đạo tạo cho người dân các kỹ năng, kiến thức và năng lực cần thiết.

Do các nước trong ASEAN có trình độ phát triển kinh tế khác nhau, dẫn đến trình độ giáo dục cũng khác nhau, có nghĩa là, sẽ không có một giải pháp nào phù hợp cho tất cả trong vấn đề phổ cập nhận thức kỹ thuật số. Mỗi nước ASEAN sẽ đều có các mục tiêu khác nhau và các nhóm đối tượng hướng tới khác nhau, để đảm bảo rằng hầu hết đối tượng dân số dễ bị tổn thương nhất trong xã hội sẽ được ưu tiên tiếp cận đào tạo về kiến thức kỹ thuật số.

Có bốn nội dung quan trọng mà tất cả các nước ASEAN cần ghi nhớ khi tiến hành phổ cập nhận thức kỹ thuật số cho người dân, bao gồm: 1. Hiểu biết cơ bản về sử dụng các thiết bị số và tiếp cận các nguồn thông tin trên mạng; 2. Kỹ năng đánh giá độ tin cậy và xác thực của các thông tin trên mạng; 3. Hiểu biết thông tin nào là phù hợp để chia sẻ trên mạng; 4. Nhận thức cơ bản về những hành vi ứng xử đúng đắn trên mạng. Thiếu bất kỳ yếu tố nào trong số các yếu tố trên đều cản trở toàn cầu tiến tới mục tiêu nâng cao nhận thức số, và làm cho Cộng đồng ASEAN trở thành một cộng đồng kém hiểu biết hơn.

Các cơ quan nhà nước như Cơ quan Phát triển Giao dịch Điện tử của Thái Lan và Ngân hàng Trung ương Thái Lan đã chủ động phổ biến kiến thức về kỹ thuật số ở mức vừa phải về nội dung, dễ hiệu về hình thức (dạng infographics), và thông qua các kênh truyền thông mạng xã hội. Các công ty tư nhân – đặc biệt trong các ngành ngân hàng và công nghệ - đã xem việc nâng cao nhận thức số là một nhiệm vụ cấp bách để mở rộng kinh doanh và tăng cường bảo mật, và tích hợp công nghệ số vào trong các hình thức tương tác với khách hàng. Còn rất nhiều nỗ lực cần phải làm để biến việc nâng cao nhận thức kỹ thuật số trở thành chiến lược mang tầm quốc gia, như đưa ra các chương trình quốc gia và khởi động cơ chế hợp tác công - tư.

Bước đầu tiên để các nước thành viên ASEAN phổ cập nhận thức số đó là, đưa kiến thức về kỹ thuật số vào trong các chương trình học ở bậc tiểu học và trung học, để hướng tới mục tiêu lâu dài hơn đó là tăng cường cho người dân kỹ năng tự học suốt đời. Năm 2019, ngân hàng trung ương Campuchia và bộ Giáo dục-Thanh niên-Thể thao Campuchia đã đi tiên phong bằng cách áp dụng cách tiếp cận này trong việc nâng cao nhận thức về tài chính. Một yếu tố then chốt nữa trong quá trình phổ cập nhận thức số đó là, đảm bảo cho đội ngũ giáo viên được đào tạo đầy đủ để thực hiện công cuộc chuyển đổi này.

Bước tiếp theo, chính phủ phải vạch ra các chương trình cụ thể tiếp theo, để tiếp cận nhóm đối tượng có nhu cầu được đào tạo thêm về kỹ thuật số, và giúp họ hiểu được các tác động tích cực mà số hóa mang lại cho đời sống. Ví dụ, các chương trình nâng cao kỹ năng số cho lực lượng lao động là các sáng kiến rất thiết thực và tạo ra giá trị hữu hình về mặt kinh tế lẫn xã hội. Ủy ban Phát triển Truyền thông Viễn thông thông tin của Singapore là một ví dụ điển hình trong việc phát triển các chương trình tương tự trên.

Quan trọng nhất, khi tốc độ thay đổi của công nghệ là chóng mặt, việc tái đào tạo và nâng cao kỹ năng có khả năng sẽ trở thành một tiêu chuẩn chung cho cộng đồng số ASEAN. Vì vậy, tài liệu giáo dục phải liên tục được cải tiến theo thời gian và phải bắt kịp với các công nghệ mới. Chính phủ có thể nhờ khu vực tư nhân hỗ trợ xây dựng và phân phối nội dung đào tạo.

ASEAN cũng nên có một Kế hoạch hành động chung về nâng cao nhận thức số. Việc làm này là cần thiết bởi vì nếu như thiếu phối hợp, có thể dẫn đến quá trình phát triển không đồng đều, làm nới rộng thêm khoảng cách về kỹ thuật số giữa các nước trong khối.

Các chính phủ không nên áp dụng cách tiếp cận “không làm gì”. Bỏ mặc việc nâng cao nhận thức số cho xã hội và các lực lượng thị trường là một việc làm vô trách nhiệm của chính phủ. Cách làm đúng đắn là: xây dựng các chương trình hành động có mục tiêu và có hệ thống ở cấp quốc gia; kết hợp với việc tăng cường hợp tác khu vực và chia sẻ kinh nghiệm.

ASEAN đã đã triển khai các công việc quan trọng để kết nối Cộng đồng Kinh tế ASEAN. Xây dựng các mối liên kết kinh tế là cần thiết, nhưng cần phải đi đôi với việc xúc tiến nhận thức về kỹ thuật số.

Hiện thực hóa Cộng đồng ASEAN có nghĩa là tăng cường khả năng cho người dân trong việc ra quyết định trong điều kiện có đầy đủ thông tin, và sống một cuộc sống trọn vẹn. Và nhận thức số là một trong những bước đi để tiến tới tương lai xán lạn đó.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: ASEAN, nhận thức, kỹ thuật số