Ủng hộ Sáng kiến “Vành đai và Con đường” và thế lưỡng nan của Italia

vanhdaivaconduong

Đã bảy thế kỷ đã trôi qua từ khi nhà thám hiểm 17 tuổi Marco Polo bắt đầu chuyến du hành từ Venice đến cung điện của vị khả hãn Mông Cổ Hốt Tất Liệt, Venice ngày nay vẫn tự xem mình là điểm cực tây của Con đường tơ lụa cổ đại, cửa ngõ của Trung Quốc vào châu Âu. Tuy nhiên Venice đang phải đối mặt với sự nổi lên từ Trieste, một thành phố cảng ngày càng bận rộn ở rìa đông bắc Italia, nơi góp phần thúc đẩy trao đổi thương mại và văn hóa, bao gồm việc đưa cà phê trở thành một thức uống phổ biến tại Italia (Trieste chuyên nhập khẩu, rang và giao cà phê hạt cho các tiệm cà phê ở Vienna và nhiều nơi khác trên khắp Italia).

Ngày nay, Trieste đang háo hức chào đón các khoản đầu tư từ Trung Quốc để biến nơi này thành một cửa ngõ để Trung Quốc bước vào châu Âu theo sáng kiến “Vành đai và Con đường” (BRI), một dự án xây dựng cơ sở hạ tầng khổng lồ được thiết kế nhằm thúc đẩy việc tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ Trung Quốc trên toàn thế giới. Trung Quốc và Italia dự kiến sẽ ký một thỏa thuận sơ bộ tại Rome trong chuyến thăm cấp nhà nước của Chủ tịch Tập Cận Bình vào ngày 22 tháng 3 tới. Italia là quốc gia thứ 124 trên thế giới, nhưng là quốc gia đầu tiên thuộc nhóm G7 tham gia BRI, bất chấp những cảnh báo từ phía Mỹ - và những những lo ngại âm ỉ từ một số khu vực khác của châu Âu - rằng Sáng kiến “Vành đai và Con đường” là phương tiện quan trọng nhất để Bắc Kinh mở rộng phạm vi ảnh hưởng.

Trong số các thỏa thuận dự kiến được ký kết giữa doanh nghiệp hai nước bên lề chuyến thăm của ông Tập, có cả thỏa thuận giữa chính quyền cảng Trieste và Công ty Xây dựng Truyền thông Trung Quốc, hay CCCC, theo lời của ông Zeno D'Agostino, chủ tịch cảng Trieste. CCCC là công ty xây dựng lớn nhất của Sáng kiến “Vành đai và Con đường”, và doanh nghiệp này đã gặp phải nhiều phản đối ở những quốc gia có dự án đi qua.

“Trieste sẽ trở thành Singapore hoặc Hồng Kông”, ông D’Agostino phát biểu một cách lạc quan. Thành phố còn một chặng đường dài để đạt được tầm vóc ấy. Cảng Piraeus của Hy Lạp – doanh nghiệp vận hành cảng này được sở hữu phần lớn bởi China’s Cosco Pacific Ltd. – có lưu lượng hàng hóa 4,9 triệu container, gấp bảy lần lưu lượng 725 ngàn container của cảng Trieste trong năm 2018. Lưu lượng của Trieste đã có một bước nhảy vọt 45 phần trăm so với năm 2015, nhưng vẫn còn là một con số khiêm tốn.

Đó là lý do tại sao D’Agostino đang tìm kiếm sự hậu thuẫn từ Trung Quốc. Kế hoạch tổng thể của Trieste bao gồm một đề xuất đầu tư trị giá 1 tỷ euro (khoảng 1,13 tỷ USD) nhằm cải thiện tốc độ hàng hóa di chuyển vào châu Âu. Một dự án trong số đó, được đặt tên là Trihub, dự kiến nối cảng Trieste với một tuyến tàu chở hàng mới mở đến các điểm phía bắc nước Đức, cũng như nâng cấp các tuyến đường sắt địa phương dẫn đến Đông Âu. Dự án Trihub trị giá 200 triệu euro nằm trong số hơn một chục dự án khác mà Liên minh châu Âu đã đưa lên bàn đàm phán với Trung Quốc vào năm ngoái trong khuôn khổ Nền tảng kết nối EU - Trung Quốc, một sáng kiến do Brussels đưa ra nhằm hiện thực hóa các ưu tiên chính sách của châu Âu, như giảm lượng carbon và áp đặt quy tắc thị trường vào bất kỳ thỏa thuận vận tải nào được ký kết.

Việc Italia đang cố gắng làm hài lòng ông Tập, người khởi xướng Sáng kiến “Vành đai và Con đường” vào năm 2013 và coi đây là trọng tâm chính sách đối ngoại của Trung Quốc, đã thu hút nhiều tranh cãi cả trong và ngoài nước. Mỹ đã cảnh báo Italia không được đứng về phía Trung Quốc, đối thủ thương mại của Mỹ. “Ủng hộ BRI đồng nghĩa với việc hợp pháp hóa chính sách đầu tư theo kiểu cướp bóc của Trung Quốc, và sẽ chẳng mang lại lợi ích gì cho người dân Italia”, Hội đồng An ninh Quốc gia của Nhà Trắng cho biết vào hôm 9 tháng 3 trong một thông báo trên Twitter.

Italia đang vướng vào chiến dịch do Mỹ dẫn đầu nhằm chống lại gã khổng lồ viễn thông Trung Quốc Huawei Technologies Co. Washington đã gây áp lực buộc các nước đồng minh cấm công ty này hoạt động trên nền tảng 5G. Tuy nhiên, có những dấu hiệu cho thấy Huawei đang thành công trong việc thu hút thêm các đồng minh phương Tây. Thông báo gần đây của Telecom Italia và Vodafone cho thấy hai công ty này có kế hoạch mở rộng làm ăn với Huawei. Các quốc gia châu Âu khác, bao gồm Đức và Pháp, đã có những động thái nhằm hạn chế doanh số bán thiết bị của Huawei cho các nhà mạng di động.

Chính phủ theo chủ nghĩa dân túy ở Italia đã có dấu hiệu thay đổi thái độ khi chuyến thăm của ông Tập đến gần, bởi lẽ các sức ép từ bên ngoài đang gia tăng, và giới lãnh đạo đất nước dường như đã nhận ra được những ý đồ về địa chính trị của chuyến thăm trọng đại này. Hôm 11 tháng 3, Bộ Phát triển Kinh tế Italia tuyên bố sẽ không có bất kỳ thỏa thuận nào liên quan đến công nghệ 5G trong chuyến thăm của ông Tập, trước sức ép phản đối vì lý do an ninh quốc gia. Đầu ngày hôm đó, Phó Thủ tướng Matteo Salvini của đảng Liên minh chống nhập cư Italia đã nói với các phóng viên rằng ông không muốn “các công ty nước ngoài xâm chiếm Italia”.

Trên thực tế, không ai chịu trách nhiệm cho tương lai của Italia vào lúc này: Thủ tướng Italia là một cựu giáo sư đại học, người được chỉ định làm bên thỏa hiệp giữa hai đảng dân túy đối lập nhằm kiến lập liên minh cầm quyền, Đảng Liên minh và Phong trào Năm sao. Trong khi đó, người chính thức thúc đẩy Italia tham gia sáng kiến của Trung Quốc là Michele Geraci, một nhân viên cấp dưới thuộc Bộ Phát triển Kinh tế Italia nhưng sống ở Trung Quốc và nói tiếng Quan Thoại.

Động cơ của Italia trong việc thắt chặt quan hệ với Trung Quốc là rõ ràng. Vào cuối năm 2018, nền kinh tế Italia đã rơi vào suy thoái lần thứ ba trong một thập kỷ qua. Đầu tư trực tiếp nước ngoài đạt 18,2 tỷ euro trong năm 2018, chưa bằng một nửa con số 48,1 tỷ euro mà nước này đã thu được vào năm 2007, một năm trước cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Vụ sụp cầu chết người ở Genève vào mùa hè năm ngoái đã nhấn mạnh đến nhu cầu cấp thiết phải nâng cấp cơ sở hạ tầng Italia, mà xây dựng cơ sở hạ tầng lại là trọng tâm của sáng kiến BRI. Thương mại song phương giữa Italia với Trung Quốc đạt 43,9 tỷ euro trong năm 2018, bằng 2,5% tổng sản phẩm quốc nội của Italia. Quan hệ thương mại của Italia với Trung Quốc vẫn còn thua quan hệ thương mại của Italia với châu Âu (chiếm 3,8% GDP Italia) và với Mỹ (3,4 % GDP), do đó, tiềm năng tăng trưởng vẫn còn lớn.

Tiêu cực núp bóng trong từng khía cạnh của mối quan hệ đối tác này, kể cả trong mối quan hệ hợp tác sắp tới đây giữa cảng Trieste và CCCC, tuy nhiên, theo lời ông D’Agostino, mối quan hệ hợp tác này hiện không bao gồm các điều khoản về tài trợ hay chọn nhà thầu. CCCC đã phải đối mặt với các cáo buộc gian lận ở nhiều nơi trong số hơn 100 quốc gia mà CCCC xây dựng đường, cảng, cầu và các dự án khác. Công ty đã bị Ngân hàng Thế giới đưa vào black list trong tám năm, kể từ năm 2009, với cáo buộc đấu thầu gian lận cho đường cao tốc Philippines; Malaysia đã tạm dừng hai dự án đường sắt với CCCC năm ngoái giữa bối cảnh các cuộc điều tra tham nhũng; và Canada đã ngăn chặn một công ty Trung Quốc mua lại một công ty xây dựng trên cơ sở an ninh quốc gia. Chủ tịch CCCC Lưu Khởi Đào, trong một cuộc phỏng vấn vào tháng 9, đã bác bỏ cáo buộc tham nhũng hoặc sai trái trong những dự án của CCCC.

Còn dưới góc độ của chính quyền cảng Trieste, chủ tịch D’Agostino khẳng định những lo ngại về Trung Quốc đang bị thổi phồng. Văn bản ký kết giữa cảng Trieste với CCCC không phải là “một thỏa thuận cụ thể”, ông cho biết. Mục tiêu của Trieste không phải là tiếp nhận càng nhiều đầu tư càng tốt, mà là số lượng tàu cập cảng càng nhiều càng tốt. “Chúng tôi muốn hướng tới tăng lưu lượng hàng hóa”, ông nói. Theo số liệu thống kê của EU, trong những năm gần đây, trong số hàng hóa nhập khẩu của Italia bằng đường biển, chưa đến 2% số hàng hóa đến từ Trung Quốc đại lục. D’Agostino lập luận rằng, CCCC chỉ chiếm nhiều nhất 10% cổ phần trong dự án Trihub, tương đương 20 triệu euro. Agostino nói: “Người dân đang nhìn sự việc theo góc độ địa chính trị. Đối với tôi, đây chỉ là chuyện kinh doanh”.

Nguồn: Bloomberg

Từ khóa: ủng hộ, sáng kiến, vành đai và con đường, thế lưỡng nan, Italia