Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Một thỏa thuận là cần thiết để hạ nhiệt căng thẳng hiện nay, nhưng sẽ không thể xử lý được tình trạng mất cân bằng thương mại giữa hai nước, cũng như không thể giải quyết được các lo ngại chiến lược và địa chính trị -  nguyên nhân sâu xa dẫn đến mâu thuẫn hiện nay.

Trung Quốc và Mỹ có khả năng đạt được một thỏa thuận để sớm kết thúc cuộc chiến thương mại giữa hai nước. Hai bên mong muốn thỏa thuận này sẽ là một sự dàn xếp thỏa đáng, để hạ nhiệt căng thẳng thương mại hiện nay.

Bắc Kinh không thể, và không muốn, xử lý tình trạng mất cân bằng thương mại về mặt cấu trúc với Mỹ, nhưng nước này sẽ lấy lòng Tổng thống Trump bằng những nhượng bộ, để Trump có để gỡ bỏ đe dọa áp thêm thuế lên hàng nhập khẩu của Trung Quốc vào Mỹ. Các “viên kẹo” được Trung Quốc đưa ra bao gồm: giảm thuế nhập khẩu ô tô, ethanol và các sản phẩm khác từ Mỹ, cam kết mua ít nhất 18 tỷ USD khí hóa lỏng tự nhiên của Mỹ và tăng nhập khẩu một loạt các hàng hóa khác, như bã rượu khô (một loại thức ăn chăn nuôi), polysilicon (nhựa nguyên sinh), đậu nành và các nông sản khác.

Tuy nhiên, thỏa thuận sẽ không tạo ra những thay đổi lớn, mà thay vào đó, đây chỉ là một miếng băng cá nhân cố che lên miệng vết thương đang nứt toác. Có nhiều lý do giải thích tại sao thỏa thuận này sẽ không thể giải quyết được căng thẳng thương mại.

Đầu tiên, thâm hụt thương mại giữa Trung Quốc và Mỹ về bản chất là vấn đề mang tính cấu trúc. Lợi thế chi phí lao động giá rẻ của Trung Quốc – lý do quan trọng đưa Trung Quốc thành công xưởng của thế giới, và vai trò tiền tệ quốc tế đáng tin cậy nhất của đồng đô la Mỹ, đã tạo điều kiện thúc đẩy người tiêu dùng Mỹ mua các sản phẩm nhập từ Trung Quốc hoặc các nước khác. Nước Mỹ nghiện mua sắm hàng hóa nhập khẩu giá rẻ, và phần lớn các hàng hóa đó đến từ Trung Quốc.

Nhiều người Mỹ nhìn nhận sự vươn lên trong kinh tế của Trung Quốc là “mối đe dọa lớn”.

Hơn nữa, nền kinh tế hướng về xuất khẩu của Trung Quốc không thể dễ dàng bị thay thế, và Bắc Kinh cũng không mong muốn thay đổi mô hình này. Kinh tế Trung Quốc đang tăng trưởng chậm lại. Dư thừa tài nguyên và lao động đang trở thành vấn đề tại quốc gia châu Á này. Bắc Kinh phải đảm bảo giữ xuất khẩu ổn định để duy trì việc làm cho hàng triệu lao động.

Mục tiêu này sẽ càng trở nên quan trọng nếu như kinh tế Trung Quốc tiếp tục giảm tốc. Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường đã phát biểu tại Đại hội đồng Nhân dân Trung Quốc rằng, giữ vững mức tăng trưởng 6% một năm là một “nhiệm vụ khó khăn”.

Thứ hai, cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung không chỉ liên quan đến thặng dư và thâm hụt thương mại, mà còn liên quan đến cuộc đua tranh giành ngôi vị số một trong các công nghệ đột phá như 5G, trí tuệ nhân tạo và robotics. Kế hoạch “Made in China 2025” của Trung Quốc nhằm mục tiêu chuyển đổi Trung Quốc từ nền kinh tế chuên về sản xuất công nghiệp nặng sang nền kinh tế đi đầu trong các lĩnh vực công nghệ cao, dịch vụ và robotics.

Nếu thành công, Trung Quốc hoàn toàn có thể thay thế vị trí thống trị của Mỹ trong công nghệ và kỹ thuật số - hai lĩnh vực của tương lai. Một lo lắng khác của Mỹ bắt nguồn từ bản chất đóng cửa của “mạng Trung Quốc” (China net) và các tác động của nó đến chuỗi sản xuất toàn cầu, chi phí giao dịch, chuỗi cung ứng, và cuối cùng, bản chất hội nhập của kinh tế toàn cầu.

Khả năng mạng lưới sản xuất toàn cầu bị rẽ đôi đã ảnh hưởng đến chiến lược hiện diện lâu dài của Mỹ ở châu Á. Trong cuốn sách “More Than Providence”, Michael J. Green đã phát biểu “Trong hơn hai thế kỷ qua, các lãnh đạo chủ chốt của Mỹ đã xác định Mỹ phải đảm bảo biển Thái Bình Dương tiếp tục là một con đường cho ý tưởng và hàng hóa Mỹ chảy về hướng Tây, không phải là con đường để các mối đe dọa chảy ngược vào Mỹ”.

Nước Mỹ sẽ không ngồi yên khi Trung Quốc tìm cách cấm cửa Mỹ tại châu Á thông qua Sáng kiến “Vành đai và Con đường” và một nền kinh tế công nghệ đóng cửa. Vì Mỹ đang chịu các thách thức địa chính trí khi duy trì sự hiện diện và thúc đẩy cải cách ở khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương, thế nên hiệp định thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc, nếu như không giải quyết được các mối quan tâm cốt lõi trong vấn đề địa chính trị nêu trên, sẽ không có nhiều ý nghĩa thực sự cho tương lai.

Thứ ba, cho dù Mỹ và Trung Quốc đạt được thỏa thuận, thỏa thuận đó cũng chỉ trên bề mặt, khó thực thi, và nằm ngoài các chuẩn mực của hệ thống thương mại quốc tế. Trung Quốc sẽ hạ thấp một số rào cản thương mại, mua thêm hàng Mỹ, và có thể đồng ý hạn chế xuất khẩu vào Mỹ ở một mức độ nào độ. Thỏa thuận này sẽ không làm thay đổi đáng kể kinh tế Trung Quốc, cũng không mang lại ổn định cho quan hệ với Mỹ. Trước việc Mỹ yêu cầu quyền được đơn phương đánh thuế trở lại nếu Trung Quốc vi phạm điều khoản, thỏa thuận này chỉ nên được xem là một “nút dừng” cho tình trạng căng thẳng.

Dưới góc độ toàn cầu, thỏa thuận này cũng có vấn đề khi vi phạm quy tắc của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO): phạm vị nhỏ, theo ngành, và có các nhượng bộ phân biệt được đổi chác giữa các bên tham gia. Các đối tác thương mại quan trọng khác của hai nước xem các cuộc đàm phán song phương này là dấu hiệu của sự bất chấp quy tắc và tự bảo vệ mình. WTO có thể đang hấp hối, nhưng ngày nào tổ chức này còn tồn tại, các nước thành viên vẫn nên tôn trọng các nguyên tắc cốt lõi về không phân biệt đối xử, minh bạch và trao cơ hội công bằng.

Chúng ta có thể sẽ sớm thấy được hình ảnh các nhà đàm phán mỉm cười, bắt tay nhau sau khi kết thúc thỏa thuận. Nhưng hình ảnh trên sẽ nhanh chóng lùi vào quá khứ khi cả hai nhận ra rằng, mặc dù thỏa thuận có thể giúp cuộc chiến thương mại dừng lại, nó sẽ không tạo ra thay đổi đáng kể trong quan hệ thương mại Mỹ-Trung cũng như không thể chấm dứt xung đột.

Tác giả: Stephen R. Nagy là cộng tác viên của Asia Pacific Foundation và là giảng viên cao cấp tại Đại học International Christian ở Tokyo. Bryan Mercurio là giáo sư luật tại Đại học Trung Quốc của Hong Kong.

Nguồn: SCMP

Từ khóa: chiến tranh thương mại, thỏa thuận, Mỹ-Trung