Quan điểm thực sự của Trung Quốc về cải cách WTO?

wto-reuters

WTO cần Trung Quốc để tồn tại, và ngược lại.

Tính từ năm 2001 đến nay, Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) gần hai thập kỷ. Khi chưa là thành viên WTO, Trung Quốc cũng đã đứng đầu các bảng xếp hạng chỉ số kinh tế: là nền kinh tế lớn nhất bên ngoài WTO, từ ngoại thương cho đến đầu tư trực tiếp nước ngoài. Xét theo đà tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ của Trung Quốc thời bấy giờ, có vẻ các nhà lãnh đạo Trung Quốc khi ấy đã không đánh giá quá cao những lợi ích có thể nhận được từ tư cách thành viên của WTO.

Việc Trung Quốc gia nhập WTO đã đánh dấu một khởi đầu mới cho nhiều lĩnh vực khác nhau, không chỉ về cải cách kinh tế, mà cả về cải cách pháp lý, thể chế và tư tưởng, cũng như giúp nước này hội nhập chặt chẽ hơn với phần còn lại của thế giới. Thực tế, Trung Quốc đã đạt được nhiều thành tựu đáng chú ý khi hơn 7.000 hạng mục thuế quan được nới lỏng. Tuy nhiên, các công ty trong nước cũng phải đối mặt với nhiều sự cạnh tranh khốc liệt từ nước ngoài.

Theo tính toán mới nhất từ mô hình Giải pháp Tích hợp Thương mại Thế giới (WITS), mức tăng trưởng thương mại của Trung Quốc là 2,43% mỗi năm, cao hơn so với mức tăng trưởng 1,50% của thế giới. GDP của nước này cho thấy sự tăng trưởng trở nên mạnh mẽ kể từ khi Trung Quốc gia nhập WTO, cụ thể mức độ tăng trưởng là từ $ 1,339 nghìn tỷ đến $ 12,24 nghìn tỷ, nhảy vọt gần tám lần.

Mặc dù toàn cầu hóa nhìn chung đã thúc đẩy tăng trưởng tạo ra thịnh vượng trong những năm qua, nhưng đồng thời, quá trình này cũng bắt đầu lộ ra những hạn chế. Quá trình cải cách của WTO sắp tới đây có thể gây bất lợi cho tất cả các thành viên. Theo Trung Quốc, các nhược điểm của của WTO có thể bị phơi bày khi chịu áp lực từ 2 phía: từ bên ngoài, WTO chịu áp lực từ những hiệp định thương mại khu vực đang cố thay thế vai trò của WTO trong việc thiết lập các quy tắc thương mại đa phương, đồng thời, WTO còn chịu áp lực từ chủ nghĩa đơn phương và chủ nghĩa bảo hộ; trong khi đó, từ bên trong, cơ quan này còn chịu thách thức sâu sắc khi chức năng nội bộ của tổ chức này cũng vốn chưa đầy đủ.

Tòa án hàng đầu của hoạt động thương mại thế giới có nguy cơ tan rã khi việc bổ nhiệm các thẩm phán mới cho WTO hiện đang bị đình lại. Vòng đàm phán Doha cũng không mấy khả quan. Trong khi đó, hơn một thập kỷ qua, hàng tỷ đô la trợ cấp nông nghiệp cho các thành viên phát triển đã không bị cắt giảm một chút nào. Các loại hình mới như thương mại điện tử đã phát triển mạnh mẽ trên thị trường toàn cầu, trong khi WTO đã chậm chân trong việc thiết lập các chuẩn mực quốc tế liên quan.

Ngoài ra, cơ chế rà soát chính sách thương mại của WTO cũng có những hạn chế. Trên thực tế, ngoài đảm bảo ý nghĩa về mặt chính trị, cơ chế này không thực sự phát huy được hiệu lực, có nghĩa là nó không thể áp đặt các cam kết chính sách thương mại mới đối với các thành viên của WTO, chứ đừng nói đến việc thực thi các nghĩa vụ cụ thể đối với bất kỳ sửa đổi nào trong WTO.

Cả hai nguyên do trên đã thúc đẩy WTO phải cải cách. Hơn một lần, chính quyền Trung Quốc đã đưa ra thông báo chính thức ủng hộ cải cách WTO. Một trong số đó là báo cáo “Vị trí của Trung Quốc đối với công cuộc cải cách của WTO” được phát hành bởi Bộ trưởng Bộ Thương mại Trung Quốc. Tài liệu nêu rõ: “Trung Quốc ủng hộ sự cải cách cần thiết của WTO, để tăng cường thẩm quyền và hiệu quả của tổ chức, nhằm xây dựng nền kinh tế thế giới mở và hướng tới một tương lai chung cho nhân loại”. Kèm theo đó, tài liệu cũng đưa ra ba nguyên tắc cơ bản và năm gợi ý, ngụ ý rằng Trung Quốc đang chuẩn bị sẵn sàng để đối phó với các hiện trạng đang xấu đi, nhưng không phải vô điều kiện.

Có thể có nhiều cái bẫy khác nhau trong quá trình cải cách. Các quốc gia khác không được phép tước đi sự đối xử đặc biệt và khác biệt của các thành viên đang phát triển mà Trung Quốc xứng đáng được hưởng hoặc phân biệt đối xử với các mô hình phát triển đa dạng. Trong bài phát biểu tại Paris, Zhang Xiangchen, đại sứ Trung Quốc tại WTO, phàn nàn rằng các thành viên WTO đang cố ý khép Trung Quốc vào tình thế khó khăn, trong khi nước này đang đau đầu đề xuất các cải cách cho WTO.

Hơn nữa, thay vì sửa các lỗi trong hệ thống cùng một lúc, Trung Quốc quan niệm rằng cần phải có sự ưu tiên. Để củng cố và tăng cường các chức năng của WTO cũng như bảo vệ vai trò của tổ chức thương mại đa phương này, cần phải chú trọng tới Cơ quan phúc thẩm, hiện đanh được xem là trục chính của Trung Quốc trong chiến lược cải cách WTO mà nước này đề xuất.

Ngoài các xu hướng nêu trên, Trung Quốc đã đồng bảo trợ cho đề xuất của Liên minh châu Âu về cải cách WTO, điều này thực sự có ý nghĩa rất lớn. Sẽ có rất nhiều trở ngại khác nhau nằm ở phía trước trong quá trình đạt được thỏa thuận để cân bằng giữa lợi ích và nhu cầu của các nước đang phát triển và các nước phát triển. Tuy nhiên, sự hợp tác Trung Quốc-EU đại diện cho lợi ích của hai bên riêng biệt và có thể phát huy đầy đủ lợi thế tương ứng của họ, điều phối các vị trí và từ đó tạo ra một mô hình mẫu cho sự hợp tác của tất cả các thành viên. Từ đó, các nước đều có thể đạt được những lợi ích tích cực cho cả hai bên khi xảy ra tranh chấp.

Song song với những cải cách ở cấp độ hệ thống, các yếu tố trong nước cũng được thúc đẩy để khởi động cho một quá trình thay đổi. Việc một số công ty nước ngoài cạnh tranh với các doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc, các chính sách công nghiệp và các yêu cầu chuyển giao công nghệ, thường được coi là vi phạm tinh thần của WTO. Những vấn đề này nhắm vào chính Trung Quốc. Đáng chú ý là Trung Quốc đã bắt tay vào công cuộc cải cách thể chế trong nước thông quan việc soạn thảo luật bảo vệ sở hữu trí tuệ nước ngoài và cấm chuyển giao công nghệ bắt buộc, đồng thời giảm tổng mức thuế trong một loạt các sản phẩm. Nếu được thực hiện đúng cách, các thay đổi này chắc chắn sẽ khuyến khích tất cả các doanh nghiệp nước ngoài tiếp tục hoạt động ở Trung Quốc, hơn nữa còn mở rộng quy mô đầu tư. Trong khi đó, sự chân thành và quyết tâm của Trung Quốc vì một môi trường thương mại toàn cầu tốt hơn có thể được phần còn lại của thế giới đánh giá cao.

Tất cả điều này có thể còn ở tương lai xa, nhưng, ít nhất, những gì đã xảy ra cho đến nay là một khởi đầu tốt.

WTO cần Trung Quốc để tồn tại và ngược lại, Trung Quốc cần WTO để phát triển mạnh. Tuy nhiên, nếu không có thêm sự trợ giúp, hệ thống lỏng lẻo này sẽ khó đề ra được các giải pháp hữu hiệu. Có vẻ, kể từ khi Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump châm ngòi cuộc chiến thương mại, vấn đề cải cách thể chế càng trở nên quan trọng hơn hết đối với hệ thống thương mại toàn cầu.

Nguồn: The Diplomat

Từ khóa: Trung Quốc, cải cách WTO