Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Lý thuyết kinh tế và kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các nước nhỏ sẽ trở nên giàu có hơn khi hội nhập sâu sắc với nền kinh tế toàn cầu. Hội nhập kinh tế sẽ tạo thuận lợi cho việc tiếp cận các thị trường tiêu dùng rộng lớn hơn, với nhiều lao động chất lượng cao hơn, huy động thêm được nguồn vốn, và tiếp thu các công nghệ mới. Một thị trường rộng lớn – một sân chơi bình đẳng để mọi doanh nghiệp có thể cạnh tranh với nhau, có thể giúp thay da đổi thịt cho các ngành công nghiệp ù lì chậm thay đổi vì liên quan mật thiết đến giới tinh hoa doanh nghiệp và tinh hoa chính trị trong nước, cũng như khuyến khích đổi mới sáng tạo. Nói cách khác, hội nhập kinh tế có thể tạo ra một môi trường để sàn lọc các doanh nghiệp hiện hữu, vì nếu không thay đổi để trở nên hiệu quả hơn, họ phải rời bỏ thị trường, và đồng thời, hội nhập kinh tế còn cung cấp một môi trường cho các doanh nghiệp mới nổi lên, mặc dù có thể thành công hay thất bại.

Hội nhập kinh tế đặc biệt quan trọng đối với những nền kinh tế nhỏ ở miền Tây Ban-căng (gồm các quốc gia: Albania, Bosnia and Herzegovina, Kosovo, FYR Macedonia, Montenegro, và Serbia), khu vực luôn có mức thu nhập thua xa các nền kinh tế có cùng quy mô nhưng mở cửa nhiều hơn. Có thể thấy trong Hình 1 dưới đây, ở các nước nhỏ thuộc khu vực châu Âu và Trung Á, thu nhập bình quân đầu người có mối tương quan dương chặt chẽ với độ mở cửa thương mại. Khi dân số tăng, mối tương quan này trở nên yếu dần. Tuy nhiên, thậm chí đối với một nền kinh tế có quy mô như Serbia, đi theo con đường phát triển của các nền kinh tế mở như Hungary, Bỉ, và Cộng Hòa Czech vẫn là một lựa chọn hứa hẹn.

Hình 1: ở các nước nhỏ thuộc châu Âu và Trung Á, thu nhập bình quân đầu người có mối tương quan dương chặt chẽ với độ mở cửa thương mại.

Nguồn: Các Chỉ số Phát triển Thế giới năm 2017; Những nền kinh tế ở châu Âu và Trung Á (ECA) với dân số nhỏ hơn 12 triệu người, ngoại trừ Luxemburg; biến “thu nhập” được đo lường bằng GDP/người, tính theo ngang giá sức mua (cố định tỷ giá theo tỷ giá USD năm 2011).

Mặc dù 6 nền kinh tế của vùng Tây Ban-căng đã có những bước tiến lớn trong công cuộc mở cửa kinh tế kể từ khi bức tường Berlin sụp đổ, tuy nhiên, các nước này vẫn tụt lại phía sau so với các nước còn lại trong khu vực. Tiêu biểu như, các nước này đã gia nhập bảng xếp hạng các quốc gia có thu nhập cao, xuất khẩu cũng được mở rộng lên đến 100% GDP hoặc thậm chí hơn. Tuy nhiên, trong các nước vùng Tây Ban-căng, tỷ lệ xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ trên GDP tính bình quân chỉ khoảng 40% trong năm 2017 (tỷ lệ này đã tăng so với mức 25% của năm 2000, và mức 30% của năm 2010). Các kết quả trên vẫn còn thua xa thành tích của Latvia (khoảng 60%), Cyprus (khoảng 65%) và Estonia (khoảng 80%) – các nước tương tự về quy mô dân số nhưng lại có thu nhập bình quân đầu người cao hơn đáng kể trong hai thập niên qua.

Điều gì đang kéo các quốc gia vùng Tây Ban-căng tụt lại phía sau? Một phần, đó là do các yếu tố được kế thừa từ lịch sử - chẳng hạn như, cơ sở sản xuất còn tương đối hạn chế, và tình trạng xung đột vẫn tiếp diễn trong khu vực. Tuy nhiên, nguyên nhân quan trọng hơn lại là vấn đề chính sách và thể chế - cả hai yếu tố này vẫn có thể được cải thiện nếu nỗ lực cải cách.

Trong năm 2017, nhận thức được hội nhập kinh tế - tiềm năng chưa được khai phá - sẽ là một phương tiện để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, các nước vùng Tây Ban-căng đã khởi động Kế hoạch Hành động Đa phương Thường niên (MAP) để phát triển Vùng Kinh tế cho khu vực (REA). Sáng kiến này thúc đẩy hội nhập kinh tế giữa các quốc gia trong vùng Tây Ban-căng và điều chỉnh các khuôn khổ pháp lý và cơ sở hạ tầng trong khu vực cho phù hợp với các điều kiện gia nhập liên minh châu Âu ((EU), giúp cho các quốc gia này có thể hội nhập hoàn toàn vào các chuỗi giá trị của EU. Kế hoạch MAP bao gồm hội nhập kinh tế trên 4 phương diện: Kinh tế, đầu tư, di chuyển thể nhân, và kỹ thuật số.

Kể từ khi được triển khai, MAP đã gặt hái được một số tiến bộ. Quan trọng lúc này là các quốc gia Tây Ban-căng phải tiếp tục triển khai kế hoạch. Bên cạnh việc nâng cấp cơ sở hạ tầng vật lý và điều chỉnh các rào cản thuế quan và phi thuế quan – bao gồm việc tinh gọn các thủ tục kiểm tra hải quan, các nước cũng cần phải cân chỉnh các khuôn khổ pháp luật về đầu tư để giúp cho dòng vốn đầu tư chảy vào khu vực được thuận lợi hơn, bao gồm việc giảm các rào cản gia nhập thị trường, bảo vệ nhà đầu tư tốt hơn, hợp lý hóa các chính sách thu hút vốn và, có lẽ quan trọng nhất, định vị tốt hơn vị trí của Tây Ban-căng trong các chuỗi cung ứng toàn cầu. Để biến vùng Tây Ban-căng trở nên hấp dẫn hơn để thu hút lao động tay nghề cao, khu vực cần triển khai các sáng kiến cốt lõi sau: tạo điều kiện đi lại dễ dàng hơn cho các nhà nghiên cứu; công nhận các chứng chỉ hành nghề lẫn nhau, như bác sĩ, nha sĩ, kiến trúc sư, và công nhận các bằng cấp chuyên môn của nhau. Cùng với các cải cách giáo dục trong nước, các biện pháp trên có thể giúp giải quyết tình trạng thiếu lao động tay nghề của khu vực, và giúp người lao động di chuyển đến nơi có khả năng tim được việc làm cao nhất. Cuối cùng, khu vực Tây Ban-căng có thể nắm bắt cơ hội được tạo ra từ cuộc cách mạng số. Muốn làm được điều đó, các nước phải loại bỏ phí chuyển vùng quốc tế (roaming) trên toàn vùng, có một cách tiếp cận thống nhất trong vấn đề an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu, xúc tiến các kỹ năng về kỹ thuật số, và một băng thông rộng tốc độ cao, dễ truy cập, với mức giá chấp nhận được.

Mặc dù rủi ro cao, nhưng hội nhập kinh tế có thể là chiếc chìa khóa để khu vực này nâng cao mức sống người dân. Thu nhập bình quân đầu người ở vùng Tây Ban-căng chỉ mới bằng 28% của Đức; với tốc độ tăng trưởng hiện nay, sẽ phải mất 50 năm nữa để khu vực có thể bắt kịp tiêu chuẩn sống hiện nay ở Đức. Các cơ hội mới là yếu tố cần thiết để khu vực này bức tốc – trong đó bao gồm việc khắc phục tình trạng các thị trường nhỏ và rời rạc. Với một tầm nhìn chung về đảm bảo ổn định vĩ mô, tiến hành các cải cách đậm nét trong nước, và đề cao hội nhập kinh tế, các nước vùng Tây Ban-căng đang đứng trước cơ hội để tăng tốc kinh tế, cải thiện tiêu chuẩn sống và gặt hái lợi ích từ nền kinh tế toàn cầu mới.

Nguồn: Brookings Institute – TQ

Từ khóa: Tây Ban-căng, hội nhập kinh tế, thu nhập