Thỏa thuận Brexit: những điểm nghẽn nằm ở đâu?

12.06-01

Các cuộc đàm phán thương mại hậu Brexit giữa Anh quốc và EU vẫn chưa bao giờ diễn ra xuông xẻ.

Vương quốc Anh đã rời khỏi EU từ ngày 31/1 và hai bên đang bước vào một giai đoạn chuyển tiếp cho đến cuối năm. Từ giờ đến lúc đó, những quy định, thể chế và phương thức phân bổ thu chi ngân sách vẫn không đổi.

Thời gian để đàm phán đang dần cạn kiệt, và tình hình hiện tại càng khó khăn hơn khi hầu hết các cuộc đối thoại đều chỉ có thể diện ra thông qua màng hình máy tính, do ảnh hưởng từ cuộc khủng hoảng Covid-19.

Vậy nên, các bên không có cơ hội để triển khai một cuộc họp mặt chính thức và thúc đẩy tiến trình đàm phán.

Tuy nhiên, theo Trưởng đoàn đàm phán phía EU, ông Michel Barnier cho biết, đại dịch Covid-19 không phải là lý do duy nhất khiến tiến độ nhỏ giọt sau 4 vòng đàm phán.

Các điểm nghẽn chủ yếu nằm ở nội dung của thỏa thuận

Một thỏa thuận toàn diện?

Cho đến hiện tại, hai bên vẫn chưa thể thống nhất được một cấu trúc cơ bản cho các nội dung mà họ muốn đàm phán.

EU muốn tạo ra một thỏa thuận toàn diện, bao hàm mọi khía cạnh trong mối quan hệ giữa hai bên trong tương lai, không chỉ là về thương mại. Nhưng phía Anh quốc xem đó là một nỗ lực nhằm giữ lại quyền chi phối của EU đối với nước Anh.

Phía Anh quốc thì cho rằng hai bên nên xây dựng nhiều thỏa thuận riêng biệt, bao gồm một thỏa thuận tự do thương mại cơ bản. Nhưng EU xem đó là cách để Anh quốc trích lọc những lợi ít cho riêng mình, và lẫn tránh các nghĩa vụ với EU.

Những bất đồng chính

Ngoài ra, còn có những vấn đề cụ thể mà các nhà đàm phán hai bên chưa thể đạt được tiếng nói chung.

Thứ nhất, là vấn đề tạo ra một sân chơi công bằng. Điều này nghĩa là các biện pháp để thúc đẩy kinh doanh ở một bên không gây ra những tác động bất lợi cho các đối thủ cạnh tranh của bên còn lại.

Tất cả các hiệp định thương mại đều có những biện pháp này, nhưng EU muốn Anh quốc tiếp tục tuân thủ chặc chẽ các quy định của EU trong những vấn đề như quyền lao động, tiêu chuẩn môi trường, và trợ cấp chính phủ.

Và bất đồng lại xuất hiện trong ngành đánh bắt thủy sản: Anh quốc muốn được hưởng đầy đủ quyền lợi tiếp cận thị trường EU để bán thủy sản tại đây, nhưng đổi lại, EU muốn hưởng đầy đủ quyền lợi đánh bắt trên vùng biển của Anh quốc. Các nhà đàm phán Anh cho rằng điều này không thể xảy ra vì Anh quốc bây giờ đã là một quốc gia độc lập với chủ quyền biển riêng biệt.

Ngành đánh bắt thủy sản chỉ chiếm một phần nhỏ trong nền kinh tế hai bên, nhưng nó lại là một phần quan trọng trong chiến dịch vận động Brexit dẫn đến cuộc trưng cầu Brexit tại Anh năm 2016.

Điểm bất đồng quan trọng thứ ba là về vấn đề quản lý các thỏa thuận thương trong tương lai. Vấn đề này liên quan một phần đến cấu trung chung của thỏa thuận, cũng như cách thức thực thi các thỏa thuận mới sau này, và về vai trò của Tòa án Công lý Châu Âu.

Một vấn đề khác vô cùng nhạy cảm là về cách Anh quốc xủ lý những hiệp định mà họ đã ký kết với EU trước Brexit, liệu họ sẽ tiếp tục mở cửa đường biên giới với Ireland (bây giờ trở thành đường biên giới giữa Anh quốc với EU) như hiện tại.

EU cũng lo ngại Anh quốc không thể hoàn thành tất cả những cam kết mà họ đề ra, và phía Anh quốc luôn phủ nhận khả năng này.

Đồng hồ đếm ngược

Vậy nên, có vố số vấn đề mà hai bên cần phải giải quyết, và thông thường phải tốn nhiều năm để hoàn thành một thỏa thuận thương mại. Nhưng hai bên chỉ còn lại vài tháng để làm tất cả điều này.

Nếu hai bên không đạt được một thỏa thuận trước cuối năm, Anh quốc sẽ không có được một hiệp định chính thức với các láng giềng gần nhất của mình, chiếm gần 50% tổng giá trị thương mại của nước Anh.

Và chúng ta cũng cần lưu ý rằng, các cuộc đàm phán này không chỉ bàn về vấn đề thương mại. Ví dụ, hai bên cũng phải triển khai những cuộc thảo luận quan trọng về vấn đề hợp tác an ninh và hệ thống cảnh sát. Anh quốc muốn duy trì phương thức tiếp cận cơ sở dữ liệu chung hiện tại, nhưng EU cho rằng phương thức này không áp dụng cho những nước không phải là thành viên EU.

Đây là một chương trình nghị sự quy mô lớn, nhưng có rất ít thời gian để đặt ra các tiêu chuẩn. Theo luật, nếu hai bên muốn kéo dài thời hạn chuyển tiếp, họ phải đề xuất trước cuối tháng này, và phía EU cho biết họ đang sẵn sàng bàn về việc kéo dài thời gian chuyển tiếp.

Chính quyền Scottish và Xứ Wale, và Quốc hội Bắc Ireland cũng ủng hộ đề xuất này. Nhưng chính phủ Anh đã tuyên bố rằng, họ từ chối lựa chọn này.

Chính phủ Anh cho biết họ muốn mọi thứ tiếp tục diễn ra như kế hoạch từ trước.

Một thỏa thuận căn bản?

Vậy, liệu hai bên có thiết lập được một thỏa thuận căn bản

Vâng, nếu hai bên cùng quyết tâm xây dựng, thì có thể họ sẽ đạt được một thỏa thuận căn bản.

Thủ tướng Anh sẽ trực tiếp tham gia đàm phán trong tháng này. Ông dự kiến sẽ thảo luận trực tiếp với các chủ tịch của Ủy ban Châu Âu và Hội đồng Châu Âu về cách các cuộc đàm phán sẽ diễn ra.

Một cuộc họp mặt chính trị cấp cao có thể sẽ giúp thúc đẩy tiến độ đàm phán

Nếu không, doanh nghiệp hai bên sẽ chỉ còn 6 tháng để chuẩn bị cho một sự thay đổi đầy hỗn loạn trong cách thức vận hành thương mại, trong một thời điểm mà họ đã phải đối mặt với những bất ổn to lớn khác.

Những thách thức kinh tế mà Covid-19 tạo ra có thể sẽ là động lực thúc đẩy khả năng thỏa hiệp giữa hai bên, hoặc cũng có thể những tư tưởng ủng hộ đường lối "chia tay" triệt để với EU sẽ thúc đẩy tiến trình này.

Nguồn: BBC

Từ khóa: Brexit, Covid-19, hội nhập kinh tế, hiệp định thương mại