Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Bốn xu thế thương mại quan trọng trong năm 2019

Những người ủng hộ thương mại tự do đang lo lắng về khả năng phải đối mặt với sự kết thúc của một kỷ nguyên bùng nổ hội nhập kinh tế. Tuy nhiên, điều đáng ngạc nhiên nhất trong năm 2018 có lẽ chính là sức bền bĩ của toàn cầu hóa, ngay cả khi phải đối mặt với chính sách “Nước Mỹ trên hết” của Donald Trump. Liệu điều này có thể duy trì trong năm 2019 hay không?

Đầu tiên, cần nhớ rằng toàn cầu hóa là một lực lượng có sức bền cao, hơn là một ý thức hệ có thể dễ dàng bị loại bỏ. Toàn cầu hóa là một hiện tượng này đã và đang diễn ra quanh chúng ta trong hàng nghìn năm qua. Các sản phẩm điển hình của quá trình toàn cầu hóa, như iPhone hay sức mạnh công nghiệp của Trung Quốc, đã lan rộng mạnh mẽ, giống như sự truyền bá của đạo Kitô. Những điều trên sẽ không thể tồn tại nếu như không nhờ vào bản năng thích trao đổi hàng hóa, thích du lịch, và sở thích săn lùng hàng giá rẻ của con người.

Năm 2018, thương mại toàn cầu tăng trưởng chậm hơn - nhưng cơ bản vẫn tăng. Các nhà kinh tế của Tổ chức Thương mại Thế giới ước tính khối lượng hàng hóa lưu thông khắp thế giới trong năm qua tăng 4%. Các doanh nghiệp, chuyên gia kinh tế cũng như các nhà đầu tư đều lo ngại chủ nghĩa bảo hộ trỗi dậy sẽ tác động đến tăng trưởng toàn cầu, và khiến cho viễn cảnh năm 2019 u ám hơn.

Tuy nhiên, có một thực tế là ngay cả khi xu hướng bảo hộ ngày càng lan rộng thì các chính phủ vẫn tiếp tục đàm phán trong nhiều lĩnh vực, đồng nghĩa với việc bánh xe toàn cầu hóa vẫn được bôi trơn. Ngay cả ông Trump cũng không hành động khác hơn. Mặc dù một trong những hành động đầu tiên của ông với tư cách tổng thống là rút Mỹ khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương gồm 12 nước tham gia. Sau đó, ông tiếp tục phát động một cuộc chiến thương mại nhằm đối phó với Trung Quốc. Nhưng thay vì rút khỏi NAFTA, ông lại chọn cách đàm phán với Canada và Mexico để sửa đổi hiệp ước thương mại đã tồn tại suốt 24 năm này. Hành động trên đã đặt nền tảng cho các cuộc đàm phán mới với Liên minh châu Âu và Nhật Bản.

Cách tiếp cận các chính sách thương mại không theo lẽ thường của ông Trump đã thúc đẩy một cuộc cạnh tranh giữa các quốc gia để định hình tương lai của toàn cầu hóa. Sau đây là bốn vấn đề quan trọng cần xem xét trong năm 2019.

Bốn động lực định hình lại chuỗi cung ứng toàn cầu

1. Bức tường thuế quan của ông Trump

Mối đe dọa lớn nhất đối với nền kinh tế thế giới trong năm tới là sự leo thang của cuộc chiến tranh thương mại Mỹ-Trung. Trên thực tế, có một khả năng là vào cuối năm 2019, tất cả các giao dịch thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới này sẽ được áp mức thuế mới.

Ông Trump đã luôn để ngỏ khả năng đàm phán một thỏa thuận trong tương lai với Trung Quốc. Cả Mỹ và Trung Quốc sẽ thiệt hại rất nhiều nếu không đạt được thỏa thuận. Hy vọng được thắp lên khi Trump và Tập Cận Bình dự kiến sẽ gặp nhau tại Hội nghị G-20 ở Buenos Aires từ ngày 30/11-01/12.

Tuy nhiên, có rất nhiều kẻ hiếu chiến ở Washington muốn nhìn thấy hai nền kinh tế tách rời nhau ra trong dài hạn, hoặc muốn nhìn thấy một “bức màn sắt kinh tế” mới – như cách gọi của cựu Bộ trưởng Tài chính Hank Paulson – được dựng lên.

John Pomfret, tác giả cuốn sách “Đất nước tươi đẹp và Trung Hoa: Mỹ và Trung Quốc, từ 1776 cho đến nay”, cho rằng bất kỳ nỗ lực nào để tách rời hai nước cũng trở nên khó khăn khi Trung Quốc đã hội nhập sâu vào các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Điều đó không có nghĩa là tình huống nêu trên không thể xảy ra. Hoặc Trump - và các nhà lãnh đạo khác - không nên dự liệu tới quá trình đau đớn này. Pomfret nói: “Mọi người đều hô hào: toàn cầu hóa không thể dừng lại. Dừng lại có nghĩa là tự phá hủy nền kinh tế của đất nước”. Nhưng “Mọi người phải nhìn vào mặt còn lại của vấn đề, Trung Quốc đã “sống bám” vào nền kinh tế Mỹ quá lâu rồi”.

2. Sản xuất quay trở lại Mỹ

Một trong những tuyên bố của ông Trump về mục đích của các chính sách thương mại đó là mang các công việc trong ngành sản xuất trở lại Mỹ. Cuộc chiến thuế quan với Trung Quốc đã khiến các công ty phải đánh giá lại chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, không chắc rằng Hoa Kỳ sẽ là người thắng.

Xem xét trường hợp của nhà sản xuất ô tô Đức BMW AG. Nhà máy của hãng ở Spartanburg, S.C., sản xuất xe X3 và X5, là một trong những chiếc SUV lớn nhất thế giới và là nguồn xuất khẩu ô tô lớn của Hoa Kỳ sang Trung Quốc. Tuy nhiên, bắt đầu từ năm nay, nhà sản xuất ô tô này cũng đã bắt đầu sản xuất X3 ở Trung Quốc để tránh 40% thuế mà Bắc Kinh áp lên ô tô do Mỹ sản xuất. Vào tháng 7, công ty này đã lập kế hoạch chi tiết cho việc mở rộng liên doanh với một công ty Trung Quốc nhằm biến quốc gia này thành trung tâm xuất khẩu cho phiên bản điện của X3 khi nó đi vào sản xuất trong năm 2020. Điều đó đồng nghĩa với việc, công ty đã đặt cược dài hạn vào Trung Quốc, và bỏ cược cho Hoa Kỳ, là địa điểm đáng tin cậy để xuất khẩu.

Các công ty khác đã bắt đầu dịch chuyển một phần hoạt động sản xuất, đặc biệt là ở khâu thành phẩm cuối cùng, sang các quốc gia lân cận Trung Quốc như Việt Nam.

Nhưng, như kinh nghiệm của BMW cho thấy, Trung Quốc không chỉ là một nền tảng xuất khẩu, mà còn là một thị trường quan trọng đối với nhiều doanh nghiệp. Bất kỳ nỗ lực nào để “gỡ” Trung Quốc ra khỏi các chuỗi cung ứng, cũng đều khó khăn.

3. Các hiệp ước mới

Các đời tổng thống của Hoa Kỳ đã chiến đấu hàng chục năm qua để củng cố vị trí trung tâm của quốc gia trong nền kinh kinh tế toàn cầu, thông qua các hiệp ước đầu tư và hiệp định thương mại. Trớ trêu thay, việc thúc đẩy chính sách “Nước Mỹ trên hết” của ông Trump lại đồng nghĩa với việc từ bỏ quyền bá chủ này.

Tình hình có thể sẽ còn thay đổi. Năm 2019 có thể là năm mà ông Trump sẽ bắt đầu thực hiện lời hứa về việc ký kết một loạt các thỏa thuận thương mại mới. Chính quyền của ông hy vọng sẽ thúc đẩy để thỏa thuận Mỹ-Mexico-Canada được Quốc hội thông qua. Các nhà lập pháp cũng được thông báo là vào tháng 10, Mỹ dự định tiến hành đàm phán các hiệp ước với EU, Nhật Bản và Vương quốc Anh.

Các hiệp định đề xuất của Nhà Trắng chịu ảnh hưởng lớn từ những thỏa thuận mà Trump đã trì hoãn trước đó. Ví dụ, hiệp định song phương với Nhật Bản sẽ sao chép phần lớn các điều khoản của TPP.

Các cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu vào tháng 5/2019 đồng nghĩa với việc cánh cửa cho hiệp định giữa Mỹ và EU sẽ hẹp hơn. Và một thỏa thuận riêng cho hàng hóa công nghiệp mà ông Trump đề xuất với Brussels có vẻ ít tham vọng hơn so với một Hiệp định Đối tác toàn diện về thương mại và đầu tư xuyên Đại Tây Dương – một hiệp định mà Trump từng bác bỏ.

Mặc dù đang trên đà tăng trưởng thương mại nhưng Mỹ vẫn chỉ đang trong quá trình bắt kịp các đối thủ. EU và Nhật Bản gần như đã hoàn tất thỏa thuận thương mại và sẽ có hiệu lực vào năm 2019. TPP cũng sẽ chính thức có hiệu lực trong năm tới, khiến các công ty và nông dân Mỹ gặp bất lợi so với các đối thủ cạnh tranh từ 11 quốc gia tham gia hiệp định.

4. Công nghệ

Từ các trang trại thủy canh tự động trong nhà sản xuất thành công các sản phẩm mùa hè quanh năm, cho tới máy in 3D cho phép tạo ra các bộ phận động cơ phản lực theo yêu cầu khách hàng ở nước ngoài, công nghệ đang dần phá vỡ mô hình thương mại truyền thống vận chuyển hàng hóa nhờ đường biển hàng chục năm qua. Và các thỏa thuận thương mại ngày nay, ngoài việc quy định về hàng hóa hữu hình, cũng phải đưa vào các quy định để quản lý dòng chảy dữ liệu.

Công nghệ cũng đang trở thành chiến trường chính trong cuộc đua tranh cho vị trí dẫn đầu toàn cầu hóa. Các chính phủ đang nhắm tới Google, Amazon cùng các công ty hàng đầu khác. EU và Vương quốc Anh đều công bố kế hoạch áp thuế lên dịch vụ kỹ thuật số, mặc dù Brussels hiện đang tạm hoãn kế hoạch này, chờ giải quyết xong các vấn đề nội khối.

Trong khi đó, cuộc chiến thương mại giữa Mỹ với Trung Quốc đang được tiến hành dưới danh nghĩa bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của các công ty Mỹ và bảo vệ các lĩnh vực chiến lược của Mỹ như chất bán dẫn và trí thông minh nhân tạo. Mục tiêu chính của cuộc chiến là tấn công kế hoạch “Made in China 2025” của ông Tập. Kế hoạch “Made in China 2025” nhằm mục đích nuôi dưỡng các công ty quốc gia trong một loạt các ngành công nghiệp hàng đầu, bao gồm cả xe điện và robot.

Nếu cuộc xung đột thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc tiếp tục leo thang thì làn sóng nhập khẩu trị giá 257 tỷ đô la tiếp theo sẽ bao gồm các sản phẩm công nghệ Trung Quốc như điện thoại thông minh, máy tính xách tay và pin lithium-ion. Đồng thời, Washington và một số chính phủ châu Âu cũng đang thắt chặt các quy định về các thương vụ mua lại được thực hiện bởi các công ty Trung Quốc.

Đối mặt với những áp lực trên, Trung Quốc đang tăng tốc để có thể tự lực cánh sinh trong sản xuất các sản phẩm công nghệ cao. Động thái này có thể còn ảnh hưởng đến xu hướng toàn cầu hoá nhiều hơn so với các chính sách của ông Trump.

Nguồn: Bloomberg – DN

Từ khóa: Mỹ, Trung Quốc, Hoa Kỳ, năm 2019, thương mại, Nước Mỹ đầu tiên