Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tác giả: Anatole Kaletsky - kinh tế trưởng và là đồng chủ tịch của Gavekal Dragonomics, cựu phóng viên của tờ Times of London, New York Times và Financial Times; ông còn là tác giả của cuốn “chủ nghĩa tư bản 4.0: Sự ra đời của nền kinh tế mới” dự đoán về nhiều chuyển biến của nền kinh tế toàn cầu hậu khủng hoảng.

Ông Anatole Kaletsky khẳng định: Về nguyên tắc, Trung Quốc có thể tránh bất cứ tổn thất nào từ các mức áp thuế trừng phạt của Mỹ bằng các biện pháp đáp trả bám sát vào học thuyết kích cầu của Keynes.

Hoa Kỳ không thể chiến thắng trong cuộc chiến thuế quan với Trung Quốc, bất chấp Tổng thống Donald Trump sẽ tuyên bố và hành động như thế nào trong những tháng tiếp theo.

Ông Trump tin rằng ông đang là người thắng thế trong cuộc chiến này bởi vì nền kinh tế Mỹ quá mạnh và các chính trị gia từ hai Đảng đều nhất trí ủng hộ mục tiêu kìm hãm sự tăng trưởng của Trung Quốc và giữ vững vị thế toàn cầu của Hoa Kỳ.

Tuy nhiên, trớ trêu thay, sức mạnh dễ thấy trên lại là điểm yếu chí tử của chính quyền Trump. Bằng cách áp dụng các nguyên tắc tác chiến nhằm biến sức mạnh của đối thủ thành đòn tấn công ngược lại chính quốc gia này, Trung Quốc sẽ dễ dàng chiến thắng, hoặc ít nhất là hòa, trong cuộc đua thuế quan với Trump.

Từ khi lý thuyết của David Ricardo ra đời cho đến nay, các nhà kinh tế học đều lập luận rằng, việc hạn chế nhập khẩu sẽ làm giảm phúc lợi của người tiêu dùng và làm chậm tiến trình tăng trưởng năng suất. Tuy nhiên, đó vẫn không phải là lý do chính giải thích tại sao Tổng thống Trump sẽ phải thừa nhận thất bại trong cuộc chiến thương mại này.

Trong cuộc chiến Mỹ- Trung, phải kể đến một nguyên tắc kinh tế khác hiếm khi được sử dụng để giải thích tại sao sự đe dọa thuế quan của ông Trump lại không hiệu quả. Nguyên tắc này còn quan trọng hơn khái niệm về lợi thế tương đối của Ricardo, đó là học thuyết quản lý cầu của Keynes.

Lợi thế tương đối tất yếu ảnh hưởng lên phúc lợi kinh tế trong dài hạn, tuy nhiên, chính điều kiện cầu sẽ quyết định, liệu Trung Quốc hay Hoa Kỳ, ai sẽ cảm thấy gánh nặng hơn để lên tiếng kêu gọi hòa bình trước trong những tháng sắp tới.

Và rõ ràng là, theo học thuyết quản lý cầu của Keynes, Mỹ sẽ gánh chịu hậu quả từ việc áp thuế của chính mình, trong khi đó, đối thủ Trung Quốc lại có thể tránh được bất cứ ảnh hưởng bất lợi nào.

Theo quan điểm của Keynes, kết quả của cuộc chiến thương mại sẽ tùy thuộc chủ yếu vào việc liệu các quốc gia tham chiến có đang trong tình trạng suy thoái kinh tế, hay trong tình trạng cầu vượt cung hay không. Khi kinh tế suy thoái, thuế quan có thể thúc đẩy các hoạt động kinh tế và tạo thêm việc làm, cho dù phải trả giá bằng hiệu quả kinh tế trong dài hạn. Tuy nhiên, khi một nền kinh tế sắp đạt đến, hoặc đã đạt đến, điểm tối ưu của nó, thuế quan sẽ chỉ đơn thuần làm tăng giá và gia tăng thêm áp lực làm tăng lãi suất.

Hiện nay, điều này đang diễn ra một cách rõ ràng với nền kinh tế Mỹ.

Nhìn chung, các doanh nghiệp Mỹ không thể tìm kiếm thêm nhân công giá rẻ để thay thế hàng nhập khẩu từ Trung Quốc và thậm chí một số doanh nghiệp Mỹ dù được hỗ trợ bằng thuế quan nhằm bán sản phẩm với giá cạnh tranh hơn so với hàng nhập khẩu Trung Quốc thì cũng phải tăng lương cho nhân công và xây dựng những nhà máy mới, điều này càng làm gia tăng áp lực làm tăng lạm phát và lãi suất ở Hoa Kỳ.

Không còn nhiều dư địa để gia tăng năng suất, các doanh nghiệp Mỹ phải đầu tư mới và thuê thêm nhân công để sản xuất hàng hóa thay thế hàng Trung Quốc. Tuy nhiên, để làm điều này, doanh nghiệp sẽ phải hi sinh các quyết định kinh doanh khác mang lại nhiều lợi nhuận hơn mà họ đã lên kế hoạch từ trước khi diễn ra cuộc chiến thuế quan với Trung Quốc. Vì vậy, trừ phi doanh nghiệp Mỹ biết chắc chắn cuộc chiến thuế quan sẽ còn tiếp tục trong nhiều năm nữa, bằng không, họ sẽ không mạo hiểm đầu tư mới và thuê thêm nhân công để cạnh tranh với Trung Quốc.

Giả định rằng doanh nghiệp Trung Quốc biết điều này, họ sẽ không vì mức thuế quan mới của Hoa Kỳ mà giảm giá xuất khẩu. Điều đó nghĩa là, nhà nhập khẩu Mỹ sẽ là người gánh chịu tiền thuế và chuyển chi phí này sang cho người tiêu dùng Mỹ (qua đó làm trầm trọng thêm mức lạm phát), hoặc các cổ đông Mỹ sẽ gánh chịu mức lợi nhuận thấp hơn.

Cuối cùng, thuế quan sẽ không “là hình phạt” cho Trung Quốc như ông Trump tin tưởng. Thay vào đó, tác động chủ yếu của mức thuế sẽ làm tổn thương người tiêu dùng và doanh nghiệp Mỹ, giống như tác động của việc tăng thuế doanh thu.

Tuy nhiên, chúng ta hãy giả sử rằng, thuế quan có thể làm tăng giá một số mặt hàng Trung Quốc đủ để đánh bật chúng ra khỏi thị trường nước Mỹ. Vậy hàng hóa nhập khẩu từ nước nào với giá cạnh tranh hơn sẽ đánh bại được hàng Trung Quốc?

Trong hầu hết các trường hợp, câu trả lời sẽ là từ các nền kinh tế mới nổi. Một số hàng hóa cấp thấp sẽ được nhập khẩu từ Việt Nam hoặc Ấn Độ. Các nhà máy chuyên lắp ráp công đoạn cuối cùng cho một số máy móc điện tử và hàng công nghiệp có thể được di chuyển đến Hàn Quốc hoặc Mexico.

Ở phân khúc hàng hóa cao cấp, một số nhà cung cấp từ Nhật Bản và Châu Âu có thể thay thế các nhà nhập khẩu đến từ Trung Quốc. Vì vậy, trong trường hợp xấu nhất khi các mức thuế quan quả thực “ trừng phạt” Trung Quốc, thì tác động dây chuyền của các mức thuế lên các thị trường mới nổi và kinh tế toàn cầu cũng sẽ không theo hướng bất lợi, mà thậm chí, còn giúp thúc đẩy đường cầu gia tăng nhẹ, do kết quả từ việc thay thế hàng xuất khẩu Trung Quốc vào Mỹ.

Doanh nghiệp xuất khẩu Trung Quốc có thể sẽ bị lỗ nhẹ khi bị đá văng ra khỏi thị trường Mỹ. Tuy nhiên, điều này không tác động đến tăng trưởng của Trung Quốc, cũng như không tác động đến vấn đề việc làm hay lợi nhuận của doanh nghiệp nước này, nếu như Trung Quốc vận dụng học thuyết quản lý cầu của Keynes để bù đắp cho khoản lỗ từ hoạt động xuất khẩu.

Chính phủ Trung Quốc đã bắt đầu thúc đẩy tiêu thụ nội địa và đầu tư trong nước bằng cách nới lỏng chính sách tiền tệ và cắt giảm thuế.

Tuy nhiên, các biện pháp kích cầu của Trung Quốc cho đến nay vẫn còn khá thận trọng, bởi vì nước này đang cho rằng tác động của các mức thuế quan là không đáng kể. Tuy nhiên, nếu xuất hiện bằng chứng cho thấy hoạt động xuất khẩu suy yếu, Trung Quốc cần phải tiến hành thêm các biện pháp bổ sung để kích cầu trong nước, nhằm bù đắp thiệt hại từ xuất khẩu.

Về nguyên tắc, Trung Quốc có thể tránh bất cứ tổn thất nào từ các mức thuế trừng phạt của Mỹ, bằng một đợt kích cầu quy mô lớn theo học thuyết của Keynes. Tuy nhiên, liệu chính phủ Trung Quốc có sẵn sàng để làm điều này?

Đó là lý do tại sao hai Đảng ở Mỹ vốn đồng lòng về “chính sách kìm hãm” Trung Quốc, nhưng lại phản đối cách làm của Trump. Chính phủ Trung Quốc từ trước đến nay vẫn còn khá miễn cưỡng trong việc sử dụng các gói kích cầu công khai như một loại vũ khí trong chiến tranh thương mại, bởi vì cách làm này đi ngược lại với lời cam kết mạnh mẽ của Chủ tịch Tập Cận Bình trong việc hạn chế tăng trưởng nợ và cải cách ngành ngân hàng.

Nhưng việc những chính sách tài chính của Trung Quốc đi ngược lại với lý thuyết Keynes chắc chắc không liên quan đến việc Mỹ xem trận đánh bằng thuế quan của Trump như khúc dạo đầu cho một cuộc chiến mang tính địa chính trị khác – đó là Chiến Tranh Lạnh.

Đơn giản là, không thể biết được Chủ tịch Tập Cận Bình sẽ ưu tiên cho mục tiêu kiểm soát tín dụng, hay mục tiêu chiến thắng trong cuộc chiến thuế quan, và vì vậy, chiến lược kìm hãm Trung Quốc của Mỹ là vô ích.

Điều này làm phát sinh những câu hỏi về cách mà ông Trump sẽ hành động thế nào khi mà việc áp thuế bắt đầu gây tổn thương cho chính các doanh nghiệp và cử tri Mỹ, trong khi Trung Quốc và các nước khác trên thế giới lại không hề hấn gì. Đáp án khả thi đó là, chính quyền Trump áp dụng cách làm tương tự như trong bất đồng với Triều Tiên, EU và Mexico trước đây.

Tổng thống Trump sẽ “đạt được thỏa thuận” với Trung Quốc. Thỏa thuận đó mặc dù không giúp Trump đạt được mục tiêu đặt ra ban đầu, nhưng giúp ông có được “chiến thắng” để khoe khoang với những người ủng hộ ông.

Trump đã thành công đáng kinh ngạc với kỹ thuật hùng biện “lớn tiếng đe dọa khiến đối thủ phải đầu hàng”. Điều đó giúp giải thích phần nào tính thất thường xuyên suốt trong chính sách đối ngoại của chính quyền Trump. Chiến tranh thương mại Mỹ- Trung chỉ là cung cấp thêm một ví dụ điển hình tiếp theo.

Nguồn: Irish Examiner

Từ khóa: chiến tranh thương mại, thuế quan, học thuyết kích thích cầu của Keynes, thất bại của Hoa Kỳ, khủng hoảng kinh tế toàn cầu