Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tuần qua, các thị trường chứng khoán đều chìm trong sắc đỏ sau khi Tổng thống Trump tuyên bố một loạt các mức thuế và lệnh trừng phạt nhắm vào Trung Quốc. Theo phát biểu của Trump, những chính sách áp thuế mới này có giá trị tương đương hàng chục tỷ đô la.

Nếu nhìn trên bề mặt, các công ty Mỹ đáng ra phải vui mừng vì thông tin này. Nếu hàng nhập khẩu từ Trung Quốc bất ngờ trở nên đắt đỏ hơn, người tiêu dùng dĩ nhiên sẽ quay lại sử dụng những mặt hàng của Mỹ có đặc tính tương tự. Không chỉ thế, các nhà sản xuất còn có cơ hội nâng giá bán lên cao.

Vậy điều gì có thể giải thích cho phản ứng của thị trường chứng khoán và làng sóng phản đối từ các nhà sản xuất hàng đầu.

Câu trả lời là: Họ lo sợ về một cuộc chiến tranh thương mại, điều sẽ gây thiệt hại cho tất cả các bên.

Chiến tranh thương mại là gì?

Dấu hiệu về một cuộc chiến thương mại sẽ được nhen nhóm khi một quốc gia dựng lên các rào cản thương mại, gây khó khăn cho các doanh nghiệp nước ngoài trong việc kinh doanh hàng hóa và dịch vụ tại đây. Các rào cản thương mại này có thể xuất hiện dưới dạng chính sách áp thuế (đánh thuế lên hàng nhập khẩu), hạn ngạch (giới hạn sản lượng hàng hóa được phép nhập khẩu) hoặc các quy định khắt khe khiến cho doanh nghiệp nước ngoài khó tham gia vào thị trường.

Chiến tranh thương mại thực sự nổ ra khi các quốc gia bên ngoài cũng tiến hành trả đũa bằng cách dựng lên những rào cản thương mại tại nước họ. Nếu Mỹ áp thuế lên thép nhập khẩu từ Liên minh Châu Âu, Brussels có thể phản đối và trả đũa bằng cách áp thuế lên các sản phẩm quần jean, xe mô tô và rượu xuất khẩu từ Mỹ. Trong những năm 1960, khi nước Đức quyết định tăng thuế đối với gà công nghiệp nuôi tại Mỹ, chính phủ Mỹ đã làm cho các doanh nghiệp Đức gặp nhiều khó khăn hơn trong việc bán các loại xe tải cho người Mỹ, với lý do cho rằng Đức đang thực hiện những biện pháp thương mại không công bằng.

Khi tình huống này xảy ra, các quốc gia cứ thế tiếp tục trừng phạt lẫn nhau, khiến cho hoạt động thương mại càng lúc càng khó khăn hơn.

Những tác động có lợi và có hại từ tình trạng này không được phân bổ một cách cân xứng. Ví dụ, các nhà sản xuất thép của Mỹ sẽ được hưởng lợi, nhưng những nhà sản xuất xe hơi vốn lệ thuộc vào nguồn cung thép sẽ gặp bất lợi, công thêm những nhà sản xuất rượu bị ảnh hưởng bởi chính sách áp thuế của nước ngoài.

Đó là lý do tại sao mà hầu hết các nhà kinh tế học đều cho rằng những chính sách bảo hộ nhằm tách biệt nền công nghiệp nội địa ra khỏi sự ảnh hưởng từ bên ngoài, thường sẽ bị phản tác dụng, làm tăng chi phí và gây thiệt hại cho chính các nhà sản xuất nội địa.

Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đã thiệt lập một cơ chế giải quyết tranh chấp để xác định liệu chính sách áp thuế của một quốc gia có phù hợp với luật thương mại quốc tế hay không. Khi cựu Tổng thống Mỹ George W. Bush áp thuế lên thép nhập khẩu năm 2002, khối EU cùng hàng loạt các quốc gia khác đã đệ đơn kiện lên WTO và giành chiến thắng. Và ông Bush buộc phải dỡ bỏ mức thuế của mình.

Những chính sách thương mại nào của Trung Quốc bị cáo buộc là “không công bằng”?

Chính phủ Mỹ đã cáo buộc Trung Quốc thực hiện hàng loạt các biện pháp thương mại không công bằng.

Một trong số đó là “bán phá giá” thép và nhôm. Trung Quốc sản xuất ra lượng nhôm và thép cao hơn so với nhu cầu thị trường trong nước, và thường bị lỗ vốn hoặc được được chính phủ trợ giá. Khi lượng cung dư thừa này tràn vào thị trường thế giới, nó khiến cho giá thành nhôm thép trên toàn cầu giảm xuống và khiến các doanh nghiệp không được chính phủ trợ giá gặp khó khăn trong việc cạnh tranh. Thép Trung Quốc hiện chiếm khoảng 49% sản lượng thép trên toàn cầu.

Trung Quốc cũng bị cáo buộc đánh cắp tài sản trí tuệ, khai thác bí mật công nghệ mà những công ty và các quốc gia khác phải dày công xây dựng.

Trong vấn đề chính sách thuế và hạn ngạch, Trung Quốc cũng áp dụng một loạt những chính sách nhằm thúc đẩy nền sản xuất nội địa.

Trong nhiều năm qua, Trung Quốc được cho là đã thao túng tỷ giá đồng tiền nước mình, khiến nó rẻ hơn để người nước ngoài mua được nhiều hàng Trung Quốc hơn, và làm cho người Trung Quốc khó mua hàng nước ngoài hơn. Gần đây, có vẻ như Trung Quốc đã từ bỏ chiến lược này.

Tổng thống Trump đã có những động thái gì?

Ông Trump đã đưa ra nhiều chính sách thương mại nhắm trực tiếp và gián tiếp vào Trung Quốc. Trong tháng 1 vừa qua, ông đã áp thuế lên tấm năng lượng mặt trời và các loại máy giặt. Trong tháng 3, ông đã ban hành chính sách áp thuế lên nhôm và thép nhập khẩu từ mọi quốc gia trên thế giới. Tuy nhiên, bởi vì chính phủ Mỹ đã có biện pháp hạn chế thép Trung Quốc từ trước, nên chính sách thuế mới này có vẻ như gây thiệt hại nhiều hơn cho các đồng minh của Mỹ, thay vì Trung Quốc. Do đó, ông Trump đã quyết định miễn trừ áp dụng chính sách này cho nhiều nguồn nhôm và thép nước ngoài, ít nhất là trong ngắn hạn.

Trong tuần qua, ông Trump đã tuyên bố sẽ áp thuế lên khoảng 50 đến 60 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc, sau khi xem xét phản ứng của dư luận.

Trung Quốc sẽ đáp trả như thế nào?

Trung Quốc đã đe dọa sẽ đáp trả những chính sách thuế mới của Mỹ bằng cách áp thuế lên khoảng 3 tỷ USD hàng hóa Mỹ nhập khẩu vào Trung Quốc, bao gồm thị heo, ống thép, rượu và thực phẩm. Họ cũng cho biết sẽ cân nhắc việc kiện Mỹ lên Tổ chức Thương mại Thế giới.

Ai sẽ chiến thắng và ai sẽ thất bại?

Các nhà kinh tế học luôn trung thành với quan điểm rằng, không ai giành phần thắng trong một cuộc chiến thương mại, nhưng sự việc có vẻ phức tạp hơn là như vậy. Những ngành sản xuất nội địa được bảo hộ, chẳng hạn như thép, sẽ giành phần thắng vì họ loại bỏ được các đối thủ cạnh tranh và có quyền tăng giá bán. Những ngành khác như sản xuất xe hơi, vốn phải thu mua nguyên liệu thép, có thể bị thiệt hại vì giá thành tăng cao. Và người tiêu dùng cuối cùng phải trả nhiều tiền hơn để mua những sản phẩm này.

Nếu các quốc gia bên ngoài bị tác động bởi chính sách thuế của Mỹ và quyết định áp dụng những lệnh trừng phạt trả đãu, các doanh nghiệp Mỹ cũng sẽ chịu thiệt hại khi xuất khẩu hàng hóa ra bên ngoài.

Trump tuyên bố rằng ông có thể “giành chiến thắng” trong một cuộc chiến thương mại bằng cách gây áp lực và buộc các nước khác phải nhượng bộ, gỡ bỏ một số rào cản thương mại hiện hành. Tuy nhiên, trong lịch sử, chiến lược này chưa bao giờ đạt hiệu quả. Giải pháp thực sự để các quốc gia hạ thấp các rào cản thương mại là ký kết những hiệp định tự do thương mại, thứ mà ông Trump luôn tỏ ra hoài nghi.

Nguồn: The Hill - HN

Từ khóa: chiến tranh thương mại, chủ nghĩa bảo hộ, toàn cầu hóa, thuế nhôm thép, hiệp định tự do thương mại