Những thách thức dành cho Hội nghị Bộ trưởng tại New Delhi

WTO23032018

Chương trình nghị sự của Ấn Độ tại WTO là tìm kiếm những giải pháp đa phương cho những vấn đề còn tồn đọng trong lĩnh vực nông nghiệp và phát triển. Tuy nhiên, mục tiêu của Ấn Độ có nguy cơ bị các nước khác làm ngơ, khi mà Mỹ, EU, Nhật Bản, Canada, Na-Uy và Singapore đang tập trung mọi nỗ lực hợp tác vào việc xây dựng những quy tắc đa phương cho lĩnh vực thương mại điện tử.

Hội nghị hẹp Bộ trưởng Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) diễn ra cấp tốc tại New Delhi (chỉ trong hai ngày 19 và 20 tháng 3) là một nỗ lực nhằm khơi dậy động lực cho những cuộc đàm phán giữa các nước phát triển và đang phát triển, vốn đang bị đình trệ trong một khoảng thời gian dài. Ấn Độ đã mời gọi hơn 40 quốc gia đến tham dự cuộc họp, tạo cơ hội cho các bên được trao đổi quan điểm trong đa dạng các vấn đề và thách thức liên quan đến hệ thống thương mại đa phương. Đây là lần thứ hai Ấn Độ đứng ra chủ trì một hội nghị kiểu như thế này, kể từ kỳ hội nghị năm 2009 tại New Delhi.

Vấn đề trọng tâm của hội nghị này là thảo luận về thương mại nông nghiệp. Theo quan điểm của Ấn Độ, vấn đề này phải là một ưu tiên hàng đầu và phái được tiếp cận một cách toàn diện. Bởi vì đại đa số người dân ở các nước đang phát triển nói chung và Ấn Độ nói riêng đều phụ thuộc vào lĩnh vực nông nghiệp, an ninh lương thực và đời sống người nông dân, nên vấn đề này cần trở thành mối quan tâm hàng đầu. Ấn Độ từng tuyên bố thẳng thắng tại nhiều vòng đàm phán Phát triển Doha rằng nông nghiệp là trụ cột chính trong chính sách của các quốc gia đang phát triển, việc giải quyết các vấn đề về thương mại nông nghiệp là một yếu tố quan trọng để hệ thống đa phương có thể phát triển.

Điều nên chú ý ở đây là các nước cần phải hiểu được sự phức tạp của thương mại nông nghiệp và bản chất bất cân xứng cao của hoạt động thương mại hiện tại trong lĩnh vực này, và nhu cầu thiết lập một sân chơi bình đẳng cho các nước đang phát triển. Đây là những vấn đề mà Ấn Độ và các quốc gia đang phát triển khác thương xuyên kêu gọi kể từ khi vòng đàm phán Doha khởi động từ năm 2001. Thương mại nông nghiệp cần được xem xét dưới góc độ sự tiếp cận thị trường, trợ giá nội địa và cạnh tranh xuất khẩu. Đây là những nội dung chính trong chủ đề thường gây tranh cải này.

Dưới góc nhìn của các nước đang phát triển, vấn đề then chốt cần được giải quyết là việc thiết lập danh mục sản phẩm đặc biệt (SPs) và thỏa thuận cho nội dung cơ chế tự vệ đặc biệt (SSM). Các nước đang phát triển muốn thiết lập một danh mục SPs có ảnh hưởng quan trọng đến tình hình an ninh lương thực, đời sống người nông dân và phát triển nông thôn ở nước họ. Ngoài ra, các SSM phải tạo cho họ quyền được phòng vệ, chống lại tình trạng bất ngờ gia tăng nhập khẩu và khi giá hàng hóa quốc tế bất ngờ giảm xuống.

Tại kỳ Hội nghị Bộ trưởng ở Hồng Kông năm 2005, các thành viên WTO đã chấp thuận những yêu cầu này. Thức tế, Bản tuyên bố của kỳ hội nghị này cho biết: Các nước đang phát triển “sẽ được phép linh hoạt thiết lập những dòng thuế phù hợp như là một biện pháp SPs dựa trên những chỉ số liên quan đến an ninh lương thực, nghề làm nông và phát triển nông thôn”. Bản tuyên bố còn bổ sung rằng, các nước đang phát triển “cũng sẽ được phép sử dụng SMM trong trường hợp có biến động về giá hay sản lượng nhập khẩu, và những chỉ tiêu áp dụng cụ thể sẽ được đàm phán sâu hơn tại những kỳ họp sau.”

Các nước đang phát triển cho rằng, việc chậm thực thi Hiệp định về Nông nghiệp của WTO (AoA) đã dẫn đến những tác động tiêu cực lên vấn đề an ninh lương thực, ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn ở những nước nghèo, bởi vì nó khiến cho các nước đã phát triển tăng cường xuất khẩu thay vì thúc đẩy nhập khẩu từ những nước nghèo.

Vì thế hiện tại, các nước đang phát triển yêu cầu rằng, việc thảo luận về biện pháp SPs và SSM phải là một phần tích hợp trong phương thức và kết quả của các cuộc đàm phán về nông nghiệp, để các nước có thể bảo vệ ngành nông nghiệp của họ, thay vì tiếp tục hứa hẹn.

Thậm chí trong vấn đề về biện pháp SPs và SMM, những bất đồng cũng bắt đầu xuất hiện giữa các nước đang phát triển. Những khối quốc gia như G22 và G33 thì tỏ ra cứng rắn. Khối G33, nhóm đi đầu trong đề xuất biện pháp SPs và SMM, cho rằng các nước đang phát triển sẽ được phép tự điều chỉnh “ít nhất 20% trên tổng số dòng thuế” cho danh mục SPs. Họ cũng nói thêm rằng, 20% trong số những SPs được xác định sẽ không phải chịu bất kỳ quy định cắt giảm thuế nào, và 50% trong số đó sẽ chỉ chịu cắt giảm thuế không dưới 10%. Tuy nhiên, nước Mỹ thì cho rằng, “việc thiết lập danh mục SP” phải bị giới hạn ở mức không vượt quá 5% trên tổng số dòng thuế”.

Thú vị thay, ý kiến của Mỹ về việc giới hạn số lượng SPs đã được ủng hộ bởi một thành viên trong khối G20, đó là Thái Lan. Lý do là vì Bangkok nhận thấy rằng, nếu họ ủng đề nghị của khối G20 và G33 về tỷ lệ áp dụng SPs và SSM, lợi thế xuất khẩu của quốc gia này đến những nước đang phát triển hay kếm phát triển sẽ biến mất hoặc bị hạn chế đáng kể.

Tình hình này đã buộc các quốc gia như Ấn Độ phải sử dụng những biện pháp nhằm củng cố quan hệ bền vững trong khối G33; khối cho rằng SPs và SMM cần được sử dụng vào mục đích tạo ra sự linh hoạt chính sách cho các nước đang phát triển, và phải là điểm tựa cho các cuộc đàm phán về tiếp cận thị trường.

Mặc dù Ấn Độ và các nước đang phát triển khác đã lên kế hoạch kỹ lưỡng cho kỳ hội nghị lần này, nhưng các nước đã phát triển vẫn quan tâm nhiều hơn đến việc đem những chủ đề như thương mại điện tự, doanh nghiệp siêu, nhỏ vừa và nhỏ, thuận lợi hóa đầu tư… vào các cuộc đàm phán tại WTO. Thực tế, các nước đã phát triển còn có ý định bỏ qua Chương trình nghị sự Phát triển Doha để tập trung vào những vấn đề thương mại quan trọng hơn đối với họ, những vấn đề có thể đem lại lợi ích tốt hơn cho các nền kinh tế đã phát triển.

Vì thế, mặc dù chương trình nghị sự của Ấn Độ tại WTO là tìm kiếm những giải pháp đa phương cho những vấn đề còn tồn đọng trong lĩnh vực nông nghiệp và phát triển, mục tiêu của họ có nguy cơ bị các nước khác làm ngơ, khi mà Mỹ, EU, Nhật Bản, Canada, Na-Uy và Singapore đang tập trung mọi nỗ lực hợp tác vào việc xây dựng quy tắc đa phương cho lĩnh vực thương mại điện tử. Các nước thành viên WTO cần phải chú tâm giải quyết những vấn đề còn tồn đọng trong chương trình nghị sự Doha thay vì chuyển hướng sang những vấn đề khác. Câu hỏi quan trọng hiện tại là: làm thế nào để Ấn Độ ngăn cản những tư tưởng đi ngược với tin thần đa phương tại New Delhi, những tư tương có thể làm chia rẽ nội bộ WTO thành những nhóm tách biệt? Liệu Ấn Độ có thể vựt dậy tinh thần hợp tác đa phương và đặt ra một thách thức cho chính sách “Nước Mỹ trên hết” của Donald Trump.

Nguồn: Financial Express - HN

Từ khóa: chủ nghĩa đa phương, chủ nghĩa bảo hộ, an ninh lương thực, hiệp định nông nghiệp WTO, đàm phán thương mại.