Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Những lời đổ lỗi lẫn nhau về đại dịch Covid-19 đang khiến căng thẳng Mỹ -Trung sôi sục trở lại, và đe dọa phá vỡ thỏa thuận đình chiến thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Đại dịch đã đẩy nền kinh tế toàn cầu vào một tình thế bấp bênh hơn nhiều so với những gì từng trải qua khi Mỹ và Trung Quốc bắt đầu phát động chiến tranh thương mại vào 2 năm trước. Và cả hai cường quốc hiện tại đều không đủ sức hứng chịu tổn thất từ một cuộc chiến thương mại toàn diện nào nữa.

Virus Corona đã gây áp lực nặng nề lên cả hai quốc gia, gây ra những thiệt hại nặng nề nhất trong nhiều thập kỷ lên cả hai nền kinh tế và hủy hoại hàng chục triệu việc làm. Và trong khi Trung Quốc tuyên bố rằng họ đã vượt qua giai đoạn nguy hiểm nhất của đại dịch, vẫn còn lâu thế giới mới có thể phục hồi đáng kể.

Điều này đã dẫn đến lời đe dọa gần đây của Tổng thống Donald Trump về việc áp đặt thuế quan mới đối với Trung Quốc - và những đề xuất từ ​​Bắc Kinh rằng họ có thể trả đũa các hành động trừng phạt từ Mỹ - tất cả đều gây rắc rối hơn.

“Rõ ràng, những căng thẳng thương mại đang chọn một thời điểm không thể tồi tệ hơn nữa để tái bùng phát” - các nhà kinh tế học của S&P Global Ratings đã đề cập trong một ghi chú nghiên cứu vào đầu tháng này. “Mối đe dọa về mức thuế quan cao hơn và chiến tranh lạnh công nghệ ngày càng nghiêm trọng có thể làm gián đoạn thương mại và đầu tư công nghệ, làm mất đi khả năng phục hồi như hứa hẹn trong năm 2020”.

Điều khoản phi thực tế khiến mọi thứ không thể thực hiện

Ngay cả trước khi đại dịch virus Corona bùng phát, lệnh đình chiến thương mại giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc vẫn rất mong manh.

Thỏa thuận “giai đoạn 1” vào tháng 1 chỉ cắt giảm một vài loại thuế mà mỗi bên đã áp đặt, đồng thời cho phép Bắc Kinh không cần đóng thuế bổ sung đối với gần 160 tỷ USD hàng hóa. Trung Quốc cũng cam kết mua thêm 200 tỷ USD hàng hóa và dịch vụ của Hoa Kỳ từ giờ đến hết năm sau.

Đó vốn dĩ đã là một thỏa thuận khó nhằn ngay cả khi không xảy ra suy thoái do virus Corona: Giá trị của thỏa thuận này cao hơn giá trị nhập khẩu hàng năm của Trung Quốc trước khi chiến tranh thương mại bắt đầu, và các nhà phân tích vào tháng 1 cho rằng đây là thỏa thuận “đầy thách thức” nếu như Trung Quốc không chấp nhận hy sinh những đối tác khác.

“Mọi mục tiêu mua hàng trong thỏa thuận giai đoạn 1 đều không thực tế, và bây giờ chúng trở nên bất khả thi” - David Dollar, một giảng viên cao cấp đến từ Trung tâm John L. Thornton của Viện Brookings có trụ sở tại Washington cho biết.

Theo các nhà kinh tế học đến từ S&P, Trung Quốc phải tăng nhập khẩu hơn 6% mỗi tháng trong vòng 2 năm để giữ đúng các điều khoản trong thỏa thuận. Nhưng trên thực tế, nhập khẩu từ Mỹ đã giảm 6% trong 4 tháng đầu năm 2020.

“Do nhu cầu tiêu dùng tại Trung Quốc bị suy giảm, nhiều khả năng Bắc Kinh sẽ không thể cam kết mua nhiều hơn hàng hóa từ Mỹ”, Alex Capri, một học giả thương mại và từng là giảng viên cao cấp đến từ khoa Kinh Doanh của Đại học Quốc gia Singapore, cho biết. “Hoặc, cho dù giữ được cam kết ... họ cũng sẽ hủy cam kết trong tương lai” do nhu cầu suy giảm.

Trump cũng không thể dành cả hai năm tới để tìm hiểu liệu Trung Quốc có giữ đúng thỏa thuận hay không. Ông phải tham gia cuộc bầu cử vào tháng 11 và các nhà phân tích cho rằng đây là lý do ông ngày càng dùng nhiều lời lẽ khắc nghiệt đối với Bắc Kinh.

“Hãy nhìn đi, tôi đang có một khoảng thời gian rất khó khăn với Trung Quốc” - Trump nói trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại vào thứ Sáu với tờ 'Fox and Friends”. “Tôi đã thực hiện một thỏa thuận thương mại tuyệt vời trong nhiều tháng trước khi toàn bộ điều này xảy ra ... và khi nó xảy ra, nó đã phá hủy rất nhiều thứ.”

Một sự 'rạn nứt nội bộ' ở Trung Quốc

Các chuyên gia xuất hiện trên đài CNN Business vẫn tin rằng các quan chức kinh tế và thương mại ở Bắc Kinh muốn thực hiện thỏa thuận “giai đoạn 1”.

Phó Thủ tướng và nhà đàm phán thương mại chính của Trung Quốc, ông Liu He gần đây đã bàn bạc với các quan chức thương mại hàng đầu của Hoa Kỳ - bao gồm Bộ trưởng Tài chính Steven Mnuchin - về việc xây dựng một “môi trường có lợi” để thực hiện thỏa thuận này. Vào hôm thứ 3, Thủ tướng Trung Quốc Li Keqiang đã gửi lời cảm ơn đến tập đoàn Honeywell (HON) của Mỹ vì đã khai trương một văn phòng ở Vũ Hán, tâm dịch ban đầu của virus Corona, và cho biết ông rất hoan nghênh các doanh nghiệp toàn cầu mở rộng sang Trung Quốc.

Thế nhưng thách thức của Bắc Kinh không chỉ dừng lại ở việc tôn trọng những cam kết bất khả thi. Đại dịch - và người chịu trách nhiệm cho sự lây lan toàn cầu của nó - đã dẫn đến quan điểm tẩy chay hàng Mỹ ngày càng tăng ở Trung Quốc, khiến các nhà lãnh đạo của nước này gặp khó khăn trong việc đáp ứng yêu cầu từ Hoa Kỳ.

“Chắc chắn rằng sẽ có sự rạn nứt nội bộ trong chính sách thương mại ở Trung Quốc”, Marshall Meyer, giáo sư danh dự của khoa quản trị tại trường Wharton School thuộc Đại học Pennsylvania cho biết.

Vào đầu tháng này, tổng thống Trump, người đã tuyên bố mà không đưa ra bằng chứng chứng minh virus có nguồn gốc từ một phòng thí nghiệm ở Vũ Hán, đã ám hiệu rằng Mỹ có thể sẽ áp đặt thêm thuế quan đối với Trung Quốc như là sự trừng phạt cho việc gây ra đại dịch.

Chính quyền của ông cũng ngày càng hạn chế khả năng Huawei được phép tiếp xúc làm ăn với các công ty Mỹ. Vào thứ 6, Bộ Thương mại Hoa Kỳ cho biết họ muốn ngăn chặn công ty công nghệ Trung Quốc sản xuất và thu được chip bán dẫn sử dụng phần mềm và công nghệ do Mỹ sản xuất - một động thái ngăn cản khả năng làm việc với các nhà cung ứng của công ty này.

Tờ Global Times, một trong những cơ quan truyền thông nhà nước hiếu chiến và thẳng thắn nhất ở Trung Quốc, ám chỉ Bắc Kinh có thể sớm trả đũa Washington về quyết định hạn chế khả năng của Huawei trong việc sản xuất và thu mua chip bán dẫn bằng cách công bố danh sách đen các công ty nước ngoài được đồn đại từ lâu. Theo một nguồn tin thân cận với chính quyền, các công ty Mỹ bao gồm Apple (AAPL), Qualcomm (QCOM), Cisco (CSCO) và Boeing (BA) có thể phải đối mặt với những quy định hạn chế kinh doanh tại Trung Quốc.

Tờ báo cũng kêu gọi Trung Quốc phải hành xử quyết liệt hơn, mong muốn nước này áp dụng “một cách tiếp cận ăn miếng trả miếng về các vấn đề thương mại.”

Theo Malcolm McNeil, một đối tác tại công ty luật và vận động hành lang Arent Fox có trụ sở tại Washington cho biết, các báo cáo như trên được xem như một "quả bóng thử nghiệm" để Bắc Kinh xem xét. Ông cho rằng họ cũng có thể là một “nhóm thiểu số có tiếng nói” đang kêu gọi hành động mạnh mẽ hơn về phía chính phủ.

Tuy nhiên, Bắc Kinh đã chọn cách phớt lờ, McNeil nhấn mạnh rằng các nhà chức trách nước này cần phải xử lý thương mại một cách “nhẹ nhàng”.

“Virus Corona đã trở thành một hiện tượng trên toàn thế giới với sự tập trung tiêu cực vào Trung Quốc và động thái xử lý của nước này vào thời gian đầu”, ông nói thêm rằng việc quay lưng với thỏa thuận thương mại giai đoạn 1 sẽ làm tệ đi thái độ dành cho Trung Quốc.

Mối đe dọa đến khả năng phục hồi kinh tế

Nếu căng thẳng tiếp tục leo thang, tranh chấp có thể biến thành một cuộc xung đột đầy tổn thất, không chỉ làm suy yếu khả năng phục hồi của thế giới từ Covid-19, mà còn có nguy cơ làm chậm các đổi mới quan trọng trong công nghệ.

Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế, nền kinh tế toàn cầu dự kiến ​​sẽ giảm 3% trong năm nay, sự suy giảm nặng nề nhất kể từ cuộc Đại suy thoái. Việc phục hồi từ đại dịch là điều không chắc chắn, và có thể mất nhiều năm.

Giám đốc điều hành IMF, bà Kristalina Georgieva đã nhắc lại về nguy cơ xảy ra một cuộc chiến thương mại vào đầu tháng này.

“Việc chống lại xu hướng hướng nội là điều cực kỳ quan trọng”, bà phát biểu trong một sự kiện do Viện Đại học Châu Âu tổ chức, khi được hỏi về căng thẳng Mỹ-Trung.

Ngay cả trước khi đại dịch bùng nổ, các nhà kinh tế và chuyên gia đã cảnh báo rằng mối quan hệ ngày càng tồi tệ giữa hai nước có thể kìm hãm sự phát triển của trí tuệ nhân tạo và mạng di động 5G siêu nhanh. Cựu Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Janet Yellen phát biểu vào tháng 1 rằng việc đánh mất khả năng hợp tác sẽ có hại cho thế giới.

Một cuộc chiến thương mại khác cũng sẽ gây thiệt hại cho các doanh nghiệp và người tiêu dùng. Theo dữ liệu từ một chiến dịch phi lợi nhuận “Thuế quan gây thiệt hại cho nước Mỹ” của liên minh các hiệp hội thương mại cho biết, các doanh nghiệp và nông dân Mỹ đã phải đóng thuế hết 3,9 tỷ USD chỉ trong riêng tháng 3, phần lớn là do cuộc chiến tranh thương mại.

“Covid-19 đã tàn phá các doanh nghiệp và nông dân Mỹ”, Jonathan Gold, phát ngôn viên của người Mỹ về thương mại tự do cho biết. “Thuế quan là điều cuối cùng mà bất kỳ công ty nào muốn nghĩ đến trong đại dịch này.”

Nguồn: CNN

Từ khóa: Chiến tranh thương mại, chủ nghĩa bảo hộ, khủng hoảng kinh tế, Covid-19