Tại sao Úc gia nhập ASEAN là là một ý tưởng hay?

JokoWidodo

Tại sao lãnh đạo các nước Đông Nam Á lần đầu tiên lại tổ chức Hội nghị Cấp cao ASEAN tại Australia? Thủ tướng Australia Malcolm Turnbull đã mời ASEAN đến đây vì Australia đang cảm thấy thế giới ngày một bất an hơn bao giờ hết, kể từ khi kết thúc chiến tranh thế giới lần thứ II.

Trước một gã trị vì “điên cuồng” trong lâu đài Nhà Trắng, và trước một Trung Quốc đang ngang nhiên phá vỡ luật lệ quốc tế mà không bị ai ngăn cản, Australia phải tìm các giải pháp thay thế trong vấn đề an ninh. Và Đông Nam Á có thể là lựa chọn tốt nhất cuối cùng dành cho Úc lúc này.

Lãnh đạo các nước ASEAN đã đồng ý đáp lại, bởi vì khối này cũng cảm thấy một chút bất an, và đối với một vài nước trong khối, nỗi lo này thậm chí còn lớn hơn.

Lấy ví dụ, Việt Nam đang trong tình trạng báo động cao trước tình trạng Trung Quốc lấn chiếm vùng biển. Tuần trước, Việt Nam đã đón tiếp tàu sân bay Mỹ ghé thăm lần đầu tiên kể từ khi kết thúc chiến tranh Việt Nam.

Vào tháng 4 năm ngoái tại Singapore, Thủ tướng Turnbull đã phát đi lời kêu gọi trong một bài phát biểu mang tính bước ngoặt. Một nước Australia lo âu kêu gọi các nước tình nguyện cùng Australia hình thành một lực lượng chung để bảo vệ “trật tự quốc tế dựa trên luật lệ”.

Mặc dù ông Turnbull vẫn tiếp tục giữ mối quan hệ hữu hảo tốt đẹp với Hoa Kỳ dưới thời Donald Trump và Trung Quốc dưới thời Tập Cận Bình, ngài thủ tướng Australia vẫn đang tìm kiếm các lựa chọn khác để chuẩn bị cho tình huống xấu nhất. Australia đang tìm cách phòng ngừa vị thế và tái xây dựng lực lượng vũ trang vốn đang suy kiệt của mình.

Lựa chọn 10 quốc gia Đông Nam Á không phải để thay thế cho mối quan hệ đồng minh với Mỹ, cũng không phải để bảo vệ Australia chống lại một Trung Quốc quá hung hăng. Nguyên nhân chỉ bởi vì Australia không còn quá nhiều sự lựa chọn khác.

Úc đang làm việc tích cực để cải thiện quan hệ với Nhật và Hàn Quốc - hai thế lực mạnh nhất ở khu vực Đông Bắc Á ngoài Trung Quốc. Và Úc cũng đang cải thiện quan hệ với nhiều nước khác nữa.

Trật tự thế giới - mặc dù chưa bao giờ “trật tự” thật sự - lại đang ở trong tình trạng vô trật tự mới. Hầu hết các quốc gia đều đang tìm kiếm cho mình một giải pháp khi mà các thế lực và các mối quan hệ cũ đều bắt đầu nhổ neo.

ASEAN được thành lập từ nửa thập kỷ trước, với mục tiêu tự do hóa thương mại và đầu tư giữa các nước thành viên với nhau. Gần đây, ASEAN thậm chí tuyên bố tham vọng muốn biến mình thành một cộng đồng chung “gần giống EU”.

Nhưng ASEAN sẽ rất khác với liên minh châu Âu về cấu trúc luật pháp và thể chế. Khối sẽ không có các nguyên tắc chính trị chung, ví dụ như nguyên tắc dân chủ, cũng không có nghị viện khu vực, không có lực lượng quốc phòng chung, hay bất kỳ quy tắc chung nào cho rất nhiều lĩnh vực hoạt động.

Một điểm khác biệt chính nữa là EU được dẫn dắt bởi tham vọng của các nước mạnh nhất khối là Đức và Pháp. Các nước còn lại phải chạy theo để đuổi kịp. Ngược lại, ASEAN lại bị kiềm chân bởi các thành viên khó bảo nhất trong khối, thường là Campuchia, Lào và Myanmar – đồng thời là những nước nghèo nhất khối. Các nước lớn lại phải kiên nhẫn và độ lượng để giữ hòa khí chung. ASEAN được vận hành dựa trên nguyên tắc đồng thuận, có nghĩa là một chương trình nghị sự của khối chỉ được đưa vào thực thi khi tất cả các nước thành viên cùng đồng ý. Đây còn được gọi là “phương thức ASEAN”.

Tổng thống Indonesia Joko Widodo đã ủng hộ ý tưởng Úc gia nhập ASEAN. Ông đã nói với đài Fairfax rằng “Tôi cho rằng đó là một ý tưởng hay” – một phát biểu làm xôn xao dư luận.

Các nhà lãnh đạo từ trước đến nay của Úc, từ Cựu Thủ tướng John Gorton cho đến gần đây là Thủ tướng đương nhiệm Malcolm Turnbull, đều ‘thầm’ mơ tưởng về ý tưởng trên. Tuy nhiên, họ chưa từng phát biểu công khai, do lo sợ tình trạng bất ổn an ninh ở các quốc gia ASEAN sau thời kỳ thực dân.

Tổng thống Indonesia đầy tự tin và theo tư tưởng hiện đại đã phá vỡ sự bất an này. Ông nhận thấy Úc sẽ giúp ASEAN tăng cường sức mạnh để chống lại thách thức đến từ Trung Quốc.

Nếu ý tưởng trên thành hiện thực, tư cách thành viên của Australia sẽ tăng thêm sức nặng của cả ASEAN và Australia. Điều này sẽ rất hấp dẫn đối với một vài quốc gia trong ASEAN như Việt Nam và Singapore.

Nhưng với một vài nước còn lại trong khối, ý tưởng này không được hoan nghênh. Campuchia và Lào lại đang là nước chịu sự giúp đỡ của Trung Quốc, Malaysia đang không bằng lòng với một nước Australia luôn dõng dạc tuyên bố trung thành với hệ thống luật lệ, và Philippines dưới thời Tổng thống Rodrigo Duterte thậm chí còn ‘điền rồ’ và ‘bốc đồng’ hơn cả nước Mỹ của Donald Trump.

Ngài tổng thống Indonesia đã đề xuất một ý tưởng lớn và Australia cũng rất vui lòng gia nhập. Thế nhưng, trong một tổ chức đang tiến rất chậm vì phải chờ một số nước ì ạch phía sau, tham vọng này có lẽ sẽ phải đợi rất lâu mới trở thành hiện thực.

Nguồn: The Sydney Morning Herald – TQ

Từ khóa: Australia, gia nhập, ASEAN, đối phó Trung Quốc, quan hệ đồng minh