Quyết định thu thập dữ liệu về giới của WTO sẽ củng cố thêm cho bằng chứng học thuật hiện nay, cho thấy thương mại có tác động lên nữ giới qua nhiều con đường.
Với sự trỗi dậy của chủ nghĩa bảo hộ và nguy cơ về một cuộc chiến thương mại, các hiệp định thương mại song phương lẫn đa phương đều đang bị đe dọa. Các thỏa thuận dựa trên luật lệ bên trong các Hiệp định thương mại cần phải được bảo vệ, bao gồm vấn đề mới được bổ sung thêm gần đây vào nội dung của các Hiệp định thương mại tự do (FTA) cũng như các tuyên bố đa phương khác – vấn đề bình đẳng giới.
Hội nghị Bộ trưởng WTO tại Buenos Aires cuối năm 2017 vừa qua đã đưa ra một tuyên bố về vấn đề ‘giới và thương mại’ – tuyên bố mà Ấn Độ bỏ phiếu phản đối. Một vài đối tác thương mại quan trong của Ấn Độ, như Canada và liên minh châu Âu (EU), đã đi tiên phong trong việc đưa các điều khoản về Giới vào trong các FTA của nước họ.
Các nhà bình luận đã lập luận rằng việc “cố định” vào các FTA các vấn đề ‘có vẻ’ tiến bộ, như vấn đề về giới, là nhằm nỗ lực tiêu chuẩn hóa các quy định giữa các nước với nhau, mở ra các rào cản bảo hộ mới, nhưng lại được ‘bảo trợ’ bằng danh nghĩa ‘các vấn đề liên quan đến bình đẳng giới’. Việc bỏ phiếu chống lại tuyên bố của WTO được Ấn Độ giải thích là do nước này cảm thấy WTO không phải là một diễn đàn phù hợp để bàn thảo về vấn đề này, mặc dù Ấn Độ cũng đang xúc tiến vấn đề bình đẳng giới. Một vài tổ chức vì phụ nữ trên thế giới cũng đã phản đối tuyên bố trên, gọi đó là chiêu đánh lạc hướng dư luận khỏi các vấn đề chính yếu khác đang gây rắc rối cho quy tắc thương mại quốc tế và chỉ làm kéo dài thêm tình trạng bất công. Vậy nên, các điều khoản liên quan về Giới trong các FTA song phương cũng như trong các tuyên bố đa phương cần phải được xem xét kỹ lưỡng.
Canada và EU là những nước ủng hộ việc tích hợp vấn đề bình đẳng giới trong thương mại, thông qua việc bổ sung các chương về giới trong các FTA mà các nước này ký kết. Chương về ‘thương mại và giới’ trong FTA gần đây giữa Chile và Canada đã cung cấp một khuôn khổ để phát triển các công cụ đo lường bình đẳng giới và ràng buộc các bên cùng chia sẻ kinh nghiệm trong việc thiết kế các chương trình nhằm khuyến khích phụ nữ tham gia vào hoạt động thương mại. Còn trong Hiệp định EU-Mexico và Hiệp định EU-ACP (châu Phi, Caribbean và Thái Bình Dương), bình đẳng giới cũng được xem là vấn đề chủ đạo xuyên suốt trong hợp tác phát triển giữa các bên.
Các điều khoản về bình đẳng giới mặc dù không bị ràng buộc về mặt pháp lý (không quy định các mốc thời gian cụ thể, hay cơ chế giải quyết tranh chấp), nhưng sự hiện diện của vấn đề này trong các hiệp định thương mại vẫn có tác dụng quan trọng trong việc nhắc nhở các đối tác thương mại thực thi đúng cam kết.
Về lập luận cho rằng “các vấn đề tiến bộ” nhằm che đậy cho các biện pháp bảo hộ - cần lưu ý rằng, các nghiên cứu về mối liên hệ giữa thương mại và giới đều đề xuất phải xóa bỏ rào cản trong thương mại. Lấy ví dụ, khảo sát của Trung Tâm thương mại Quốc tế (ITC) đã cho thấy, khi doanh nghiệp do nữ giới làm chủ có xu hướng nhỏ hơn doanh nghiệp do nam giới làm chủ, thì doanh nghiệp của nữ giới sẽ bị ảnh hưởng nhiều hơn doanh nghiệp của nam giới trước các hàng rào phi thuế quan (NTMs) như các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch động thực vật (SPS). Vì lí do đó, Hội nghị Liên hiệp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD) đã đề xuất phải xóa bỏ NTMs.
Dani Rodrik, người đi tiên phong trong việc cảnh báo các vấn đề về thương mại, trong một nghiên cứu năm 2018 mang tên “Các Hiệp định thương mại thực sự đem lại những gì”, đã cho thấy các FTA thực sự thúc đẩy việc hài hòa hóa quy định, nhưng là các quy định về bằng sáng chế, sức khỏe và an toàn, và tranh chấp đầu tư – những quy định có lợi cho các doanh nghiệp có yếu tố chính trị (doanh nghiệp của các quan chức cấp cao). Còn các điều khoản về giới lại không nhằm mục đích thúc đẩy sự hài hòa trong quy định giữa các nước, mà đơn giản chỉ là thể hiện sự nhận thức về ảnh hưởng của thương mại lên bình đẳng giới, và thể hiện cam kết chung giữa các bên trong việc giải quyết tình trạng đó.
Thực sự, đây là những gì mà các nước tham gia tuyên bố chung của WTO nên làm: xây dựng các chính sách thương mại bình đẳng về giới, bằng cách chia sẻ thông tin liên quan để sự tham gia của phụ nữ trong hoạt động thương mại thông qua các kênh cung cấp tự nguyện, thu thập dữ liệu tách biệt về giới, chia sẻ thực tiễn tốt nhất để phân tích có hiệu quả vấn đề bình đẳng giới trong các chính sách thương mại cũng như biện pháp để kiểm soát tác động từ vấn đề đó.
Quyết định thu thập dữ liệu tách biệt về giới của WTO sẽ củng cố thêm cho bằng chứng học thuật hiện nay cho thấy thương mại có tác động đến nữ giới bằng nhiều cách. Báo cáo năm 2015 của Liên hiệp Quốc với tên gọi “Chuyển đổi các nền kinh tế, hiện thực quyền con người” cho thấy, việc làm mà tiến trình tự do hóa đem lại cho phụ nữ chủ yếu là những việc làm có thu nhập thấp và ở các khu vực không được đảm bảo nhất trong chuỗi giá trị toàn cầu - những công việc tạm thời hoặc theo thời vụ. Vì vậy, chênh lệch lương giữa nam và nữ - cả về số tuyệt đối lẫn tương đối – vẫn tiếp tục tồn tại hoặc thậm chí còn trầm trọng thêm bởi tự do hóa thương mại, theo nghiên cứu năm 2016 của E. Braunstein and M. Houston về “Con đường hướng đến sự Bền vững trong Bối cảnh Toàn cầu hóa: một góc nhìn về bình đẳng giới trong khía cạnh tăng trưởng, chính sách vĩ mô, và việc làm”. Nghiên cứu của Jayati Ghosh cho thấy, phụ nữ thương mất đi lợi thế vốn có khi các ngành công nghiệp ngày một nâng cấp lên, dẫn đến tình trạng mất cân đối giữa lao động nam và nữ trong khu vực sản xuất. Nghiên cứu của đại học Minnesota cũng cho thấy mức thuế nhập khẩu của Mỹ sẽ ảnh hưởng không cân xứng lên phụ nữ thuộc tầng lớp nghèo.
Việc thu thập dữ liệu tách biệt về giới của WTO là nhằm mong muốn xóa bỏ tình trạng bất cân xứng thông tin liên quan đến tác động của thương mại lên việc làm, tiền lương, đời sống và khả năng tiếp cận dịch vụ công của phụ nữ, nhằm cải thiện nhận thức của cộng đồng và khắc phục tình trạng phân bổ lợi ích không đồng đều giữa nam và nữ của các chính sách thương mại.
Rõ ràng có mối liên hệ giữa giới và thương mại, và Ấn Độ không nên làm ngơ vấn đề này trong các FTA song phương lẫn các diễn đàn đa phương.
Tác giả: Richa Roy là Luật sự chuyên ngành tài chính và chính sách công, đồng thời là tư vấn cho các chính phủ về vấn đề thương mại, đầu tư, luật phá sản và quy định tiền tệ.
Nguồn: Live Mint - TQ
Từ khóa: giới, bình đẳng giới, FTA, WTO, dữ liệu, Ấn Độ
