Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tờ South China Morning Post tuần này có một bài bình luận về khả năng xảy ra một cuộc chiến tranh thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc. Trong bài này, ông Scott Kenedy, Phó Giám đốc chương trình Freeman Chair in China Studies, đồng thời là người đứng đầu Dự án nghiên cứu về kinh tế chính trị, tình hình kinh doanh ở Trung Quốc tại Trung tâm Nghiên cứu chiến lược quốc tế (CSIS) đã đưa ra kịch bản về cách thức mà Hoa Kỳ có thể áp dụng nhằm chuẩn bị cho cuộc chiến tranh thương mại với đất nước đông dân nhất thế giới-quốc gia mà chính quyền Washington và bản thân Tổng thống Trump đã gắn nhãn “hành xử không công bằng” với nước Mỹ.

Ông Kenedy cũng nhận định rằng Hoa Kỳ đang trong quá trình xây dựng các cơ chế pháp lý nhằm bảo vệ nước này trong tình huống Mỹ-Trung xảy ra một cuộc tranh chấp thương mại lớn.

Nguy cơ một cuộc chiến đang trở nên hiện hữu khi Trung Quốc gỡ Skype khỏi kho ứng dụng trên nền tảng điện thoại của nước này. Nói một cách công bằng thì với những gì mà người dân Mỹ đã phải trải qua trong suốt những năm vừa qua liên quan đến hoạt động giám sát lén lút của giới cầm quyền xứ cờ hoa thì điều mà Trung Quốc vừa làm không có gì đáng ngạc nhiên: Nếu Hoa Kỳ có thể theo dõi công dân nước mình, thì cũng có khả năng chắc chắn là họ cũng sẽ xâm nhập được vào hệ thống phần mềm trên các thiết bị điện tử do các công ty viễn thông toàn cầu cung cấp. Cô lập ảnh hưởng của Hoa Kỳ là chiến lược đang được áp dụng một cách mạnh mẽ bởi cả Trung Quốc và Nga-đất nước gần đây đã chặn truy cập Facebook. Cả hai quốc gia cũng đã thiết lập tường lửa đối với ứng dụng LinkedIn.

Tình trạng cô lập của Hoa Kỳ còn lan sang cả lĩnh vực thương mại, mà nguyên nhân không bắt nguồn hoàn toàn từ phía Mát-cơ-va hay Bắc Kinh. Việc Tổng thống Trump rút khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương là suy nghĩ nông cạn và là phản ứng thiếu sự chuẩn xác trước tình trạng mất việc làm đang diễn ra nghiêm trọng tại xứ sở cờ hoa. Những công việc bị mất đi, ví dụ như trong ngành dệt may, sẽ không bao giờ có thể quay trở lại trừ khi người lao động Mỹ muốn hưởng mức lương còm cõi mà các công nhân người Bangladesh đang được nhận. Các nền kinh tế trên thế giới cần phải thích nghi và thay đổi. Chối bỏ sự khác biệt về mức lương giữa các quốc gia châu Á và tại Hoa Kỳ thật sự dại dột, bởi vì người tiêu dùng Mỹ  sẽ phải trả nhiều tiền hơn cho hàng hóa chỉ bởi vì chúng được dán nhãn “Made in the USA”, đồng thời, toàn bộ chuỗi cung ứng công nghiệp cũng sẽ bị thiệt hại.

TPP, vào thời điểm này, đang được hồi sinh dưới tên gọi mới là Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) đã loại trừ sự tham gia của Hoa Kỳ, được dự đoán sẽ mang lại lợi ích cho các quốc gia châu Á-Thái Bình Dương khác, trong đó có Việt Nam. Những giá trị gia tăng mà doanh nghiệp Hoa Kỳ có thể mang đến cho các sản phẩm thô sơ, giá rẻ nhập khẩu từ châu Á tại khâu thiết kế, sáng tạo, hoàn thiện, hiện tại sẽ được chuyển giao cho các công ty hàng đầu của Hàn Quốc, Nhật Bản và Úc.

Những ai được lợi từ cuộc chiến thương mại

Giọng điệu của Washington liên quan đến khả năng một cuộc chiến thương mại giữa nước này với Trung Quốc đang ngày càng trở nên đồng điệu hơn với chủ nghĩa biệt lập mới mà Hoa Kỳ hướng tới. Tương tự như những khó khăn mà phương Tây đang phải gánh chịu khi họ áp đặt các biện pháp trừng phạt lên Nga, một cuộc chiến tranh về thương mại giữa hai cường quốc kinh tế lớn nhất thế giới sẽ chỉ khiến Trung Quốc chuyển hướng thương mại và nguồn cung ứng sang các quốc gia khác. Những điều vừa nêu nếu thành hiện thực, sẽ đem đến những lợi ích thiết thực cho châu Á và cả lục địa Á-Âu. Trung Quốc cũng đã ký kết Hiệp định thương mại tự do với ASEAN; quan hệ thương mại giữa quốc gia đông dân nhất thế giới với 10 nước Đông Nam Á chứng kiến mức tăng 20%/năm, kỳ vọng cán mốc 1000 tỷ USD vào năm 2020. Tuy nhiên, cán cân thặng dư trong quan hệ thương mại giữa Trung Quốc và ASEAN luôn nghiêng rất sâu về phía có lợi Trung Quốc. Do vậy nếu cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung bùng nổ, mối quan hệ thương mại thiên lệch giữa cường quốc số hai thế giới và các quốc gia thuộc ASEAN sẽ có khả năng giảm nhiệt phần nào do Trung Quốc sẽ tìm kiếm nguồn cung cấp hàng hóa thay thế từ các nước Đông Nam Á.

Ấn Độ cũng sẽ là một trong số các quốc gia được hưởng lợi từ viễn cảnh trên; với tư cách là đối thủ tiềm tàng của Trung Quốc trong tương lai, nước này sẽ có khả năng tham gia vào chuỗi cung ứng hàng hóa, sản phẩm cho quốc gia đông dân nhất thế giới, khi nguồn cung truyền thống Hoa-Mỹ không còn. Nga cũng không nằm ngoài xu thế này, đặc biệt khi Hiệp định Trung Quốc-Liên minh kinh tế Á-Âu hứa hẹn được ký trong tương lai gần sẽ giúp thúc đẩy thương mại song phương giữa hai nền kinh tế. Hành lang kinh tế Trung-Nga tăng hơn 30% trong năm vừa qua; kết quả có được một phần là do các lệnh trừng phạt từ phương Tây đã buộc Nga phải hướng Đông để tìm các đối tác thương mại khác.

Washington cần suy nghĩ thấu đáo trước khi tham gia vào một cuộc chiến thương mại với Trung Quốc. Bước đi này sẽ kích động sự bùng nổ trừng phạt và trả đũa thương mại lẫn nhau. Với viễn cảnh như trên, Trung Quốc có nhiều khả năng sẽ thúc đẩy các dự án phát triển hạ tầng dọc dự án Vành đai và Con đường nhằm tìm kiếm nguồn cung cấp mới về hàng hóa, nguyên, nhiên liệu, qua đó nâng tầm quan hệ thương mại nước này với các quốc gia châu Á khác.

Đáng chú ý trong Chương trình thúc đẩy đầu tư đầu tư ra nước ngoài được ban hành vào ngày 04 tháng Tám năm nay, Trung Quốc đã xác định những lĩnh vực đầu tư ưu tiên gồm:

• Đầu tư vào các dự án hạ tầng của dự án Một Vành đai, Một Con đường (OBOR);
• Đầu tư vào lĩnh vực phát triển công nghệ sản xuất;
• Đầu tư phát triển các trung tâm công nghệ cao, nghiên cứu phát triển của Trung Quốc ở nước ngoài;
• Đầu tư phát triển các chuỗi nguồn cung để đảm bảo về nguyên nhiên liệu thô và nguồn cung năng lượng như dầu mỏ, khí đốt và khoáng sản;
• Khuyến khích đầu tư vào thương mại, văn hóa, dịch vụ logistics và tài chính.

Những dấu hiệu trên chứng tỏ Trung Quốc đã chuẩn bị cho một cuộc chiến thương mại với Mỹ nếu nó xảy đến. Với chuỗi cung ứng thay thế, các hiệp định thương mại tự do, cùng các quốc gia châu Á láng giềng khắp nơi đang mong muốn thu hẹp thâm hụt thương mại với Trung Quốc , thì bất kể kết quả nào từ cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung cũng sẽ thúc đẩy hoạt động thương mại đối với châu Á và toàn lục địa Á-Âu, đồng thời giáng một đòn chí tử vào nền kinh tế của Hoa Kỳ. Vậy lối nào cho các doanh nghiệp Hoa Kỳ đây? Chỉ còn cách là hãy nhanh chóng thiết lập các cơ sở sản xuất tại châu Á, một cách nhanh nhất có thể.

Tác giả: Chris Devonshire-Ellis – thành viên sáng lập công ty đầu tư của Mỹ Dezan Shira & Associates, với 25 năm hoạt động lại Trung Quốc.

Nguồn: China Briefing - LA

Từ khóa: Trung Quốc, Hoa Kỳ, chiến tranh thương mại, Hiệp định thương mại tự do, châu Á, Á Âu, chuỗi cung ứng.