Anh và Mỹ muốn “ký nhanh” một hiệp định thương mại? Những gì đang xảy ra với NAFTA cho thấy chuyện đó sẽ không xảy ra

brexit 1

Tác giả: Randall Mark Wigle

Năm vừa qua, với tư cách là một giáo sư kinh tế Canada, tôi đã sang Anh Quốc để thực hiện một bài nghiên cứu về Brexit. Tại đây, tôi đã có cơ hội được tận mắt chứng kiến diễn biến chính trị của Brexit. Dưới góc nhìn của một nhà kinh tế học, tôi cảm thấy sự kiện Brexit thật kỳ thú.

Nhiều người Anh cho rằng, Brexit sẽ làm nền tảng cho một tương lai tươi sáng hơn cho Vương quốc Anh, bao gồm việc mở ra những thỏa thuận thương mại tiềm năng với nước Mỹ. Một số khác thì quan ngại sâu sắc về tác động của Brexit đối với nền kinh tế Anh Quốc và vị thế của Vương quốc Anh trên thế giới.

Tuy nhiên, những gì đang diễn ra ở sự kiện Brexit và tiến trình tái đàm phán hiệp định NAFTA làm dấy lên câu hỏi rằng, liệu tiến trình đàm phán hiệp định thương mại Anh-Mỹ sẽ “diễn ra một cách nhanh chóng” như những gì mà Tổng thống Mỹ Donald Trump từng tuyên bố trong tháng 7 hay không.

Hiện tại, Anh Quốc cần phải đàm phán lại các thỏa thuận với tất cả các đối tác thương mại của họ (theo thông tin từ tờ Financial Times thì tổng số thỏa thuận lên đến con số hàng trăm). Trong đó, quan trọng nhất vẫn là những thỏa thuận thương mại với EU – khu vực đóng góp phần lớn vào hoạt động thương mại của người Anh.

Mặc dù bà Theresa May từng khẳng định rằng, Anh Quốc là một đối tác rất hấp dẫn để đàm phán các hiệp định thương mại, trong lịch sử chưa có một tiền lệ nào cho thấy khả năng hoàn tất việc tái đàm phán một loạt các hiệp định thương mại trong một khoản thời gian ngắn là việc làm khả thi. Hiện tại, Anh Quốc đang được hưởng quyền tiếp cận đầy đủ đến thị trường chung EU. Tuy nhiên, trong vòng chưa đến 2 năm, Anh Quốc sẽ phải hoàn tất các thỏa thuận thương mại mới với khối EU để có thể tiếp tục tiếp cận thị trường này nếu như EU không đồng ý chuyển tiếp tình trạng hiện nay.

Thặng dư thương mại khổng lồ không tồn tại

Đối với người Anh, một hiệp định thương mại với Mỹ là vô cùng quan trọng. Mỹ đang chiếm 25% tổng giá trị xuất khẩu của Anh Quốc và 20% giá trị nhập của của nước này.

Ông Trump từng đón chào một cách nồng nhiệt ý tưởng về một thỏa thuận thương mại tự do giữa Mỹ và Vương quốc Anh. Điều này khiến nhiều người nghĩ rằng Anh Quốc sẽ có thể dễ dàng đàm phán một thỏa thuận thương mại với Mỹ. Suy cho cùng, Anh Quốc đang có thâm hụt nhỏ trong quan hệ thương mại với Mỹ, vậy nên, khả năng bị Mỹ bật đèn đỏ do thặng dư lớn với Mỹ là không có.

Ngược lại, khi còn là ứng viên tranh cử vào Nhà Trắng, Trump từng công kích kịch liệt hiệp định NAFTA, gọi đây là “thỏa thuận thương mại tồi tệ nhất trong lịch sử”, và tuyên bố sẽ thực hiện một cuộc tái đàm phán hoặc là xé bỏ nó.

Sau khi Trump nhậm chức, người ta tưởng rằng, việc “chỉnh sửa và nâng cấp” các điều khoản NAFTA sẽ diễn ra một cách đơn giản, nhằm thực thi lời hứa của Trump khi tranh cử tổng thống, mà không gây ảnh hưởng đến mối quan hệ thương mại và đầu tư to lớn được thiết lập bởi hiệp định. Có những điều khoản quan trọng và hiển nhiên cần được nâng cấp, nhằm bảo đảm lợi ích riêng cho nước Mỹ, bao gồm những điều khoản về lĩnh vực thương mại kỹ thuật số và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ (IP).

Tuy nhiên, bản phát thảo đầu tiên về những yêu cầu của Mỹ đối với tái đàm phán NAFTA không chỉ đơn thuần là chỉnh sửa một số điều khoản hiện hành. Nó còn yêu cầu bổ sung các điều khoản làm giảm khả năng tiếp cận của doanh nghiệp nước ngoài đến các hợp đồng mua sắm của chính phủ Mỹ, và khắc phục tình trạng “thương mại không công bằng với Mexico”.

Người ta chưa thể xác định được liệu tình trạng không công bằng này bắt nguồn từ vấn đề nhập cư hay do tính chất của cán cân thương mại. Họ cũng chưa biết liệu tình trạng này có được giải quyết bằng cách sửa đổi hiệp định NAFTA. Nhưng dù thế nào đi chăng nữa, tái đàm phán NAFTA vẫn là một thử thách quan trọng, nhưng không phải là không thể vượt qua.

Yêu cầu giảm thâm hụt thương mại

Tình hình bắt đầu trở nên xấu đi khi Mỹ tuyên bố rằng, việc tái đàm phán NAFTA phải giúp làm giảm khoản thâm hụt thương mại khổng lồ của Mỹ. Rất nhiều nhà kinh tế học, nếu không nói là tất cả, đều phản đối rằng không có một hiệp định thương mại nào có thể giúp Mỹ đạt được mục tiêu này, bởi vì nguyên nhân của tình trạng thâm hụt thương mại của Mỹ phần lớn bắt nguồn từ tỷ lệ tiết kiệm trong xã hội thấp và từ thâm hụt ngân sách cao, còn được gọi là hiện tượng “thâm hụt kép”.

Dù thế nào đi nữa, những yêu cầu hiện tại mà người Mỹ đặt ra là vô cùng kỳ quặc. Nó khiến cho những lời đe dọa của Trump về việc “xé bỏ hiệp định” có khả năng xảy ra cao hơn.

Tương tự như nhưng yêu cầu loại bỏ hoàn toàn điều khoản bảo hộ mua sắm chính phủ, những yêu cầu mới đây của Mỹ cũng làm tăng nguy cơ đổ vỡ hiệp định, bao gồm: loại bỏ cơ chế giải quyết tranh chấp hiện tại đối với các vụ kiện chống bán phá giá và chống trợ cấp (Chương 19), gia tăng đáng kể tỷ lệ phụ tùng sản xuất tại Mỹ trong xe ô tô để được hưởng ưu đãi miễn thuế khi xuất khẩu vào Mỹ.

Mặc dù ban đầu, người ta nghĩ rằng việc tái đàm phán sẽ có thể hoàn tất trong năm nay, tuy nhiên, những yêu cầu mới nhất từ phía Mỹ đã khiến kỳ hạn đàm phán phải kéo dài đến năm sau. Điều này cũng dẫn đến một dự đoán rằng, Canada và Mexico có thể sẽ quay lưng với hiệp định. Trong quá khứ, Mỹ cũng từng yêu cầu phải loại bỏ Chương 19 khỏi Hiệp định tự do thương mại Canada-Mỹ (tiền thân của NAFTA), và hành động này đã khiến đoàn đàm phán Canada rút lui khỏi bàn đàm phán vào năm 1987.

Tuy những NAFTA và hiệp định thương mại Anh-Mỹ dự kiến là không giống nhau ở các khía cạnh trọng yếu, nhưng những bất cập trong quan hệ thương mại Anh-Mỹ vẫn đang tồn tại, bao gồm một vài vấn đề khá mơ hồ như quy tắc vệ sinh động vật, quy tắc nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý (chẳng hạn như xúc xích Cumberland buộc phải xuất xứ từ quận Cumbria) và mua sắm chính phủ.

Về vấn đề vệ sinh động vật, chính phủ Anh Quốc có khả năng sẽ từ chối cho phép người Anh được tiếp cận các sản phẩm gia cầm nhập khẩu từ Mỹ được làm sạch bằng Clo. Sự không chắc chắn về khả năng tiếp cận của Anh Quốc đến thị trường chung Châu Âu cũng sẽ khiến đàm phán Anh-Mỹ trở nên phức tạp hơn, bởi vì nó sẽ ảnh hưởng đến giá trị thâm nhập thị trường Mỹ của người Anh.

Vậy nên, liệu những trải nghiệm của người Canada trên bàn đàm phán NAFTA với Mỹ là dấu hiệu cho thấy một hiệp định thương mại Anh-Mỹ sẽ hoàn tất nhanh chóng và trơn tru? Không hề.

Vị Tổng thống Mỹ đương nhiệm luôn tự xem mình là một người giỏi mặc cả. Vậy nên, thái độ tích cực mà ông dành cho Anh Quốc có thể sẽ không còn tồn tại trên bàn đàm phán thương mại. Những đòi hỏi từ phía Mỹ có thể sẽ dừng lại ở mức vừa phải do ưu tiên về sự cân bằng trong cán cân thương mại, hoặc cũng có thể vô cùng khó nhằn – tương tự với những đòi hỏi đối với NAFTA – và Mỹ có thể sẽ khiến Anh Quốc rơi vào bế tắc.

Ở thời điểm này, người ta chỉ có thể đưa ra những dự đoán. Tuy nhiên, sẽ là hơi lạc quan nếu dự đoán rằng một thỏa thuận thương mại Anh-Mỹ là một nhiệm vụ dễ dàng.

Nguồn: The Conversation – HN

Từ khóa: NAFTA, Brexit, đàm phán, thỏa thuận, thương mại, hiệp định