Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Đầu tháng này, thủ tướng Canada Justin Trudeau đã làm bất ngờ các học giả và chuyên gia thương mại, khi ông từ chối ký vào bản nâng cấp của Hiệp định Đối tác kinh tế Xuyên Thái Bình Dương (TPP), một hiệp định thương mại tự do giữa 11 quốc gia.

Thực tế, quyết định tiếp tục đàm phán và tìm kiếm những thỏa thuận tốt hơn của ông Trudeau liên quan khá nhiều đến mục tiêu bảo vệ ngành sản xuất ô tô và bảo hộ các ngành công nghiệp văn hóa ở Canada, hai ngành đang bị đe dọa bởi sự cạnh tranh toàn cầu không công bằng.

Tuy nhiên, sự từ chối này còn mang ý nghĩa sâu xa gì? Và khi mà rất nhiều quốc gia Châu Á đang háo hức chờ đợi TPP được ký kết, vấn đề của ông Trudeau đối với TPP là gì? Suy cho cùng, trong nhiều thập kỷ qua, tự do thương mại và toàn cầu hóa luôn được xem là những giải pháp nhằm củng cố nền hòa bình thế giới và thúc đẩy tiến trình hội nhập kinh tế toàn cầu.

Có lẽ, vị Thủ tướng Canada đang học theo quan điểm của nhà kinh tế người Pháp, Thomas Piketty. Từ lâu, ông Piketty đã lường trước được những sự kiện như Brexit tại Vương Quốc Anh, và chiến thắng của Donald Trump trong cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ. Về cơ bản, những sự kiện này được tạo ra từ sự thất bại của các thỏa thuận thương mại hiện đại.

Theo ông Piketty, các nước công nghiệp phát triển đang phải vật lộn với những bất cập của tiến trình toàn cầu hóa. Những bất cập này cũng đang tạo ra “một sự bùng nổ về tình trạng bất bình đẳng về mặt kinh tế và địa lý... trong nhiều thập kỷ qua”. Brexit và Trump chỉ là hai hệ quả tự nhiên từ sự kém cỏi của các chính phủ trong việc khắc phục những lổ hỏng của hệ thống thương mại thế giới.

Toàn bộ ý tưởng về tự do hóa thương mại từng ra đời sau cuộc Chiến tranh Thế giới lần thứ II. Chủ nghĩa bảo hộ và sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các nền kinh tế quốc dân từng được thừa nhận rộng rãi là nguyên nhân chính dẫn đến cuộc chiến. Tư tưởng này được thể hiện rõ nhất tại Hội nghị Bretton Woods năm 1944, nơi mà phe Đồng Minh đã lên những kế hoạch định hướng cho nền kinh tế thế giới hậu chiến tranh. Những người khởi đầu cho xu hướng toàn cầu hóa từng nhìn nhận rằng, các thỏa thuận thương mại không đơn thuần chỉ là những hiệp định về kinh tế; chúng được tạo ra để củng cố nền hòa bình giữa các quốc gia và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân ở những nước đang phát triển.

Để có thể đạt được mục tiêu cao quý này, những người thiết lập hệ thống Bretton Woods cần phải tìm ra một giải pháp tăng trưởng cân bằng. Yêu cầu trọng tâm của ý tưởng này là tìm ra một giải pháp để “dung hòa các chính sách tự do hóa thương mại quốc tế với tỷ lệ việc làm và tăng trưởng nội địa cao”. Ban đầu, những sáng kiến toàn cầu hóa hướng đến tạo ra một hệ thống quốc tế cân bằng, có thể đem lại lợi ích không chỉ cho cả cộng đồng thế giới nói chung mà còn cho từng khu vực riêng lẻ.

Trong vài thập kỷ đầu tiên, tiến trình toàn cầu hóa vẫn diễn ra một cách hiệu quả. Cộng đồng Than Thép Châu Âu đã được thành lập sau Hiệp ước Paris (1951), kế đến là Cộng đồng Năng lượng nguyên tử châu Âu, thành lập sau Hiệp ước Roma (1957). Sự thành công của những hiệp ước này đã làm tiền đề cho sự ra đời của nhiều sáng kiến toàn cầu hóa khác. Nó đã dẫn đến sự thành lập của Cộng đồng Kinh Tế Châu Âu và làm nền tảng cho sự hình thành của Hiệp định Tự do Thuơng Mại Canada-Mỹ vào những năm 1980. 

Vậy thì, tiến trình toàn cầu hóa hiện đại có gì không ổn?

Sự thật là, nó có rất nhiều bất cập. Toàn cầu hóa là nguyên nhân dẫn đến tình trạng mất việc làm ở những nền kinh tế phát triển, tình trạng trì trệ trong mức lương, biến đổi khí hậu diễn biến quá nhanh, và gần đây nhất, là tình trạng trốn thuế của các tập đoàn đa quốc gia. Về cơ bản, toàn cầu hóa là một hiện tượng thảm họa đối với người lao động ở các nước phát triển, và là cơ hội thu lợi khổng lồ cho các tập đoàn đa quốc gia.

Vậy, bất cập của toàn cầu hóa bắt nguồn từ đâu?

Tiến trình toàn cầu hóa đã bắt đầu đi chệch hướng vào một thời điểm không thể tồi tệ hơn. Tiến trình toàn cầu hóa sau Thế chiến II đã bị tác động bởi một loạt những sự kiện không may: ngay sau khi Bức tường Berlin sụp đổ, một phiên bản lệch lạc của tư tưởng kinh tế học tân cổ điển đã thâm nhập vào chủ nghĩa tư bản phương Tây, làm thay đổi dòng chảy lịch sử thời hậu chiến tranh.

Trường phái trọng tiền, một dạng căn nguyên của tư tưởng kinh tế thị trường tự do, được phát triển tại Đại học Chicago, đã khuếch đại những ý tưởng cho rằng, một thị trường hoàn toàn không bị chính phủ can thiệp sẽ giúp tối ưu hóa quyền lực cho hệ thống tư bản chủ nghĩa. Đỉnh điểm của tư tưởng này là sự ra đời của một chương trình cải cách kinh tế có tên gọi “Đồng thuận Washington”. Chương trình này đã bỏ qua những ý tưởng chính trị ban đầu về một tiến trình toàn cầu hóa đi cùng với các giải pháp tăng trưởng cân bằng.

Vào những năm 1990, các ngân hàng đầu tư ở Phố Wall đã trở thành những người bảo vệ cho tiến trình toàn cầu hóa. Với mục đích chỉ tập trung tối đa hóa lợi nhuận cho các tập đoàn, chương trình “Đồng thuận Washington” đã ủng hộ mạnh mẽ ý tưởng cho rằng, các tập đoàn và lợi nhuận của họ là mới là những chủ đề cần được ưu tiên.

Sau sự kiện này, những chủ đề như quyền con người đã biến mất khỏi bàn đàm phán tự do thương mại. Khi quyền lợi người lao động không còn được quan tâm, các quốc gia đang phát triển đã tập trung vào việc khai thác nguồn nhân công giá rẻ để tạo ra lợi thế chi phí không công bằng, và tiếp tục tận hưởng khả năng tiếp cận không giới hạn đến thị trường ở các nền kinh tế phát triển. Lỗ hỏng tai hại này đã làm xói mòn tính hiệu quả của các hiệp định thương mại.

Sửa chữa hiệp định TPP không phải là việc dễ dàng, nhưng Trudeau chắc chắn sẽ tìm được những người ủng hộ cho kế hoạch của ông, hướng đến tạo ra những giải pháp thúc đẩy tăng trưởng cân bằng. Những cam kết mới trong vấn đề cải thiện thu nhập và điều kiện lao động ở những nền kinh tế mới nổi sẽ giúp cân bằng sân chơi thương mại quốc tế.

Đây là những bước đi cần thiết đầu tiên để khắc phục những bất cập của tiến trình toàn cầu hóa hiện đại.

Nguồn: Winnipeg Free Press – HN

Từ khóa: toàn cầu hóa, TPP, thương mại, chủ nghĩa bảo hộ, quyền lao động