Xu thế toàn cầu hóa bị đe dọa – Liệu chúng ta có nên chuyển hoạt động sản xuất trở về nước sở tại?

toan cau hoa 2

Tiến trình toàn cầu hóa thường bị cho là nguyên nhân làm lụi tàn nhiều ngành nghề truyền thống và đồng thời cũng được ghi nhận là tiền đề cho sự ra đời của nhiều ngành nghề mới. Người lao động thì ngày càng đề phòng, trong khi các ông chủ thì vẫn lạc quan. Tuy nhiên, mọi người đều hiểu rằng quá trình này là không thể tránh được. Đơn giản là không có cách nào để đảo ngược xu hướng này. Bạn cũng có thể cố làm đổi chiều con sóng. Nhưng có thể, chỉ là có thể, những chân lý từng được thừa nhận trong quá khứ đã không còn hiệu nghiệm.

Nạn nhân mới nhất của tiến trình toàn cầu hóa là nhà máy Schlumberger ở thành phố Newtownabbey (Bắc Ireland). Nhà máy này đã chuẩn bị tinh thần cho việc phải đóng cửa, và sẽ làm mất đi hơn 200 việc làm. Nghiệp đoàn Unite nghi ngờ rằng công ty mẹ đang lợi dụng sự suy thoái của ngành cung ứng dầu thô trên toàn thế giới để che đậy mục đích di chuyển cơ sở sản xuất đến khu vực có chi phí thấp. Tập đoàn Schlumberger thì nói rằng họ chưa hề quyết định sẽ di chuyển bộ máy hoạt động ra khỏi Bắc Ireland, nhưng đó cũng là một khả năng. Tuy nhiên, công ty cũng biện hộ rằng, việc thiết lập hệ thống lắp ráp sản phẩm hoàn chỉnh còn phụ thuộc vào nhiều tiêu chuẩn khác, chứ không chỉ dựa vào giá thành lao động.

Dù cho Nghiệp đoàn Unite đúng hay sai thì câu chuyện của họ cũng khá tương đồng với xu hướng đang xuất hiện thường xuyên trong những thập kỉ gần đây. Các công ty, dưới sức ép phải giảm chi phí, đã di chuyển cơ sở sản xuất tới khu vực Đông Âu hoặc Đông Á. Một vài công ty đơn giản phải chọn cách đóng cửa bởi sản phẩm của họ không thể cạnh tranh trong thị trường toàn cầu.

Ở Bắc Ireland, ví dụ điển hình cho hiện tượng này là ngành công nghiệp may mặc. Khi mà thuế quan áp lên các sản phẩm từ nước ngoài được cắt giảm, hàng nhập khẩu giá rẻ đã tràn vào quốc gia, khiến hết nhà máy này đến nhà máy khác bị phá sản. Nói một cách chính xác, đây là hiện tượng dòng chảy việc làm ở quốc gia này bị chảy sang khu vực Viễn Đông.

Nhiều công ty đã từng lường trước được việc này và đã chuyển hoạt động sản xuất sang nước ngoài để giảm bớt chi phí, thay vì ở lại và bị đánh bại bởi tiến trình toàn cầu hóa. “Offshoring” là thuật ngữ chính xác cho hoạt động này. Tuy nhiên, hiện tại, nó phải chia sẻ chỗ đứng trong cuốn từ điển về kinh doanh với một khái niệm mới:“reshoring” - nghĩa là đem công việc trở về với nước sở tại. Hoạt động này đã bắt đầu xuất hiện, vì rất nhiều lý do, và có thể sẽ là một hiện tượng lớn hơn nhiều so với cảm nhận của mọi người.

Một trong những nhân tố thúc đẩy tiến trình toàn cầu hóa là cuộc cách mạng về vận chuyển hàng hóa đường dài. “Container-hóa” đã được xem là một phương pháp hiệu quả để vận chuyển hàng hóa với số lượng lớn. Bạn chỉ cần đặt sản phẩm vào một thùng kim loại lớn, đóng kín lại và vài tuần sau, nó sẽ được giao đến một cảng biển cách đó hàng nghìn dặm. Quá trình này mang tính tự động cao và giúp kiểm soát được chi phí.

Sáng kiến này nghe khá là đơn giản, nhưng lại là cơ sở khiến cho hoạt động thương mại trên toàn thế giới nở rộ. Trong một bài thống kê được thực hiện 5 năm trước, người ta ước tính đã có 32 triệu container được sử dụng trên toàn thế giới. Chúng thường được vận chuyển bằng những con tàu lớn. CSCL Globe, một trong những con tàu lớn nhất thế giới, có thể chứa 19,000 container kích cỡ tiêu chuẩn (được gọi tắc là TEU). Tuy có kích thước lớn, nhưng những chiếc tàu này có thể được vận hành bởi nhóm thủy thủ đoàn khá nhỏ, chỉ khoảng 30 người.

Nhược điểm của offshoring

Tuy nhiên, tiến trình container-hóa khó có thể khiến cho chi phí vận tải tiếp tục giảm sâu, bởi vì các con tàu đã không thể to hơn được nữa, và số lượng thủy thủ đoàn cũng không còn có thể giảm thấp hơn. Hiệu năng thu được đến một lúc nào đó cũng phải đạt ngưỡng. Cùng lúc đó, phí cập cảng và giá năng lượng đều không có dấu hiệu giảm xuống. Và hơn hết, lĩnh vực vận chuyển trên toàn thế giới vẫn chưa giải đáp thỏa đáng những thách thức về thay đổi khí hậu. Climate Home News, một website về năng lượng, ước tính rằng hoạt động vận chuyển quốc tế đã tạo ra lượng khí thải CO2 bằng với cả lãnh thổ nước Đức.

Nhưng khác với lãnh thổ nước Đức, việc trang bị cho mỗi con tàu các tuabin điện gió khổng lồ hoặc lấp vài héc-ta tấm năng lượng mặt trời để giảm bớt khí thải carbon là điều không dễ dàng. Việc nâng cấp sẽ phải đi kèm với một mức giá nhất định. Và hoạt động vận chuyển hàng hóa trên toàn thế giới sẽ bắt đầu tốn nhiều chi phí hơn.

Cũng có những lý do khác khiến các công ty phải chuyển cơ sở sản xuất về nước sở tại hoặc không chuyển sản xuất ra nước ngoài ngay từ đầu. Một cuốn sách mới được phát hành của Tiến sĩ Finbarr Livesey thuộc trường Đại học Cambridge có tên “Từ Toàn cầu đến Địa phương”, đã viết tiếp câu chuyện về cách các công ty tìm ra lợi ích từ thị trường nội địa.

General Electric là một ví dụ nổi bật. Tập đoàn này đã phát hiện rằng, họ có thể chế tạo dụng cụ đun nước tốt hơn nhưng với giá thành rẻ hơn 20% ở Kentucky so với ở Trung Quốc. Công ty thời trang Burberry (của Anh) cũng từng đóng cửa các nhà máy ở Anh và xứ Wales từ khoảng một thập kỉ trước và trong vài năm gần đây lại quyết định đầu tư 50 triệu USD vào một nhà máy ở Anh.

Tại Mỹ, tổ chức phi lợi nhuận Reshoring Initiative, với mục đích đem những ngành nghề sản xuất chất lượng cao trở về khu vực trong nước, đang thúc đẩy cho một phong trào chống lại xu hướng offshoring, giúp đem nhiều ngành sản xuất mới quay lại Mỹ hơn là rời khỏi đây.

Tự động hóa nói chung, và robot nói riêng, cũng như kỹ thuật in 3D, cũng có khả năng làm mất đi rất nhiều việc làm trong ngành sản xuất. Nhưng nó cũng đồng thời làm giảm khả năng chuyển hoạt động sản xuất đến những quốc gia có chi phí nhân công thấp. Bởi vì đầu tư vào máy móc có lợi hơn rất nhiều so với đầu tư vào cơ sở sản xuất với chi phí nhân công rẻ, nên hiển nhiên không có lý do gì khiến các doanh nghiệp phải thuê lao động ở Trung Quốc chỉ để tiết kiệm vài đồng lẻ. Sớm hay muộn, chi phí nhân công ở các nước vùng Viễn Đông cũng sẽ tăng lên, và lợi ích của việc offshoring sẽ dễ dàng biến mất.

Hiện tại, người ta nghĩ rằng toàn cầu hóa đang bị đe dọa, nhưng thế lực đáng sợ thực sự chính là chủ nghĩa bảo hộ và chủ nghĩa quốc gia. Tôi nghi ngờ rằng, đến cuối cùng, các chính trị gia cũng sẽ chỉ nói nhiều hơn là hành động trong các vấn đề dựng lại những rào cản thương mại.

Trong tương lai, tiến trình toàn cầu sẽ bị chững lại bởi sự ra đời của những loại công nghệ hiện đại và những thay đổi trong nhận thức về chi phí sản xuất. Những con tàu chở hàng sẽ vẫn chạy trên biển nhưng đừng bất ngờ nếu chúng xuất hiện ít hơn trong vài năm tới.

Nguồn: Irish News - HN

Từ khóa: toàn cầu hóa, offshoring, reshoring, thương mại, sản xuất, chi phí, nhân công