Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tác giả: Lorenzo Fioramonti – Giáo sư Kinh tế Chính trị, Đại học Pretoria, Nam Phi.

Cuộc bầu cử ở Mỹ với thắng lợi thuộc về Donald Trump có thể là một cơn mưa mát lành trong bối cảnh thế giới ngày càng trở nên chán nản với nền kinh tế toán cầu hóa bị ám ảnh bởi lợi nhuận. Không chỉ là mất việc làm, gia tăng bất bình đẳng mà các xung đột chồng chất trong vấn đề khai thác tài nguyên đã làm nổ ra một cuộc di tản lớn của những nhập cư và tị nạn. Các diễn biến này đang đe dọa phá vỡ toàn bộ cấu trúc xã hội. Nếu hình dung cấu trúc xã hội như một kim tự tháp thì sự giàu chỉ tích tụ ở trên đỉnh cho một số ít người, trong khi những người phía dưới đáy đang giành giựt, đấu tranh từng mảnh vụn cho cuộc sống.

Trong bối cảnh này, lời hứa của ông Trump về chủ nghĩa bảo hộ đã hấp dẫn nhiều người đang bị đe dọa bởi toàn cầu hóa. Một nghịch lý là chính bản thân ông Trump là một nhà đại tư bản, người đã hưởng lợi rất lớn từ nền kinh tế toàn cầu hóa mà ông tuyên bố phản đối. Mặc dù tình cảm người dân dành cho ông Trump hoàn toàn dễ hiểu, các giải pháp ông đưa ra lại đang gây phương hại cho chính những tầng lớp dân chúng mà chính quyền của ông đang hô hào sẽ thúc đẩy lợi ích cho họ. Toàn cầu hóa kinh tế đặt ra nhiều thách thức, nhưng chúng ta không thể xây dựng các bức tường ngăn và cách ly các xã hội với nhau.

Mà trái lại, chúng ta cần hội nhập và hợp tác hơn nữa. Chúng ta cần có một hệ thống giúp tạo ra một sân chơi bình đẳng giữa các tập đoàn lớn được hưởng lợi từ toàn cầu hóa, nhiều doanh nghiệp nhỏ và cả những người lao động, nhóm người bị thua thiệt. Nói cách khác, chúng ta cần một hệ thống kinh tế mới nhằm theo đuổi phúc lợi xã hội hơn là tăng trưởng.

Tại sao cần phải thoát khỏi sự tăng trưởng

Trong cuốn sách "Thế giới hậu GDP: Kinh tế, Chính trị và Quan hệ quốc tế trong kỷ nguyên hậu tăng trưởng", tôi cho rằng thay đổi nhận thức về vấn đề này chỉ có thể xảy ra nếu chúng ta nhìn ra được, tăng trưởng kinh tế toàn cầu là nguồn cơn của những căng thẳng trong xã hội. Mô hình tăng trưởng mà các nước theo đuổi, được tính bằng tổng sản phẩm quốc nội (GDP), đã xem toàn cầu hóa chính là nguyên nhân đem lại sự thịnh vượng. Đồng thời, chính mục tiêu tăng trưởng đã thúc đẩy các nước mở rộng sản xuất bằng mọi giá. Kết quả là, các chuỗi giá trị công nghiệp đã chuyển sang khu vực Viễn Đông, nơi mà các tập đoàn kinh tế có thể hưởng lợi từ lực lượng lao động địa phương giá rẻ. Điều này đã gây ra sự bất bình của người lao động ở những vùng khác, và tạo ra sự suy thoái môi trường sinh thái trên diện rộng ở những nơi được gọi là “những nền kinh tế mới nổi”.

Hơn nữa, vì tăng trưởng đã giúp phố Wall phát triển mạnh mẽ đã khiến chúng ta tin rằng thị trường tài chính là nơi tốt nhất là phân bổ nguồn lực và tạo ra sự giàu có. Khủng hoảng kinh tế năm 2008 được xem là hồi chuông cảnh báo, nhưng rõ ràng rằng hồi chuông đó không đủ lớn nếu chúng ta biết rằng cả chính phủ của cựu Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama và cả Tổng thống đương nhiệm Donald Trump đều toàn các ông chủ ngân hàng.

Nhu cầu tăng trưởng đã phá hủy các hệ thống kinh tế phi chính thức (là một mạng lưới an toàn rất quan trọng đối với nhiều người) và thay thế bằng các hoạt động thị trường chính thức (có lợi cho một số ít). Nhu cầu tăng trưởng còn khuyến khích các nền kinh tế phát triển về quy mô, làm lợi cho các công ty lớn nhưng gây hại cho các doanh nghiệp nhỏ. Cũng vì nhu cầu tăng trưởng, các chính phủ ủng hộ cạnh tranh đối đầu thay vì hợp tác và xem việc khai thác tài nguyên thiên nhiên là tiến bộ, và xem nhẹ vai trò của công chúng như là “người tiêu dùng”. Chúng ta có thể thấy sự điên rồ này đang diễn ra tại châu Phi, nơi mà sự gia tăng sự bóc lột con người và thiên nhiên được công nhận như là điển hình của sự thành công.

Những hứa hẹn của một thế giới hậu GDP

Tin tốt lành là cộng đồng quốc tế đã sẵn sàng chuyển sang một suy nghĩ khác về GDP. Tôi tin rằng đây là một cơ hội quan trọng để xoay chuyển nền kinh tế toàn cầu.

Rất nhiều lời kêu gọi từ các tổ chức, từ Liên Hợp quốc tới Diễn đàn kinh tế thế giới, cũng như là OECD để chuyển sang một định nghĩa mới về sự thịnh vượng. Định nghĩa mới này tập trung vào tính bao trùm và bền vững của nền kinh tế, khích lệ các quốc gia và các doanh nghiệp tăng cường phúc lợi và có biện pháp chế tài đối với những quốc gia, doanh nghiệp làm suy giảm phúc lợi xã hội. Các mục tiêu phát triển bền vững có thể là các yếu tố đầu vào cần thiết để thay đổi lại luật chơi.

Khi tính đến chi phí xã hội và môi trường của sự tăng trưởng, có thể nhận ra một bức tranh hoàn toàn khác. Ví dụ như Ấn Độ và Trung Quốc, hai ngôi sao đang lên của hệ tư tưởng tăng trưởng. Họ sẽ phải chi hàng trăm tỷ đô la hàng năm để giải quyết các cuộc khủng hoảng do ô nhiễm và bất bình đẳng xã hội. Những chi phí này đã bị xem nhẹ hơn mục tiêu GDP, nhưng thực sự, cái giá phải trả là có thực và rất đắt đỏ. Xét ở cấp độ toàn cầu, các ngành công nghiệp lớn không hề hiệu quả và sinh lợi chút nào.

Một nghiên cứu do Liên Hiệp Quốc tài trợ cho thấy một số tập đoàn đa quốc gia lớn, từ ngành nhiên liệu hóa thạch cho đến khai thác quặng mỏ và sản xuất lương thực số lượng lớn, sẽ phải chịu trách nhiệm về thiệt hại cho xã hội và môi trường nhiều hơn thu nhập tạo ra. Những việc làm này có thể tốt cho tăng trưởng (chủ yếu là làm giàu cho họ) nhưng không tốt cho môi trường và xã hội. 

Với khuôn khổ hậu GDP, rõ ràng là thương mại toàn cầu mất nhiều hơn là được, do tác động của thương mại toàn cầu đối vấn đề môi trường và xã hội. Chúng ta nên theo đuổi hệ thống thương mại khu vực (trong phạm vi các quốc gia và xuyên biên giới), trao quyền cho cộng đồng để xây dựng nền kinh tế công bằng và bền vững hơn. Các nguồn năng lượng tái tạo chắc chắn sẽ có thể trở thành nguồn năng lượng sinh lời, giá rẻ và mạnh mẽ. Dầu mỏ và nhiên liệu thực sự không hiệu quả, tốn kém và gây hại.

Một chiến lược hậu tăng trưởng sẽ giúp người dân và hệ sinh thái trở thành trung tâm của các chính sách phát triển. Điều này sẽ giúp xây dựng một nền kinh tế khác biệt từ dưới lên. Kết quả là sẽ có nhiều công ăn việc làm bền vững, tạo điều kiện hội nhập khu vực và hợp tác xuyên biên giới giữa các doanh nghiệp nhỏ, hỗ trợ các gia đình và cộng đồng. Bằng cách thoát ra khỏi sự tăng trưởng, chúng ta có thể giải quyết nhiều nhu cầu của người dân, đồng thời chúng ta sẽ thoát khỏi các giải pháp đã lỗi thời của ông Donald Trump.

Nguồn: herald.co.zw – TN

Từ khóa: toàn cầu hóa, năng lượng, tăng trưởng, GDP