Trung Quốc thận trọng về sự hồi sinh của TPP

TPP NO

Chính quyền của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong nhiệm kỳ thứ hai của mình sẽ xúc tiến các chiến lược về thương mại như thế nào? Trung Quốc ngày càng trở nên thận trọng với các vòng đám đang diễn ra giữa 11 quốc gia thành viên của Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương TPP, Hiệp định bao gồm Nhật Bản nhưng không còn Mỹ vì sự rút lui trước đó.

“Tăng cường sức mạnh của đất nước bằng cách mở rộng thương mại, trong đó nhấn mạnh việc phát triển sáng kiến Vành đai và Con đường. Tích cực hành động tạo thuận lợi cho thương mại và xây dựng nền tảng mới cho hợp tác quốc tế.” Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã nhấn mạnh như vậy trong bản báo cáo chính trị tại Đại hội lần thứ 19 của Đảng Cộng sản Trung Quốc vào tháng 10 vừa qua. Tuyên bố cho thấy việc xây dựng một khối kinh tế khổng lồ dựa trên sáng kiến “Vành đai và Con đường” do ông Tập khởi xướng sẽ trở thành trụ cột chính trong chiến lược phát triển thương mại của Trung Quốc.

Trong một văn kiện vào tháng 12 năm 2015, chính quyền của ông Tập đã tuyên bố rằng họ sẽ “chủ động xây dựng một khu vực thương mại với các quốc gia dọc theo sáng kiến Vành đai và Con đường và sẽ tạo ra một thị trường khổng lồ”. Điều này cho thấy Trung Quốc sẽ đẩy nhanh việc phát triển các khu vực mậu dịch tự do, kể cả trong nước lẫn quốc tế, trong một nỗ lực nhằm xóa bỏ các quy định trong thương mại dịch vụ. Ông Tập cũng đã chính thức tuyên bố quan điểm này trong báo cáo chính trị tại Đại hội Đảng.

Tập trung vào các nước trong khu vực

Zhao Jinping, Tổng giám đốc cơ quan Nghiên cứu Kinh tế Đối ngoại (Trung tâm Nghiên cứu Phát triển của Hội đồng Nhà nước) cho biết tại một hội nghị chuyên đề tháng 10 năm 2016 do Cơ quan Đối ngoại Nhật Bản Tổ chức (JETRO) rằng Trung Quốc rất mong muốn hoàn thành các hiệp định thương mại tự do với các quốc gia dọc theo sáng kiến Vành đai và Con đường. Trong số 15 quốc gia và vùng lãnh thổ mà Trung Quốc đã ký FTA, có 11 quốc gia nằm dọc theo khu vực sáng kiến Vành đai và Con đường. Tuy nhiên, thương mại với các nước ký kết FTA chỉ chiếm 29% tổng thương mại của Trung Quốc. Tỷ lệ tự do hóa thương mại hiện nay còn thấp và vẫn còn khoảng trống để mở rộng trong tương lai.

Theo Báo cáo phát triển đầu tư nước ngoài của Trung Quốc năm 2016, đầu tư trực tiếp của Trung Quốc vào các nước trong khu vực này vào năm 2015 lên tới 18,93 tỷ USD, tăng 38,6% so với năm trước, chiếm 13% tổng đầu tư ra nước ngoài.

Theo “Báo cáo số liệu về sáng kiến Vành Đai và Con đường”, kim ngạch thương mại Trung Quốc với các quốc gia trong khối này năm 2016 là 953,59 tỷ USD, giảm 4,9% so với năm trước và chiếm 25,7% tổng khối lượng thương mại của Trung Quốc. Nguyên nhân của sự sụt giảm so với năm trước là do giá hàng hóa giảm mạnh. Đối với các quốc gia trong khối Vành đai và Con đường, con số này đã tăng 0,4% so với năm trước.

Nhìn vào các nhân tố mà ông Tập đã nhấn mạnh tại Diễn đàn Hợp tác Quốc tế được tổ chức từ tháng 5 có thể nhận thấy rằng chính quyền của ông Tập đang chuẩn bị dùng sáng kiến Vành đai và Con đường để thay thế cho trật tự thế giới do Hoa Kỳ dẫn dắt.

Trung Quốc nhẹ nhõm khi Mỹ rút lui khỏi TPP

Vậy chính quyền của ông Tập phản ứng thế nào với TPP, hiệp định mà cựu Tổng thống Obama nỗ lực thúc đẩy?

Rõ ràng rằng với TPP, Trung Quốc quan ngại sâu sắc không chỉ về vấn đề đến an ninh khi các nước TPP hợp thành một mạng lưới bao quanh Trung Quốc, mà còn về các hệ quả kinh tế mà TPP đem lại.

Ủy ban Tư vấn Kinh tế và An ninh Hoa Kỳ - Trung Quốc, một cơ quan cố vấn của Quốc hội Hoa Kỳ đã ghi nhận những điều sau trong báo cáo hàng năm của họ được công bố vào tháng 11 năm ngoái: Nếu TPP không có hiệu lực và Hiệp định Đối tác Kinh tế toàn diện Khu vực (RCEP) của 16 quốc gia, bao gồm Nhật Bản, Trung Quốc, ASEAN có hiệu lực, nó sẽ mang lại lợi ích kinh tế cho 88 tỷ USD cho Trung Quốc, và nếu TPP được thông qua và không thông qua RCEP, nền kinh tế Trung Quốc sẽ thiệt hại khoảng 22 tỷ USD.

Vì lý do này, một số chuyên gia Trung Quốc lúc đó bắt đầu gợi ý rằng Trung Quốc nên xem xét tham gia TPP. Có ba lý do được đưa ra là:

1. Có thể dùng áp lực bên ngoài để thúc đẩy cải cách cơ cấu kinh tế trong nước, giống như khi Trung Quốc gia nhập WTO.

2. Trung Quốc sẽ bị thiệt thòi nếu không tham gia tích cực vào việc hình thành các quy tắc thương mại và đầu tư.

3. Trung Quốc sẽ mất mặt nếu các nước nhỏ như Việt Nam tham gia vào TPP trong khi một nước lớn như Trung Quốc lại nằm ngoài cuộc chơi.

Vì vậy, khi Donald Trump rút khỏi TPP sau cuộc bầu cử vào tháng 11 năm ngoái, chính quyền ông Tập đã cảm thấy nhẹ nhõm. Một nguồn tin của Đảng Cộng sản Trung Quốc cho biết: “TPP đã kết thúc.”

“Sự thất bại của TPP giúp Trung Quốc có thêm thời gian để đưa ra các chiến lược khác. Đây chắc chắn là tin rất tích cực đối với Trung Quốc”. Nhiều bình luận như vậy đã được các chuyên gia đưa ra và đăng trên các mặt báo từ tháng 11 năm ngoái.

Trong bản báo cáo chính trị của mình tại Đại hội Đảng, ông Tập cho biết “Chúng tôi ủng hộ một hệ thống thương mại đa phương và sẽ thúc đẩy việc thành lập các khu vực mậu dịch tự do”. Nhiều khả năng nhận định này được dành riêng cho RCEP. Chiến lược thương mại thứ hai của ông Tập sau RCEP là sớm thúc đẩy các FTA với các quốc gia trong khối Vành đai và Con đường.

Trung Quốc khó chịu với Nhật Bản vì những nỗ lực hồi phục TPP

Trong khi đó, chính quyền của ông Tập đang không vui với những nỗ lực của Nhật nhằm thúc đẩy TPP để chuẩn bị cho sự trở lại của nước Mỹ trong tương lai.

Vào tháng 7, một bài báo thể hiện quan điểm của chính quyền ông Tập đã được xuất bản trên tờ Thời Báo Toàn cầu “Nhật Bản là nền kinh tế lớn thứ ba thế giới, nhưng quy mô của nền kinh tế này còn chưa bằng 30% quy mô của Hoa Kỳ. Thị trường nội địa của Nhật quá nhỏ. Có một khoảng cách rất lớn giữa mong muốn chủ quan của Nhật Bản và năng lực thực sự của nước này. Sẽ rất khó khăn cho Nhật Bản một mình thúc đẩy TPP, Nhật Bản không biết lượng sức mình”.

Bài bình luận này là của tác giả Cai Liang, một chuyên gia cao cấp của Trung tâm Nghiên cứu Châu Á Thái Bình Dương tại Viện Nghiên cứu Quốc tế Thượng Hải. Ngoài ra, một chuyên gia về quan hệ Nhật - Trung đã kết luận “Bài báo trên không đánh giá cao về khả năng quay lại TPP của Mỹ trong tương lai”.

Nhật Bản và Úc mong muốn đạt được một thỏa thuận về TPP-11 tại Hội nghị Hợp tác Kinh tế Châu Á-Thái Bình Dương tại Việt Nam. Họ sẽ phấn đấu đạt được tự do hoá thương mại có ý nghĩa và đảm bảo rằng “tiêu chuẩn Trung Quốc” sẽ không trở thành các tiêu chuẩn toàn cầu. Điều quan trọng là Nhật Bản đang có các bước tiến vững chắc trong TPP-11.

Vành đai và Con đường là một sáng kiến kinh tế được đề xuất bởi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào năm 2013. Qua đó, Trung Quốc hỗ trợ cải thiện cơ sở hạ tầng ở các nước láng giềng. Bao gồm "Vành đai kinh tế con đường tơ lụa" (One Belt) kết nối Trung Quốc với châu Âu, và "Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21" (One Road) nối liền biển Đông, Ấn Độ Dương và các vùng nước khác. Ngân hàng Đầu tư Cơ sở Hạ tầng Châu Á (AIIB) do Trung Quốc thành lập và một số tổ chức khác sẽ tài trợ cho sáng kiến này. Sáng kiến này kết hợp năm lĩnh vực chính, gồm: 1. chính sách, 2. cơ sở hạ tầng, 3. thương mại và đầu tư, 4. tài chính và 5. công dân.

Nguồn: The Japan News– TN

Từ khóa: TPP-11, Vành đai và Con đường, thương mại tự do, Nhật Bản, Hoa Kỳ, Trung Quốc