Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Chắc hẳn không lấy gì ngạc nhiên khi chính quyền Tổng thống Trump mong muốn một “lối thoát” trong các thỏa thuận thương mại mà nước này đang đàm phán. Và “lối thoát” mã Mỹ đề cập chính là điều khoản “hoàng hôn”; ý tưởng này xuất hiện ngay sau khi Tổng thống thể hiện quan điểm gay gắt về thâm hụt thương mại. Điều khoản hoàng hôn giống như một biện pháp tự vệ giúp hạn chế thâm hụt thương mại, tương tự như biện pháp tự vệ hạn chế hàng hóa nhập khẩu, vốn đã khá quen thuộc trong các Hiệp định trước đây.

Động cơ sử dụng điều khoản “hoàng hôn”

Tổng thống Trump sẽ không ký mới thêm bất kỳ thỏa thuận thương mại tự do (FTA) nào nếu ông tin rằng những hiệp định này có thể khiến gia tăng thâm hụt thương mại đối với Hoa Kỳ. Còn về các FTA đã hiện hữu, người đứng đầu Nhà Trắng tin rằng nước Mỹ nhận được lợi ích rất nhỏ từ các FTA này, chưa kể chi phí cho các FTA này cũng rất tốn kém.

Vấn đề là làm sao để điều chỉnh lại các Hiệp định thương mại tự do theo hướng có kiểm soát đối với thâm hụt thương mại? Đây chính là nguyên nhân vì sao các tuyên cáo của Nhà Trắng gần đây cho thấy Mỹ muốn “kiểm soát thương mại”, tăng cường xuất khẩu và giảm nhập khẩu.

Nếu Mỹ áp dụng chính sách quản lý thương mại như trên, thì các FTA hiện nay sẽ trở nên vô nghĩa với các bên còn lại, bởi hàng rào thương mại của Mỹ khi không có các FTA đã khá thấp rồi. Nếu thương mại được quản lý, họ thà từ bỏ các FTA. Trong trường hợp như vậy, Mỹ có thể đe dọa họ bằng các hình thức như áp dụng mới các loại thuế hoặc định mức nhập khẩu, nhưng làm điều này cũng có nghĩa là gây tổn thương đến người tiêu dùng Mỹ, dẫn đến trả đũa thương mại và có thể bị Quốc hội bác bỏ khi quyền đơn phương áp dụng các biện pháp quản lý thương mại (do vượt quá thời gian giới hạn là 6 tháng theo luật pháp Mỹ) không còn nằm trong tay Tổng thống Trump.

Những vấn đề nêu trên đã dẫn đến sự ra đời của điều khoản hoàng hôn. Thay vì sử dụng chính sách quản lý thương mại, Mỹ có thể sử dụng một FTA có đặc điểm tự động bị hủy bỏ nếu thậm hụt thương mại tăng lên quá cao. Cụm từ “quá cao” có thể được thảo luận kỹ nhưng tựu chung lại điều khoản hoàng hôn tạo ra vấn đề rất lớn chính là khiến FTA trở nên vô nghĩa.

Bản thân Các FTA không thể tự động thay đổi tình trạng thương mại. Biến đổi chỉ xảy ra một khi các công ty thương mại hiểu được các điều khoản mới trong FTA và nhận thấy chúng đáng giá để thay đổi hoạt động kinh doanh của họ. Điều khoản hoàng hôn buộc các công ty phải tính đến sự ổn định của Hiệp định thương mại tự do khi họ muốn chuyển đổi hoạt động kinh doanh do các điều khoản trong thỏa thuận này có thể bị bãi bỏ sau đó. Điều khoản hoàng hôn bị áp dụng càng sớm thì có càng nhiều khả năng các doanh nghiệp sẽ ngó lơ các FTA.

Về mặt chính trị, các Hiệp định tự do thương mại có điều khoản hoàng hôn sẽ không làm hài lòng cả hai xu hướng chính trị. Những người tìm kiếm một FTA đúng nghĩa sẽ coi điều khoản hoàng hôn trong hiệp định là thứ làm méo mó FTA. Trong khi đó, những người theo chủ nghĩa bảo hộ chắc chắn sẽ không ưa chuộng bất kỳ một FTA nào, cho dù là một FTA ngắn hạn khi có kèm điều khoản hoàng hôn. Đương nhiên, vài người có thể nhìn nhận các FTA tồi là sản phẩm của một quá trình trong thời gian dài chứ không phải chỉ vì điều khoản hoàng hôn.

Phòng vệ bằng điều khoản hoàng hôn giúp chính quyền Mỹ dẹp bỏ lo ngại chính về thâm hụt đồng thời không buộc nước này phải rút khỏi các FTA. Biện pháp này được áp dụng trước đây nhắm vào một số mặt hàng cụ thể bao gồm sản phẩm dệt may trong Hiệp định Đa sợi của Mỹ . Biện pháp phòng vệ trên giúp các nước tiến hành tự do hóa thương mại nhưng đồng thời tạo ra sự bảo vệ đối với các nhà nhập khẩu trong trường hợp xấu nhất, khi hàng nhập khẩu tràn vào thị trường quá nhanh.

Biện pháp tự vệ hạn chế thâm hụt là phiên bản phổ biến, thuộc về tài chính của các biện pháp tự vệ hạn chế hàng hóa nhập khẩu. Khía cạnh tài chính của biện pháp tự vệ này và các biện pháp đáp trả có thể chấp nhận, sẽ là vấn đề được thảo luận gay gắt. Dù là vậy, kết quả đạt được sẽ là thương mại được tự do hơn chứ không còn tình trạng thương mại bị quản lý. Với điều khoản hoàng hôn, thương mại tự do có thể phần nào bị tổn hại nhưng không thể bị bãi bỏ. Đây sẽ là một thỏa thuận đáng để đàm phán cho tất cả bên tham gia và thúc đẩy thương mại phát triển.

Nguồn: AEIdeas

Từ khóa: điểm thuận lợi, điều khoản, hoàng hôn