Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Hôm qua (12/3), Hạ Viện Anh đã bỏ phiếu chống lại Hiệp định Brexit mà Thủ tướng Anh đề xuất với tỷ lệ đồng ý và không đồng ý lần lượt là 242 và 391, khi chỉ còn chưa đầy 3 tuần là đến hạn chót của Brexit - 29/3/2019.

Kết quả trên không quá bất ngờ, vì Thủ tướng Anh Theresa May cơ bản đã nộp lại bản thỏa thuận mà Hạ Viện Anh bác bỏ trước đó vào tháng 1/2019. Bà đã không thể có được các nhượng bộ đáng kể từ EU, đặc biệt là trong điều khoản “rào chắn Ireland” (Irish backstop), một điều khoản đảm bảo rằng khi EU và Anh Quốc chia tay, sẽ không có đường biên giới “cứng” được dựng lên giữa Bắc Ireland và Cộng Hòa Ireland. EU chỉ đưa ra một vài đảm bảo pháp lý vào phút cuối, cam kết rằng rào chắn chỉ là tình huống tạm thời; tuy nhiên, đảm bảo pháp lý không thể thay đổi được bản chất của điều khoản rào chắn nói riêng, và Hiệp định Brexit nói chung.

Thất bại lần này của bà May cũng không quá thảm hại như cuộc bỏ phiếu trước đó hồi tháng 1 khi tỷ lệ chênh lệch giữa phiếu chống và phiếu thuận lên tới 230 – và cũng là thất bại thảm hại nhất mà chính phủ Anh từng chứng kiến trong giai đoạn lịch sử cận đại. Dẫu vậy, thất bại lần này vẫn làm bẽ mặt chính phủ Anh, và gần như bảo đảm rằng Thủ tướng Anh sẽ không nỗ lực đưa hiệp định ra bỏ phiếu thêm lần nào nữa trước 29/3, và khiến Anh Quốc lâm vào cảnh mất phương hướng.

Đây chỉ mới là khởi đầu của một chuỗi hỗn độn sẽ diễn ra trong tuần này tại Quốc hội Anh. Bà May đã hứa sẽ có thêm hai cuộc bỏ phiếu nữa về vấn đề Brexit, nếu Hạ viện một lần nữa bác bỏ hiệp định. Cuộc bỏ phiếu thứ nhất được ấn định vào ngày mai (14/3) về vấn đề Anh sẽ rời EU vào ngày 29/3 mà không có thỏa thuận – hay còn gọi “Brexit không-thỏa-thuận” – có nghĩa là Anh sẽ dứt áo ra đi mà không có bất kỳ giai đoạn chuyển tiếp nào, tiềm ẩn nhiều hệ lụy hỗn loạn.

Và nếu Hạ viện Anh chọn “không muốn rời khỏi EU mà không có thỏa thuận” (khả năng cao), Hạ viện sẽ phải bỏ phiếu lần nữa vào thứ Năm (15/3) để quyết định xem họ có muốn gia hạn thêm một khoảng thời gian ngắn nữa hay không. Điều này sẽ có tác dụng trì hoãn vụ ly hôn thêm hai hoặc ba tháng nữa. Nhưng tất cả các nước thành viên EU phải cùng nhất trí thì việc gia hạn mới có hiệu lực – và việc này có thể sẽ đi kèm với điều kiện.

Việc gia hạn cũng không giải quyết được câu hỏi đang gây chia rẽ nước Anh: “vì quái gì” mà Anh phải rời khỏi EU?

Kế hoạch của bà May đã chết, ít nhất cho đến hiện nay. Hạ Viện sẽ phải quyết định xem sẽ ra đi không thỏa thuận, hay là yêu cầu gia hạn.

Thậm chí trước cả khi bỏ phiếu, người ta đã biết trước thất bại của nó. Vì Thủ tướng Anh đã không thể có được nhượng bộ đáng kể nào từ EU, ví dụ như giới hạn về thời gian áp dụng điều khoản tấm chắn Ireland.

Điều khoản tấm chắn quy định sẽ không có các trạm kiểm soát nào tại biên giới giữa Bắc Ireland (thuộc Vương Quốc Anh) và Cộng hòa Ireland (một quốc gia độc lập và là một thành viên của EU). Đường biên giới mở là thiết yếu để bảo vệ một tiến trình hòa bình kéo dài 20 năm tại Bắc Ireland.

Nhưng đây là lý do tại sao điều khoản tấm chắn là một điểm nhức nhối: Điều khoản tấm chắn quy định, nếu Vương Quốc Anh và EU không thể chốt hạ được mối quan hệ trong tương lai sau thời điểm Brexit, Vương Quốc Anh sẽ phải tuân theo các quy tắc hải quan của EU, và Bắc Ireland sẽ phải bám vào các quy định của EU, thậm chí chặt chẽ hơn trước. Phe phản đối điều khoản này cho rằng, đây là một cái bẫy khiến Anh Quốc không thể xác lập một mối quan hệ rõ ràng với EU.

Các lãnh đạo EU hôm qua đã cho bà May thêm một số đảm bảo pháp lý – giống như là các phụ lục bổ sung vào thỏa thuận Brexit trước đó. Bằng các văn bản này, EU xác nhận việc áp dụng điều khoản tấm chắn chỉ là tạm thời, và giải thích rằng, điều khoản này sẽ không phải là lựa chọn mặc định cho quan hệ tương lai lâu dài giữa EU và Vương Quốc Anh. Vương Quốc Anh cũng đã bổ sung vào Thỏa thuận Brexit một tuyên bố đơn phương, nói rằng nước này sẽ không thực hiện điều khoản trên nêu EU hành động không đáng tin cậy. Đây có vẻ là một nhượng bộ bà May tự trao cho chính mình, nhưng EU cũng đã không bác bỏ tuyên bố đơn phương trên của Anh (có thể xem là EU ngầm thừa nhận).

Các văn bản bổ sung trên sẽ trao cho Anh Quốc quyền được kiện EU ra một tòa án độc lập, nếu nước này cảm thấy EU không có ý tốt trong quá trình cả hai đàm phán về quan hệ tương lai và vấn đề biên giới Ireland.

Nhưng ngay khi bà May cố xem các bổ sung trên là “những thay đổi pháp lý” quan trọng, Tổng chưởng lý Anh ông Geoffrey Cox đã nhanh chóng phá vỡ niềm vui đó. Trong bản khuyến nghị pháp lý được phát hành trước khi diễn ra bỏ phiếu, ông Cox cho biết cốt lõi của điều khoản tấm chắn vẫn “không thay đổi”. Các bảo đảm mới chỉ làm giảm rủi ro Anh Quốc không phải mắc kẹt vĩnh viễn trong tấm chắn, và bởi vì thỏa thuận Brexit ban đầu không thay đổi, Anh Quốc vẫn chịu ràng buộc bởi các điều khoản gốc.

Bản khuyến nghị pháp lý này đã dập tắt hoàn toàn hy vọng bà May có thể dành được ủng hộ từ nhóm nghị sĩ ủng hộ Brexit cứng – những người mong muốn chia tách rõ rệt với EU – trong Đảng Bảo Thủ của bà và Đảng DUP – đảng bảo thủ từ Bắc Ireland, hai Đảng đang hậu thuẫn cho chính phủ hiện thời. Số đông nghị sĩ trong Đảng Lao Động đối lập, phe không bao giờ muốn cho May một chiến thắng, cũng đã góp phần giết chết hiệp định.

Các nghị sĩ cũng hi vọng rằng các cuộc bỏ phiếu tiếp theo trong tuần này – một là về Brexit không-thỏa-thuận, và một là về việc gia hạn – có thể là một cơ hội tốt cho các nghị sĩ không đồng ý với thỏa thuận của May có thể lựa chọn một phương án khác.

Vào thứ Tư, Hạ Viện sẽ bỏ phiếu về việc nước Anh có muốn rời khỏi EU mà không có thỏa thuận vào ngày 29/3 hay không. Chính phủ bị chia rẽ sâu sắc của Anh không thể thống nhất điều đó, nhưng các nghị sĩ từ lâu đã đồng lòng họ muốn rời khỏi EU với một thỏa thuận đi kèm, vì vậy, cuộc bỏ phiếu ra đi không thỏa thuận có khả năng cũng sẽ thất bại.

Nếu phương án ra đi không-thỏa-thuận cũng bị bác bỏ, thì vào thứ Năm tới, Hạ Viện sẽ bỏ phiếu liệu họ có muốn gia hạn Điều 50 - điều khoản trong Hiệp ước của EU cho phép Anh rút khỏi khối - thêm một khoản thời gian. Bà May đã ám chỉ sẽ chỉ gia hạn trong một khoảng thời gian ngắn, tức trì hoãn Brexit thêm một vài tháng. Cũng có khả năng là bà May sẽ tự mình yêu cầu gia hạn, không cần bỏ phiếu tại Hạ Viện, theo như các báo cáo gần đây.

Nhưng cho dù gia hạn thêm bao lâu, việc này cũng cần sự chấp thuận từ các nước thành viên EU.

“Nếu Anh Quốc yêu cầu gia hạn, việc kéo dài cũng chỉ trong thời gian ngắn; mọi dấu hiệu đang cho thấy điều đó”, Michael Leigh, đến từ German Marshall Fund và nguyên là ủy viên châu Âu cho biết.

Có khả năng thời gian gia hạn là 2 tháng. Các cuộc bầu cử Quốc hội EU sẽ diễn ra vào cuối tháng 5 (từ 23/5 – 26/5), và EU đã tỏ dấu hiệu cho thấy nếu Anh lên kế hoạch rời khỏi EU, nước này phải tiến hành việc đó trước khi diễn ra các cuộc bầu cử của EU. Nếu không, Anh sẽ bị ràng buộc về pháp lý phải tham gia bầu cử.

Nhưng cho dù chỉ là trì hoãn trong thời gian ngắn, EU cũng phải hỏi Anh: Lợi ích của việc gia hạn là gì?

Trước đó, lãnh đạo EU đã do dự về việc cho Anh gia hạn, trừ phi vì lý do chính đáng – một lý do nào đó có thể thay đổi căn bản kết cục của Brexit, chẳng hạn như một cuộc trưng cầu dân ý khác về việc ở lại EU, hay cuộc bầu cử mới.

Nhưng hiện nay, có khả năng EU cũng muốn dời lại hạn chót Brexit vì muốn tránh tình trạng hỗn loạn của kịch bản Brexit cứng, vì EU cũng sẽ bị ảnh hưởng xấu (mặc dù ít hơn Anh) nếu tình huống trên xảy ra. Tuy nhiên, tất cả 27 nước thành viên còn lại trong EU phải cùng nhất trí thông qua việc gia hạn.

Có khả năng EU sẽ đưa ra quyết định cuối cùng về việc gia hạn tại Hội nghị Thượng đỉnh Hội đồng châu Âu bắt đầu tư ngày 21/3 tới, chỉ 8 ngày trước hạn chót Brexit.

Gia hạn không có nghĩa là loại bỏ kịch bản không-thỏa-thuận, mà chỉ là trì hoãn kịch bản đó xảy ra. Và nếu May có thêm 2 tháng nữa, bà gần như chắc chắn sẽ phải theo đuổi một chiến lược Brexit mới.

Cho đến thời điểm hiện nay, Thủ tướng Anh đã nỗ lực để vừa duy trì sự đoàn kết bên trong Đảng Bảo thủ, vừa tiến hành Brexit. Bà cũng cố gắng không để xảy ra kịch bản Brexit cứng với các tác động khốc liệt mà những người ủng hộ Brexit sẵn sàng liều lĩnh, nhưng đồng thời, bà cũng sẽ không xem xét các đề xuất của phe phản đối Brexit trong Đảng Bảo thủ, đặc biệt là đề xuất tổ chức trưng cầu dân ý lần hai.

Chúng ta phải bỏ ra một thứ gì đó. Đó là gì, ai cũng có thể đoán được.

Một vài báo cáo cho biết May có thể sẽ ký thỏa hiệp riêng với phe ủng hộ Brexit cứng. Bà có thể hứa nếu như họ bỏ phiếu tán thành thỏa thuận rút lui trong lần bỏ phiếu thứ ba, ba sẽ từ chức thủ tướng và để một người khác trong Đảng đàm phán về mối quan hệ với EU trong tương lai. (Điều này khó xảy ra vì lập trường của EU là sẽ không có cơ hội thứ ba).

Hoặc bà May cuối cùng sẽ thay đổi quan điểm, không cầu xin sự ủng hộ từ phe Brexit nữa, mà thay vào đó, thành lập một liên minh với Đảng Lao Động đối lập để giúp kế hoạch Brexit được thông qua. Nếu điều đó xảy ra, Brexit sẽ diễn ra theo một kịch bản Brexit mềm mỏng hơn – Vương Quốc Anh sẽ tiếp tục tuân thủ một số quy tắc của EU, như việc ở lại trong liên minh hải quan. Đó là hướng đi mà phần lớn các nghị sĩ trong Đảng Lao Động ủng hộ, mặc dù điều đó sẽ phải đòi hỏi bà May từ bỏ một vài “giới hạn đỏ” của mình.

Kịch bản trên vẫn chỉ nằm trong dự đoán. Còn hiện thực là, kế hoạch Brexit đang được đệ trình đã bị Hạ Viện Anh bác bỏ. Hạ Viện có thể thay đổi cục diện trong tuần nay – nhưng một sự gia hạn cũng không thể phá vỡ thế bế tắc hiện nay của Brexit.

Nguồn: Vox

Từ khóa: Brexit, Hạ viện bỏ phiếu, điều khoản tấm chắn, biên giới Ireland