Hãy tạm biệt NAFTA và nói lời chào với USMCA (Phần 2)

naftamoi

Mỹ, Canada, và Mexico đã chính thức ký kết một thỏa thuận thương mại ba bên mới vào thứ Sáu vừa qua bên lề Hội nghị Thượng đỉnh G20 tại Buenos Aires. Thỏa thuận này còn được biết đến với tên gọi USMCA, hay Hiệp định Mỹ - Mexico – Canada (Ít nhất là tại Mỹ).

Hiệp định "mới" có gì mới, và ảnh hưởng của nó sẽ lớn đến thế nào?

USMCA tương tự NAFTA, nhưng có một vài thay đổi lớn, bao gồm:

Điều 232 vẫn có hiệu lực

Ở một mức độ nào đó, việc đánh thuế theo Điều 232 (của Đạo luật Thương mại Mỹ) mới là nguyên nhân dẫn đến tranh cãi về NAFTA, hơn là bản thân các điều khoản trong Hiệp định. Điều 232 về cơ bản là một lỗ hỏng thương mại mà Trump đã sử dụng để áp thuế thép và nhôm lên Mexico, Canada và liên minh châu Âu.

Như Vox đã từng giải thích, Điều 232 nói rằng "Mỹ có thể chặn đứng việc nhập khẩu các nguyên liệu trọng yếu đối với an ninh quốc gia, để đảm bảo rằng Mỹ có được các nguồn cung đáng tin cậy trong trường hợp có chiến tranh”.

Nhưng đây có thực sự là vì an ninh quốc gia – đó chỉ là cái cớ của chính quyền Mỹ. Nếu chỉ vì an ninh quốc gia – có nghĩa là, đảm bảo cho việc Mỹ có được các nguồn cung thép đáng tin cậy trong trường hợp xảy ra chiến tranh - thì trên thực tế Mỹ đã thỏa mãn điều kiện trên, khi phần lớn nguồn cung thép của Mỹ là đến từ các đồng minh thân cận.

Lý do thực sự là, Trump đang cố gắng vực dậy ngành thép trong nước.

Cả Canada và Mexico đều mong muốn không bị đánh thuế thép và nhôm – đặc biệt là Canada. Nước này xem việc bị đánh thuế là một sự xúc phạm, vì Canada là một đối tác quân sự thân cận của Mỹ.

Thế nhưng, USMCA không giúp Canada và Mexico loại bỏ được các mức thuế đánh trên thép và nhôm. Mỹ đã đồng ý ký một phụ lục bổ sung với hai nước, phần lớn nội dung trong đó là cam kết sẽ không đánh thuế ô tô theo Điều 232 đối với Canada và Mexico, tuy nhiên, Mỹ không đồng ý gỡ bỏ thuế thép và nhôm.

Trong suốt buổi lễ ký kết vào thứ Sáu, Trudeau đã không giấu được sự thất vọng. Ông nói với Tổng thống Mỹ rằng thỏa thuận mới này là "tiền đề để hai nước tiếp tục làm việc nhằm tháo gỡ các mức thuế thép và nhôm".

Tuy nhiên, chính quyền Trump dường như không có gì vội vã: Đại diện thương mại Mỹ Robert Lighthizer đã nói với cánh phóng viên rằng, trong lúc đàm phán đang diễn ra, mức thuế thép và nhôm vẫn còn hiệu lực.

Điều khoản hoàng hôn

Hiệp đinh mới cũng đã bổ sung điều khoản "hoàng hôn" dài 16 năm, nghĩa là, hiệp định sẽ hết hiệu lực sau 16 năm.

USMCA cũng quy định phải xem xét lại hiệp định mỗi 6 năm, để Mỹ, Mexico và Canada quyết định có nên tiếp tục gia hạn USMCA hay không. Kết quả 16 năm này đã là dài hơn so với đề xuất ban đầu của chính quyền Mỹ là 5 năm.

Tóm lại

Trên đây là một vài điểm nhấn của hiệp định, nhưng có đầy các nội dung khác trong Hiệp định mới còn rắc rối hơn. Hầu hết các điều khoản vẫn chưa có hiệu lực cho đến năm 2020, vì vậy, người tiêu dùng và người lao động ba nước vẫn còn một khoảng thời gian để trải nghiệm các ảnh hưởng từ NAFTA mới.

Có khả năng là, vì hiệp định mới này, người tiêu dùng Mỹ rốt cuộc sẽ phải trả cao hơn một chút khi mua ô tô. Mặc dù mục tiêu của chính quyền Mỹ là giữ cho các công việc trong ngành sản xuất ở lại nước Mỹ, còn quá sớm để dự đoán tác động từ Hiệp định lên lực lượng lao động Mỹ.

Người nông dân bơ sữa của Mỹ có thể ăn mừng, vì ngành nông nghiệp Mỹ dường như là khu vực hưởng lợi từ hiệp định mới. Trong khi đó, người nông dân Canada lại không hào hứng, tuy nhiên, người tiêu dùng nước này lại có thể mua được bơ sữa, rượu và các hàng hóa trên mạng với mức giá tốt hơn.

Cuối cùng, với các điều khoản lao động mới, người lao động Mexico sẽ có lợi, vì được bảo vệ tốt hơn và có thể có mức lương cao hơn.

USMCA đã được ký kết, giờ đây, hiệp định này cần phải được thông qua.

Trump, Trudeau, và Peña đã ký kết Hiệp định, nhưng Hiệp định cần phải được phê chuẩn bởi quốc hội 3 nước. Mexico là nước phụ thuộc nhiều nhất vào NAFTA - hay USMCA - trong số 3 nước, vì vậy, Mexico là nước có nhiều thứ để mất nhất. Tổng thống Mexico mới nhậm chức ông Andrés Manuel López Obrador đã từng phát biểu ông sẽ không đàm phán lại hiệp định. Sự ủng hộ từ vị tân Tổng thống này có khả năng giúp hiệp định được thông qua dễ dàng hơn tại Mexico.

Việc Canada nhượng bộ Mỹ trong vấn đề nông nghiệp đã làm các chính trị gia ở nước này tức giận, đồng thời, các chính trị gia cũng không mấy hài lòng trước việc Canada không thể gỡ bỏ được thuế thép và nhôm cũng như tất cả các vấn đề khác xoay quanh Điều 232. Điều đó không có nghĩa là Hiệp định mới sẽ không được quốc hội Canada thông qua, nhưng đây có thể trở thành chủ đề trong kỳ tranh cử liên bang vào năm tới.

Ông Goldfeder nói "Kỳ bầu cử sắp tới hứa hẹn sẽ rất nóng, và tôi cũng nghĩ rằng, hiệp định NAFTA mới chắn chắn sẽ là chủ đề được nhắc tới trong cuộc vận động tranh cử. Cho dù thỏa thuận mà Trudeau đạt được có hình thù như thế nào, ông cũng sẽ bị người khác công kích"

Và giờ đến lượt Mỹ. Quốc hội nước này sẽ không xem xét USMCA cho đến năm 2019 – vì Đảng Dân chủ đã lấy lại được quyền kiểm soát Hạ viện. Cả Đảng dân chủ và Đảng cộng hòa trước đây đều ủng hộ Hiệp định ba bên giữa Mỹ với Mexico và Canada, nhưng Đảng Dân chủ đã bắt đầu phát biểu chống lại hiệp định, với lý lẽ chính được đưa ra là, hiệp định mới không đủ sức để bảo vệ lao động Mỹ, và các điều khoản lao động được cải tiến cũng khó để bắt ép các đối tượng tuân theo.

"Dựa trên các tài liệu chi tiết được công bố, hiệp định này đã không thể đem lại các cơ chế thực thi đáng tin cậy để đảm bảo quyền lợi của người lao động được bảo vệ trên thực tế", đó là nhận định của Hạ nghị sĩ Bobby Scott, đảng viên Đảng Dân chủ đại diện cho Ủy ban Giáo dục và Lao động trong một bài phát biểu hôm thứ Sáu. "Kết quả là, hiệp định này không thực hiện được lời hứa mà chính phủ đã cam kết với người lao động Mỹ".

Các Đảng viên Đảng Dân chủ khác cũng đã bày tỏ lo ngại, bao gôm phía Thượng viện; Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren đã phản đối Thỏa thuận mới trong bài phát biểu hôm thứ Năm.

Đây có thể là những dấu hiệu cho thấy, Đảng Dân chủ sẽ không để cho Trump có được chiến thắng dễ dàng.

Tuy nhiên, Đảng Dân chủ lại không có cách nào để thay đổi USMCA. Mỹ đàm phán lại NAFTA theo thẩm quyền được quy định tại Trade Promotion Authority (TPA) - một quy định trao quyền cho Tổng thống được đàm phán lại các thỏa thuận thương mại, và cho phép Quốc Hội thông qua Hiệp định theo nguyên tắc bỏ phiếu "thuận-hoặc-chống", nhằm đẩy nhanh tiến độ phê chuẩn. Vì vậy, Hạ viện và Thượng viện sẽ không có cơ hội để thay đổi hay đưa ra các chỉnh sửa đối với Hiệp định này.

Nếu Đảng Dân chủ muốn có các chỉnh sửa lớn, Đảng này có thể sẽ gây áp lực buộc chính quyền phải ký các phụ lục bổ sung, hay các hình thức tương tự khác, về điều khoản lao động và môi trường.

Không điều nào trong số các khả năng trên có thể được giải quyết sớm. Ủy ban Thương mại Quốc tế Mỹ (ITC) sẽ nghiên cứu Hiệp định này và phát hành báo cáo đánh giá tác động của USMCA đến kinh tế Mỹ, bao gồm tác động đến từng ngành nghề và tác động đến người tiêu dùng. Báo cáo này sẽ phải nộp trong vòng 105 kể từ khi Hiệp định được ký kết, vì vậy, có thể ITC sẽ hoàn tất báo cáo vào tháng Ba năm sau. Quốc hội Mỹ có khả năng sẽ đợi cho đến khi bảng phân tích được hoàn chỉnh rồi mới đưa USMCA ra thảo luận tại các kỳ họp.

Trong khi đó, Đảng Dân chủ có thể dùng đòn bẩy để buộc chính quyền Trump nhượng bộ trong vấn đề bảo hộ môi trường và lao động - hoặc thậm chí Đảng này có thể giúp vận động để xóa bỏ thuế thép và nhôm cho Canada và Mexico.

Cần nhớ kỹ là, mặc dù Đảng Dân chủ có thể làm khó USMCA, Đảng này cũng không muốn bác bỏ toàn bộ hiệp định, vì các tổn thất kinh tế sẽ rất lớn. Xé bỏ hiệp định sẽ là điều tệ hại cho người lao động và doanh nghiệp ở Mỹ, Mexico và cả Canada.

Trump đã dành một thắng lợi trên ván cờ thương mại của mình, điều này có ý nghĩa như thế nào?

Trump hứa sẽ đàm phán lại NAFTA, và đã thực hiện việc đó. Nhưng đây không thực sự là một Hiệp định hoàn toàn mới như ông nói, bởi vì các nội dung cốt lõi của NAFTA vẫn còn giữ nguyên trong Hiệp định mới. Hiệp định mới cũng chỉ giải quyết được một phần nhỏ trong vấn đề lớn mà Trump hết sức quan tâm - thâm hụt thương mại.

"Chính phủ Mỹ đã khắc phục được một số vấn đề của NAFTA cũ, như cập nhật và mở rộng phạm vi của hiệp định, nhưng họ đã không có cách nào để sửa chữa các vấn đề mà theo Trump là căn bản nhất của NAFTA: các vấn đề mà Trump đã vạch ra trong kỳ vận động tranh cử năm 2016.

NAFTA đã được đàm phán hơn 25 năm về trước, vì vậy, các nội dung trong hiệp định chắc chắn đã lỗi thời, vì một thực tế hiển nhiên là công nghệ đã biến đổi mạnh mẽ trong quãng thời gian đó. Hiệp định mới đã đưa ra các biện pháp bảo hộ thương mại kỹ thuật số và các cập nhật khác, nhưng chưa đủ mạnh.

Goldfeder nói "Nhìn bên ngoài, Hiệp định mới có vẻ hiện đại hơn, vì giải quyết được vấn đề kỹ thuật số, và có một số quy định nền tảng của một hiệp định thế kỷ 21, nhưng Hiệp định này sẽ cần phải giải quyết được các vấn đề trong 6 năm tới tính từ bây giờ".

Nhiều nội dung tiến bộ trong hiệp định, như các quy định về bảo hộ thương mại điện tử, được mượn từ TPP. Và thành công chính của USMCA là xoay quanh vấn đề ô tô.

“Điều ngạc nhiên là, ô tô lại là động lực chính của NAFTA mới”, Marc Busch, một chuyên gia luật thương mại quốc tế tại Đại học Georgetown đã dí dỏm cho biết, sau khi hiệp định được ký kết.

Cũng cần phải lưu ý lạ NAFTA đã được đàm phán lại như thế nào ngay từ đầu: Bởi một vị Tổng thống – người luôn đe dọa sẽ xé bỏ hiệp định, và sau đó là dùng các mức thuế để gây sức ép với Canada và Mexico trên bàn đàm phán.

“Các mức thuế mang mọi người đến bàn đàm phán, và chỉ cần chơi rắn, bạn sẽ đạt được một thỏa thuận”, ông Miles cho biết.

Nguồn: VOX

Từ khóa: USMCA, NAFTA, thay đổi, điều 232, điều khoản hoàng hôn, phê chuẩn