Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tầm ảnh hưởng ngày càng lan rộng của Trung Quốc đến các quốc gia Nam Á đang được thể hiện rõ tại những khu nhà nghỉ trên khắp khu vực này. Bất kể tại những điểm tham quan hay trong các khách sạn, du khách đều có thể bắt gặp các doanh nhân người Trung Quốc –bất kể là ở thành phố Lahore hay Karachi (hai thành phố đông dân nhất Pakistan) hay tại Colombo (thủ đô của Sri Lanka).

Bạn cũng có thể bắt gặp các đoàn đại biểu Trung Quốc tại Bangladesh, Nepal hay Maldives. Người ta có cảm giác rằng, người Trung Quốc “đóng quân” ở khắp nơi.

Với khả năng vận dụng “quyền lực mềm” ngày càng điêu luyện – năng lực từng là thế mạnh độc tôn của người Mỹ - các nhà ngoại giao Trung Quốc đã trở nên rất lảo luyện trong kỹ năng “dỗ ngọt” các đối tác đàm phán, từ đó cho phép Trung Quốc nắm quyền làm chủ hết thị trường này đến thị trường khác. 

Thông thường, các kết quả đàm phán được miêu tả trong mắt công chúng như một giải pháp đôi bên cùng thắng.

Với giọng điều quả quyết và đầy tự hào, một điệp khúc được cất lên với nội dung: “Mọi dự án của Trung Quốc đều giúp tạo thêm nhiều việc làm và tạo ra tăng trưởng kinh tế”.

Tôi đã chứng kiến hiện tượng này tại rất nhiều khu vực trên thế giới – từ Nam Á, Bắc Phi cho đến tận Hy Lạp. Nhưng, đặt qua một bên câu chuyện về phong cách ngoại giao cũng như các giai thoại đàm phán, sự hiện diện khắp nơi của người Trung Quốc lại mang một hàm ý chính trị đáng lưu ý khác.

Xu hướng chống toàn cầu hóa

Thế giới mà chúng ta sống đang bị đảo lộn. Trớ trêu thay, mọi người đang phải chứng kiến một xu hướng chống toàn cầu hóa nổi lên ở nhiều quốc gia phương Tây, cùng với đó là sự trở lại của các chính sách cô lập từ một quốc gia từng được gọi là nhà lãnh đạo của thế giới tự do.

Cùng lúc này, có một siêu cường xã hội chủ nghĩa đang tự quảng bá hình ảnh như một nhà vô địch về khả năng thúc đẩy tự do thương mại và toàn cầu hóa.

Nếu chúng ta nhìn lại các xu hướng lớn trên dòng lịch sử, những thay đổi đang này phản ánh sự dịch chuyển của các trung tâm kinh tế trên thế giới.

Trong một thập kỷ qua, các trung tâm này đã chuyển dịch sang khu vực Đông Á, nổi bật nhất là Trung Quốc, bỏ lại phía sau khu vực Châu Âu và Bắc Mỹ.

Song song với những thay đổi này, người dân Châu Á cũng thể hiện những thái độ tích cực hơn so với người dân Châu Âu, về các lợi ích của tiến trình toàn cầu hóa.

Theo một báo cáo năm 2016, chỉ 37% người dân Pháp và 40% người Mỹ cho rằng, toàn cầu hóa có tác động tích cực đến xã hội của họ. Trong khi đó, tỷ lệ này đối với người Việt Nam là 83% và người Ấn Độ là 91%. 

Tương đồng với những quan điểm tích cực về toàn cầu hóa, người dân Châu Á đặc biệt lạc quan về triển vọng tài chính và kinh tế của họ. Theo một báo cáo từ Viện nghiên cứu Pew (Washington – Mỹ), trong số những người được khảo sát, “94% người Việt Nam tin rằng con cái họ sẽ có cuộc sống tốt hơn so với thời của cha mẹ chúng”, tỷ lệ này đối với người Trung Quốc, Bangladesh và Ấn Độ lần lượt là 85%, 71% và 67%.

Phương Tây bi quan

Ngược lại, báo cáo trên nhận xét rằng “ở Châu Âu và Mỹ, thái độ bi quan đang chiếm ưu thế.” Sự bi quan này là nguyên nhân cốt lỗi, khiến những người theo chủ nghĩa quốc gia và chủ nghĩa dân túy phát động các phong trào chống tự do hóa, tại những quốc gia phương Tây.

Ta có thể nhận ra những sự khác biệt quan trọng về quan điểm giữa các nền kinh tế đã phát triền và các nền kinh tế mới nổi. Vậy nguồn gốc của những khác biệt này xuất phát từ đâu?

Nền kinh tế ở các quốc gia phương Tây đã phát triển vẹn toàn và đạt đến điểm bảo hòa. Họ đang trong quá trình hướng đến một thế giới theo Chủ nghĩa Hậu duy vật. Các quốc gia với nền kinh tế mới nổi là những kẻ đến sau, ham muốn phát triển, đầy tham vọng và những khát khao.

Dĩ nhiên, tất cả những khác biệt này cũng ẩn chứa nhiều hàm ý chính trị quan trọng. Dưới góc nhìn tự do, việc những người dân ở các nền kinh tế đang phát triển dành nhiều sự ủng hộ hơn cho hệ thống thị trường tự do, so với những người sống trong các nền kinh tế đã phát triển, là một vấn đề đáng lưu ý.

Theo dữ liệu khảo sát từ Viện nghiên cứu Pew, tỷ lệ ủng hộ dành cho nền kinh tế thị trường là cao nhất ở các quốc gia Việt Nam (97%), Trung Quốc (76%), Malaysia (73%) và Ấn Độ (72%). Tỷ lệ ủng hộ ở Đức cũng không tệ với 70%, trong khi Pháp chỉ đạt 60%. Nếu xét lại các đặc trưng của dòng lịch sử hiện đại, đây là có vẻ như là một kết quả rất kỳ quặc.

Những cường quốc duy trì nguyên trạng

Có một cách giải thích cho những số liệu nêu trên, đó là các quốc gia mà đang bước vào giai đoạn rượt đuổi về kinh tế sẽ có khuynh hướng nghiêng về những giải pháp thị trường. Khi nền kinh tế của một quốc gia đạt đến giai đoạn thịnh vượng, quốc gia đó sẽ trở thành một cướng quốc duy trì nguyên trạng (status quo power) và chuyển sự tập trung vào việc bảo vệ những lợi thế mà họ nắm giữ, đồng thời tìm mọi cách ngăn chặn sự cạnh tranh từ các đối thủ bám đuôi.

Tôi dám cam đoan rằng, chúng ta sẽ nhìn thấy một xu hướng tương tự khi Trung Quốc đã giành được vị thế thống trị trên thị trường toàn cầu. Các thị trường mà hiện tại họ đang tìm cách xâm nhập.

Thống trị và độc quyền chưa bao giờ là những tín hiệu tốt, kể cả trong hoạt động chính trị hay kinh tế. Vì thế, cần phải tồn tại một khuôn khổ pháp lý để thiết lập các quy tắc cho hoạt động hợp tác kinh tế.

Nhiều người đang tò mò rằng liệu Đức hay Liên minh Châu Âu có đủ sức thay thế Mỹ, trở thành một cường quốc lãnh đạo thân thiện trong nền kinh tế toàn cầu.

Việc Đức hay Châu Âu có thể thay được Mỹ trong vai trò lãnh đạo chỉ là những giả thuyết. Để giả thuyết đó có thể trở thành hiện thực đòi hỏi những khao khát to lớn.

Khối EU đứng sang một bên

Tuy nhiên, lập trường của khối EU lại không giống với những siêu cường quốc thông thường. Họ không khao khát trở thành một thế lực tối cao về chính trị hay kinh tế.

Một tuyên bố rõ ràng nhất về lập trường này đền từ Thủ tướng Đức, bà Angela Merkel. Nhận thấy những động thái từ vị lãnh đạo theo chủ nghĩa biệt lập ở Washington, bà Merkel đánh giá rằng, đây là thời khác quan trọng để Châu Âu “nắm giữ vận mệnh bằng đôi bàn tay của chính mình”.

Nhưng, tham vọng của bà không hướng đến toàn cầu. Bà Merkel chỉ muốn Châu Âu có thể tự mình giải quyết các vấn đề trong chương trình nghị sự của khối, khi mà EU đã dựa dẫm vào Mỹ quá lâu. Và để đạt được mục tiêu này, EU vẫn còn một quãng đường gian nan phải vượt qua, khi mà các nước thành viên EU đang ngày càng do dự với chủ trương này.

Vì thế, khó mà tưởng tượng được EU sẽ tham gia vào cuộc đua tranh giành quyền lực với Mỹ và Trung Quốc, hay xa hơn nữa là với khu vực Châu Á. Các quốc gia EU dường như chỉ hứng thú với việc trở thành những đối tác về kinh tế. Lập trường của khối EU đã được nhiều quốc gia thừa nhận và tôn trọng.

Dù EU không phải là tổ chức đứng đầu thế giới về sức mạnh quân sự hay theo đuổi chính sách thực dụng, họ vẫn nhận được sự ngưỡng mộ từ các nước Châu Á và nhiều nước khác trên thế giới. Theo các kết quả từ báo cáo mới đây của Eurobarometer, 84% người Trung Quốc, 83% người Ấn Độ và 76% người Nhật Bản có quan điểm tích cực đối với Liên Minh Châu Âu.

Báo cáo cho thấy, EU được các quốc gia khác trên toàn thế giới công nhận là “một khu vực ổn định trong một thế giới xáo trộn”. Những ưu điểm quan trọng trong chính sách của khối EU có thể kể đến là: sự tôn trọng nền dân chủ, nhân quyền và hệ thống pháp quyền.

Khi mà chính quyền Mỹ dưới thời Tổng thống Trump đang hiển nhiên từ bỏ những nguyên tắc tự do trong chính sách đối ngoại, vai trò của Châu Âu, như một người bảo vệ và xúc tiến việc tuân thủ các nguyên tắc tự do, đã tăng lên một cách đáng kể.

Tác giả: Ronald Meinardus

Nguồn: The Globalist – HN

Từ khóa: Châu Á, Trung Quốc, EU, chống toàn cầu hóa, quyền lực mềm, duy trì nguyên trạng, châu Á lạc quan, phương Tây bi quan