Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Đông Nam Á được xây dựng trên nền tảng thương mại. Trong những thập kỷ gần đây, chuỗi cung ứng phức tạp đã kết nối các nền kinh kinh tế thuộc Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) vào chuỗi sản xuất toàn cầu và nguồn tài nguyên dồi dào của các nước này tạo thêm đà tăng trưởng cho kinh tế Trung Quốc.

Vấn đề là thương mại thế giới đã thay đổi, xuất khẩu không còn đảm bảo mang lại sự thịnh vượng cho một quốc gia. Người tiêu dùng ở phương Tây đã trở nên mệt mỏi và nhu cầu từ Trung Quốc lại đang giảm. Một chiến lược mới, do đó, là cần thiết để ASEAN khai thác hết tiềm năng của mình.

Đây là lúc Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) phát huy vai trò của mình với tham vọng gắn kết các nền kinh tế thành viên với nhau. Ra đời vào thời điểm 31/12/2015, AEC hướng đến mục tiêu tạo ra một nền tảng sản xuất chung duy nhất với tự do hóa dòng chảy hàng hóa, dịch vụ và đầu tư. Điều này được kỳ vọng không chỉ giúp ASEAN thu hút nhiều hơn các nhà đầu tư nước ngoài mà còn góp phần gia tăng năng lực cạnh tranh của ASEAN.

Tuy nhiên, còn một chặng đường dài phía trước để có thể đạt được mục tiêu đó. Hàng hóa ASEAN vẫn đang phải chịu nhiều hạn chế thương mại bao gồm chính thức lẫn phi chính thức. Dịch vụ vẫn còn rất phân tán trên toàn ASEAN nhất là trong các lĩnh vực viễn thông, ngân hàng và bảo hiểm. Ngay cả vấn đề tự do dịch chuyển lao động có tay nghề, được xem như một trụ cột quan trọng của AEC, vẫn chưa được thực hiện đầy đủ.

Những con số thống kê càng phản ánh điều này. Thương mại nội khối ASEAN chỉ chiếm 22% tổng giá trị xuất khẩu của các nước thành viên. Đầu tư trực tiếp nước ngoài cũng cho thấy hội nhập còn hạn chế. Năm ngoái, dòng vốn nội khối chỉ chiếm 16%. Điều này trái ngược với Liên minh châu Âu (EU), nơi mà thương mại và đầu tư nội khối hoàn toàn chiếm ưu thế.

ASEAN rất cởi mở và hướng tới thương mại và đầu tư quốc tế

Sẽ là không công bằng nếu so sánh ASEAN với EU vì bản thân ASEAN không mong muốn hội nhập sâu như EU – điều mà EU theo đuổi trong nhiều thập kỷ. Ví dụ, ASEAN không có kế hoạch tạo ra một đồng tiền chung hoặc thiết lập cơ quan siêu quốc gia với quyền hạn pháp lý sâu rộng.

Tuy nhiên, điểm chung là ASEAN rất cởi mở và hướng tới thương mại và đầu tư quốc tế. Nhưng mối quan hệ của họ với các nước bên ngoài khu vực lại mạnh mẽ hơn so với những đối tác bên trong. Vì vậy, với tình hình thương mại thế giới và triển vọng phục hồi chậm chạp của kinh tế toàn cầu, các nền kinh tế ASEAN không tránh khỏi cảm giác trì trệ.

AEC, do đó, mở ra con đường quan trọng cho sự phát triển và mở rộng thương mại khu vực. Thách thức trong ngắn hạn là đẩy nhanh tiến trình hội nhập như một biện pháp để đối phó với việc nhu cầu thế giới giảm. Tuy nhiên, can thiệp chính trị có thể ảnh hưởng đến tiến trình này.

Sự đa dạng của ASEAN có thể là sức mạnh nếu được khai thác và mở khóa cho tăng trưởng năng suất. Các nền kinh tế giàu có hơn sẽ được lợi từ lao động giá rẻ ở các nước kém phát triển hơn trong khi các nước nghèo hơn sẽ được hưởng lợi từ chuyển giao công nghệ và đầu tư.

Bằng cách nào ASEAN có thể hội nhập sâu hơn trong những năm tới?

Thứ nhất, chương trình nghị sự của ASEAN cần được thu hẹp. AEC là một mục tiêu và cần một kế hoạch chi tiết tạo cảm hứng cho cả khu vực trong những năm tiếp sau. Kế hoạch đó cần bao gồm 12 nội dung cốt lõi và phác thảo hành động ưu tiên trên nhiều lĩnh vực khác nhau như tự do đầu tư, dịch chuyển lao động, phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ, phát triển cơ sở hạ tầng, hội nhập thị trường vốn, phát triển công bằng và quyền sở hữu trí tuệ. Các nhóm làm việc cấp bộ trưởng có nhiệm vụ theo đuổi mục tiêu tích hợp trong mỗi lĩnh vực để cuối cùng đạt được sự đồng thuận.

Tập trung vào từng mục tiêu hẹp hơn sẽ đẩy nhanh tiến trình này và mang lại kết quả hữu hình. Các chương trình nghị sự toàn diện hiện nay đang bào mòn nguồn lực hành chính, đặc biệt đối với các nước nhỏ, dẫn đến sự trì trệ hoặc bế tắc trong một số lĩnh vực.

Thứ hai, ASEAN cần mạnh hơn, độc lập hơn để quản trị tiến trình đàm phán và quan trọng hơn là thực thi sau này. Ban Thư ký ASEAN vẫn đang thiếu hụt nhân sự với ngân sách hoạt động chưa đến 20 triệu USD trong năm 2015. Một cơ quan độc lập lớn hơn sẽ giúp các thành viên nghèo nắm rõ và chuyên môn hóa hơn, điều họ đặc biệt thiếu trong đàm phán các thỏa thuận phức tạp. Điều này không đồng nghĩa rằng Ban Thư ký ASEAN sẽ phát triển lớn mạnh theo mô hình quản trị của Ủy ban châu Âu, nhưng một cơ quan mạnh hơn sẽ giúp tăng tốc độ ra quyết định và phục vụ như một cơ quan độc lập thúc đẩy cho chính sách hội nhập của ASEAN.

Thứ ba, ASEAN cần cải thiện kết nối hạ tầng. Mục tiêu này đã được đặt ra từ nhiều thập kỷ trước nhưng các dự án vẫn còn nằm trên bảng vẽ. Hài hòa quy định sẽ không có nhiều ý nghĩa nếu thực tế các công ty gặp khó khăn khi vận chuyển hàng hóa từ nước này sang nước khác và kết nối tại biên giới vẫn chưa đầy đủ.

Một giải pháp được đưa ra là thành lập Ngân hàng Hạ tầng ASEAN để tài trợ cho các nền kinh tế kém phát triển. Thể chế này không chỉ cung cấp vốn giá rẻ hơn mà còn tiết giảm chi phí và hỗ trợ chuyên môn cho việc vận hành các dự án phức tạp. Ngoài ra, một tổ chức như vậy cũng có thể làm việc với các nhà tài trợ nước ngoài hay các tổ chức đa phương để phục vụ tăng cường kết nối cho khối.

Điểm cuối cùng liên quan quan chặt chẽ đến giải pháp thứ ba: tăng cường hội nhập tài chính. Theo AEC, các thành viên phải đưa ra chiến lược để loại bỏ các hạn chế về dịch vụ tài chính trong ASEAN, xây dựng thị trường vốn tích hợp, hài hòa dịch vụ thanh toán vào năm 2020. Điều này, tất nhiên đòi hỏi nhiều nỗ lực và thời gian. Hơn nữa, tiến trình nhiều tham vọng này cần phải được xem xét một cách cẩn thận và không nên đòi hỏi tự do hóa sâu rộng mà không cân nhắc đến các yếu tố địa phương.

Một chương trình nghị sự hẹp hơn tập trung vào mở rộng tự do hàng hóa và dịch vụ; kết nối hạ tầng; hội nhập tài chính và củng cố Ban Thư ký ASEAN sẽ là những bước đi quan trọng thúc đẩy hội nhập ASEAN và duy trì tăng trưởng tại thời điểm thương mại toàn cầu và dòng chảy vốn đầu tư đang chậm lại. Sau tất cả, ASEAN sẽ nhận được tưởng thưởng xứng đáng. Đối với các doanh nghiệp, hơn bao giờ hết cơ hội đang nằm ngay trên sân nhà.

Tác giả: Frederic Neumann - Giám đốc nghiên cứu kinh tế châu Á tại HSBC.

Nguồn : http://asia.nikkei.com/magazine/ - HP

Từ khóa: Làm thế nào, ASEAN, cải thiện, triển vọng kinh tế.