Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Sự khởi đầu của các cuộc đàm phán về Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) do Hoa Kỳ dẫn dắt và tiếp đó là Hiệp định quan hệ đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) do ASEAN khởi xướng đang trở thành kiểu mẫu thống trị về suy nghĩ và nền tảng cho hội nhập khu vực trên toàn thế giới.

Các thỏa thuận này đã được thiết kế mà trong đó có một mục tiêu là loại bỏ và làm mất giá trị của rất nhiều hiệp định thương mại tự do song phương (FTA) đã được đàm phán trong vòng 15 năm qua. Tuy nhiên, Các FTA xuyên khu vực, như TPP, chỉ là một bước nhỏ ban đầu và ngẫu nhiên để nhận ra tiềm năng của hội nhập kinh tế châu Á.

Hầu hết các nền kinh tế châu Á đã hội nhập ở mức độ cao. Sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các nên kinh tế châu Á tăng theo hình thái thương mại toàn cầu, không thông qua thỏa thuận thương mại song phương hoặc khu vực. Hội nhập kinh tế khu vực sâu hơn vẫn là một trong những mục tiêu chính, tuy nhiên điều này lại liên quan nhiều đến các các thỏa thuận thương mại khổng lồ trong khu vực. Trong giai đoạn tiếp theo của hội nhập châu Á, nếu họ muốn thành công trong mục tiêu hội nhập khu vực toàn diện của mình các chính phủ RCEP cần phải đi vượt qua cuộc đàm phán thỏa thuận tự do thương mại duy nhất phù hợp với tiến trình TPP.

Trạng thái ổn định trong khu vực là sự phát triển và năng động đòi hỏi phải thay đổi điều chỉnh cơ cấu liên tục. Một RCEP toàn diện có thể trở hình mẫu cho việc thiết lập một bộ quy tắc quản trị thương mại tòa cầu và các hình thức thương mại quốc tế trong thế kỷ 21.

Đã có nhiều FTA song phương có liệu lực nhưng thời gian đã minh chứng là chúng không mang lại lợi ích đáng kể cho thương mại hay cải cách nền kinh tế quốc gia và nền kinh tế khu vực. Cùng với khó khăn trong việc kết thúc vòng đàm phán Doha, do việc gián đoạn cải cách thương mại, nên trọng tâm đã được chuyển sang các sáng kiến thương mại khu vực. Trong khi các sáng kiến này có thể được sử dụng để thực hiện hội nhập kinh tế và chính trị trong khu vực. Các sáng kiến này chỉ có khả năng thành công khi các quốc gia tham gia cùng hướng đến mục tiêu tăng cường hệ thống kinh tế toàn cầu.

Sự tăng trưởng nhanh chóng thương mại và đầu tư trong khu vực Đông Á được tạo ra  bởi thương mại đơn phương và tự do hóa đầu tư. Đây là nền tảng cho sự hội nhập sâu của  châu Á xung quanh sự phát triển của chuỗi cung ứng toàn cầu. Trung Quốc và các nền kinh tế châu Á khác là phần không tách rời của chuỗi cung ứng tạo nên sự hội nhập kinh tế và phát triển ở Đông Á và trên toàn cầu. Nó cũng thông qua các chuỗi cung ứng này các nền kinh tế mới nổi ở Đông Nam Á có thể tham gia vào quá trình toàn cầu hóa và nắm lấy các nguyên tắc mở cửa thương mại và đầu tư. APEC dẫn đắt quá trình này và là diễn đàn thúc đẩy tự do hóa đơn phương phối hợp, bao gồm tự do hóa mạnh mẽ  của Trung Quốc trước khi gia nhập vào WTO. APEC cũng đặt nền móng cho Hiệp định Công nghệ thông tin, hiệp định rất quan trọng để xây dựng chuỗi cung ứng châu Á. Tất cả những hành động này là nền tảng cho sự hội nhập kinh tế toàn diện của các nền kinh tế châu Á, các nên kinh kế hai bên bờ Thái Bình Dương và quá trình hợp tác đa phương.

Trước đây, Trung Quốc luôn không sẵn sàng đón nhận vai trò là lãnh đạo cấp khu vực hoặc cấp toàn cầu, nhưng nay điều đó đang thay đổi. Trung Quốc cần phải tiếp tục đón chào đón các thành viên TPP, nhưng cách thức tốt nhất hiện nay là thông qua RCEP. RCEP đưa ra một khuôn khổ cho việc huy động sức mạnh để gắn kết các tổ chức khu vực.
Nếu RCEP sinh ra để phục vụ mục đích này, nó phải được định hình  sao cho đặt ra được luật lệ dựa trên nguyên tắc quản trị thương mại quốc tế hiện đại và truyền thống hợp tác khu vực. Nếu các nền kinh tế đang nổi ở các khu vực khác nhìn thấy lợi ích trong các quy tắc mà được Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia và ASEAN +6  cùng nhất trí, thì những quy tắc đó có thể trở thành nền tảng, kiểu mẫu cho một quy tắc toàn cầu, cùng với tiêu chuẩn nền kinh tế tiên tiến và các quy tắc thiết lập theo các thoả thuận khác như đề xuất của TPP.

RCEP được đưa ra phải nhằm mục đích để nước đang phát triển trong khu vực cam kết theo tiêu chuẩn cao trong khung thời gian hợp lý, không loại trừ việc áp dụng tiêu chuẩn như các quốc gia phát triển.

RCEP, không giống như TPP, nó liên quan đến tất cả các nền kinh tế lớn của châu Á và đang trên đường hướng tới hợp tác kinh tế, củng cố bởi các khuôn khổ ASEAN. Việc tập hợp thành công các hiệp định thương mại ASEAN +1 với Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Australia, New Zealand và Ấn Độ sẽ là bài toán khó ngay cả có ASEAN làm điểm tựa. Nhưng điều đó không có nghĩa là phải theo đuổi các cuộc đàm phán kéo dài thời gian vô tận như cách thức của TPP hoặc các FTA truyền thống.

Một cách để tránh bị sa lầy theo cách ăn miếng trả miếng trong cuộc đàm phán đa phương là sử dụng cơ chế ưu đãi trong khuôn khổ các thỏa thuận thương mại tự do ASEAN + 1 hiện hành. Đây là một cách thức rất tốt nếu nó  bổ sung thêm các cam kết tự do hóa và tích hợp được vào tiến trình cải cách hợp tác mạnh mẽ – đây là điều cần phải xem xét nghiêm túc.

RCEP là một cơ hội chiến lược để tạo ra một môi trường chính trị thuận lợi hơn trong khu vực. Nó sẽ cần tái xây dựng thương hiệu để tham gia vào nỗ lực chính trị ở cấp cao. Để thành cộng, nó sẽ cần phải nhanh chóng đưa Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) theo quan điểm Cộng đồng kinh tế Đông Á của RCEP.

Một thỏa thuận hợp tác kinh tế hợp lý là mục tiêu quan trọng của RCEP, nó bao gồm sự hội nhập toàn diện kinh tế khu vực, lịch trình phát triển và hợp tác chính trị. Điều này là  chiến lược song song để hiện thực hóa Cộng đồng Kinh tế ASEAN. Nâng cấp Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN (AFTA) từ thập niên 90 trở thành Hiệp định thương mại hàng hóa ASEAN toàn diện hơn (ATIGA), đây là một trong những bước thực hiện đầu tiên để hiện thự hóa AEC, cùng với nó là chương trình rộng lớn hơn - Kế hoạch tổng thể Kết nối ASEAN. Sáng kiến FTA giữa các thành viên RCEP để thay thế 5 hiệp định FTA ASEAN+1 có thể được thực hiện song song với các bước cần thiết khác để đạt được sự hội nhập kinh tế sâu hơn, phát triển kinh tế khu vực và các mục tiêu chính trị.

Trong khái niệm này, chiến lược hiệu quả nhất sẽ là tạo ra được sự kết hợp giữa đồng thuận và ràng buộc đối với các mục tiêu năm 2025; cam kết kết thúc đàm phán trong năm 2015; và hợp tác hơn nữa để thực hiện các mục tiêu của tất cả các thành viên từ năm 2015 trong khuôn khổ thể chế mới được thành lập cho việc đẩy mạnh hợp tác khu vực. Các cam kết ban đầu có thể bao gồm việc mở rộng các đề xuất tốt nhất trong ASEAN+6 cho tất cả các thành viên RCEP.

Chiến lược thương mại khu vực này đã bao hàm các tham vọng, tính toàn diện và có tổ chức xung quanh nguyên tắc cơ bản mà cốt lõi là tăng cường hiệu quả kinh tế toàn cầu cũng như khu vực.

Theo http://www.eastasiaforum.org - PT

Từ khóa: Chiến lược, kinh tế, châu Á, bên ngoài, thỏa thuận, thương mại, tự do