5 lý do vì sao vai trò của Tổng Giám đốc WTO quan trọng

12.06-01

Tổng giám đốc Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) – Roberto Azevedo thông báo hôm 14/5 rằng ông sẽ từ chức. Mặc dù chức vụ Tổng giám đốc của cơ quan thương mại lớn nhất hành tinh hầu như mang tính nghi thức, người nắm giữ vị trí này vẫn được coi là trung tâm thúc đẩy thương mại và hợp tác toàn cầu. Với tình thế khó khăn hiện nay, Tổng giám đốc WTO được nhận định sẽ có cơ hội để tạo những khác biệt lớn.

Tổng giám đốc Tổ chức thương mại thế giới (WTO), Roberto Azevêdo loan báo hôm 14/5 rằng ông sẽ rời nhiệm sở trước khi kết thúc nhiệm kỳ. Các chính phủ đang coi đây là cơ hội để thúc đẩy các chương trình nghị sự của riêng mình về hệ thống thương mại toàn cầu, vận động hành lang quyết liệt để đưa những ứng cử viên ưa thích vào vị trí người đứng đầu WTO hoặc tăng cường phá hoại quy trình đã nêu.

Như đã nói, vai trò của Tổng giám đốc WTO khá mờ nhạt. Người nắm giữ cương vị nêu trên không thể tự mình tiến hành các cải cách về thể chế, buộc các quốc gia phải tiến hành những hành động cụ thể hoặc soạn thảo các nghị trình chính sách.

Vậy lý do gì khiến vị trí Tổng giám đốc WTO trở nên quan trọng? Đây là 5 lời giải thích cho câu hỏi đã nêu.

1. Tổng giám đốc là người duy nhất có quyền lên tiếng về các vấn đề đặc thù của WTO

Đây là yếu tố vô cùng quan trọng. WTO và các quy định gắn với tổ chức này đóng vai trò trọng yếu trong nền kinh tế toàn cầu, tuy nhiên hiện tại cơ quan thương mại lớn nhất hành tinh đang đối mặt với những thách thức nghiêm trọng. Nguy cơ hiển hiện chính là thương chiến Mỹ-Trung, sự gia tăng những rào cản thương mại đơn phương và cơ chế giải quyết tranh chấp phúc thẩm bị vô hiệu. Những yếu tố này vẫn còn rất nhức nhối trước thời điểm dịch COVID-19 bùng phát. Hiện tại, đại dịch đã và đang hủy hoại quan hệ quốc tế, tạo ra hàng loạt rào cản xuất nhập khẩu, làm dấy lên làn sóng chuyển chuỗi cung ứng về lại chính quốc. Trước viễn cảnh thương mại thế giới có thể giảm 32% trong năm nay và hội nghị bộ trưởng được tổ chức 2 năm/lần bị trì hoãn, Tổng giám đốc WTO có thể là nhân tố giúp giải quyết những vấn đề đã nêu. Vào thời điểm đen tối này, vai trò của người đứng đầu tổ chức thương mại lớn nhất hành tinh trong việc quảng bá WTO trên toàn thế giới, tại các hội nghị G7, G20, trên phương tiện thông tin đại chúng là khá quan trọng.

2. Tổng giám đốc có khả năng vận dụng quyền lực mềm

Các nước tham gia WTO trực tiếp điều hành Tổ chức thương mại thế giới – tuy vậy, 164 thành viên chưa khi nào bị chia rẽ như như hiện nay. Không cần phải vượt quá phạm vi quyền hạn được giao, Tổng giám đốc có thể áp dụng quyền lực mềm, kết hợp với quan hệ và tầm ảnh hưởng chính trị để tập hợp, thuyết phục và dẫn dắt tất cả quốc gia tham gia WTO tuân thủ những quy định do tổ chức này đặt ra. Tất nhiên, vị Tổng giám đốc không thể đạt được bất kỳ thành quả nào nếu thiếu vắng sự đồng thuận từ 164 quốc gia, tuy nhiên, cùng thời điểm, những nước thành viên muốn tiến hành bất kỳ thay đổi nào thì cũng cần sự trợ giúp của người đứng đầu tổ chức giao thương lớn nhất thế giới.

3. Tổng giám đốc có thể là nhân tố đảm bảo sự thành công trong các cuộc đàm phán

Thỏa thuận đa phương đầu tiên trong lịch sử WTO do Tổng giám đốc dẫn dắt thông qua chính là: Hiệp định Tạo thuận lợi thương mại (được tất cả thành viên biểu quyết đồng thuận tại Hội nghị Bộ trưởng Bali năm 2013). Khi các Bộ trưởng đến dự Hội nghị này, những cuộc đàm phán về tạo thuận lợi thương mại đã kéo dài gần 10 năm, bản dự thảo Hiệp định cũng đã là bản thứ 17. Khi các cuộc thảo luận tiếp diễn, quan điểm của các bên vẫn còn rất khác biệt. Trong bối cảnh thời gian biểu quyết Thỏa thuận đã cận kề, các quốc gia thành viên WTO đã yêu cầu Tổng giám đốc Azevêdo đưa ra đề xuất riêng với những chủ đề còn ý kiến khác nhau. Với sự hiểu biết và kinh nghiệm của mình trong xử lý vấn đề đã nêu, ông Azevêdo trình lên Hội nghị bản dự thảo Thỏa thuận có tính bao quát; trên cơ sở đó các quốc gia thành viên đã cùng quyết định thông qua Hiệp định Tạo thuận lợi thương mại.

4. Tổng giám đốc có thể khiến các cuộc thảo luận trở nên dân chủ và toàn diện hơn

Những chỉ trích nhắm vào WTO xuất phát từ nguyên nhân các quyết định do tổ chức này đưa ra thường chịu chi phối bởi của một nhóm những quốc gia có nền kinh tế hàng đầu, qua đó, trực tiếp gây thiệt hại cho các thành viên khác. Những thành viên có quy mô kinh tế nhỏ hơn thường tập hợp lại với nhau dưới tên gọi “Cuộc họp Phòng Xanh” – lấy theo tên phòng họp của người đứng đầu tổ chức thương mại lớn nhất hành tinh. Tổng giám đốc không thể loại bỏ yếu tố ảnh hưởng chính trị trong thương mại toàn cầu nhưng ông Azevêdo có thể thiết lập lại các cơ chế thảo luận và đàm phán; việc đầu tiên có thể làm chính là loại bỏ cách thức làm việc cũ. Những thay đổi quan trọng về khía cạnh này đã và đang được tiến hành. Vào thời điểm cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia đang ngày càng rõ rệt, vị Tổng giám đốc tiếp theo cần nỗ lực hơn nữa để tiếng nói của các nền kinh tế có quy mô nhỏ được lắng nghe, đồng thời dẫn dắt đàm phán theo hướng tích cực.

5. WTO đang bước vào kỷ nguyên mới và Tổng giám có khả năng được trao cơ hội để cấu trúc tổ chức này

Có một sự đồng thuận rộng rãi rằng WTO cần cải cách nhưng vẫn còn nhiều ý kiến trái chiều về cách thức thực hiện những thay đổi. Tổng giám đốc mới có thể thúc đẩy những cuộc thảo luận liên quan đến chủ đề này, yêu cầu sự tham gia của lãnh đạo các quốc gia thành viên, đồng thời đề xuất những phương án tích cực cho tương lai phát triển của tổ chức. Tuy nhiên, những bước tiến khó mà có thể nhận thấy ngay được. Ngay cả những người tích cực nhất cũng sẽ thừa nhận những cải cách lớn dường như khó diễn ra trong bối cảnh chính trị hiện tại.

Mặc cho những thách thức đã được nêu ra ở trên, Tổng giám đốc WTO có thể tạo ra khác biệt bằng cách phối hợp với các quốc gia thành viên. Nhiều nước tham gia tổ chức thương mại lớn nhất hành tinh đang theo đuổi những chủ đề mang tính sáng tạo, bao gồm thương mại điện tử, thuận lợi hóa đầu tư và phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Phần lớn quốc gia trong Tổ chức thương mại thế giới nhìn nhận các thảo luận về những chủ đề đã nêu là bài thử nghiệm cho tính bền vững của WTO. Bằng việc ủng hộ các nỗ lực hiện hữu, Tổng giám đốc có thể giúp thúc đẩy các phương án giải quyết thách thức đồng thời tạo cơ sở cho việc chuyển đổi cơ chế hoạt động của WTO.

Tổng giám đốc cơ quan thương mại lớn nhất hành tinh phải có sự kết hợp cả năng lực chuyên môn, sự sáng tạo, và nhận thức chính trị. Người được chọn cũng cần thể hiện năng lượng dồi dào và sự kiên nhẫn mạnh mẽ. Họ cũng phải là cá nhân có sự trung thực, công bằng cũng như nhận được tín nhiệm bởi 164 chính phủ và lãnh đạo quốc gia thành viên WTO. Cuối cùng Tổng giám đốc WTO phải có tham vọng và tầm nhìn trong khuôn khổ quyền hạn của mình.

Nếu việc nhận chiếc ghế Tổng giám đốc WTO được coi là rất khó khăn trong thời gian trước đây thì hiện tại, đảm nhiệm vị trí này còn là công việc bất khả thi. Tuy, nếu được chọn vào thời điểm này, ngài tân Tổng giám đốc sẽ có cơ hội để thực hiện một nhiệm vụ to lớn: tạo lên sự khác biệt mạnh mẽ của tổ chức thương mại lớn nhất hành tinh.

Nguồn: Weforum

Từ khóa: WTO, Tổng giám đốc, cấu trúc, thương mại