Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Năm ngoái, ASEAN đã đạt được những thành tựu quan trọng trong vấn đề thương mại và phát triển bền vững. Kết quả lớn nhất về thương mại chính là việc kết thúc đàm phán Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) vào tháng 11 – đây là thỏa thuận với sự tham gia của 15 quốc gia – 10 nước thành viên ASEAN và 5 nước đối tác đối tác của tổ chức này gồm Úc, Trung Quốc, Nhật Bản, New Zealand, và Hàn Quốc.

Theo Tuyên bố chung của các nhà lãnh đạo tại Hội nghị RCEP lần thứ 3, 15 thành viên đã thông qua văn bản thỏa thuận với 20 chương cùng những vấn đề cốt lõi liên quan đến tiếp cận thị trường; sau sự kiện, quá trình rà soát pháp lý sẽ được tiến hành tại từng quốc gia để tiến đến việc ký kết vào năm 2020.

Mặc dù đối mặt với một số chỉ trích, kết thúc đàm phán RCEP là một sự thành công.

Đầu tiên, dù có nhiều phê phán cho rằng RCEP không có phạm vi bao phủ rộng các vấn đề thương mại như Thỏa thuận Đối tác Toàn diện và Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) – Hiệp vừa được ký kết với tính mở rất lớn có thể được thay đổi và phát triển liên tục theo thời gian. RCEP sẽ giúp các doanh nghiệp tiếp cận thị trường dễ dàng hơn, nâng cao mạng lưới sản xuất xuyên quốc gia, qua đó mở rộng cơ hội mua sắm nhiều loại hàng hóa cho người tiêu dùng.

Thứ hai, việc Ấn Độ rời khỏi RCEP không nên bị coi là một thất bại vì các cánh cửa cho nước này gia nhập trong thời gian tới là rất rộng mở. Ngay cả khi thiếu vắng quốc gia đông dân số 2 thế giới, thỏa thuận đã nêu vẫn trông đợi được ký kết trong năm nay, giúp hình thành một liên minh thương mại lớn nhất thế giới nếu xét về dân số và quy mô kinh tế. Tuy nhiên, thiếu vắng Ấn Độ, quy mô của hiệp định sẽ nhỏ hơn so với dự kiến – RCEP sẽ tạo nên một thị trường với 2.2 tỷ người (dự kiến là 3.6 tỷ), chiếm 29% (dự kiến 33%) GDP toàn thế giới.

Ba là, việc hoàn tất đàm phán RCEP sẽ khôi phục niềm tin thị trường tại 15 quốc gia thành viên, bao gồm 10 nước ASEAN. Sự kiện này cũng cho thế giới thấy rằng các nền kinh tế sẽ liên kết với nhau trong bối cảnh bất ổn và căng thẳng Mỹ - Trung dâng cao.

Bốn là, RCEP sẽ giúp ASEAN tiến gần hơn đến việc hình thành một cộng đồng kinh tế vào năm 2025 (AEC 2025) – một liên minh kinh tế gồm 10 quốc gia ASEAN. Hiệp định đã nêu cũng sẽ giúp các nước thành viên hội nhập sâu hơn vào nên kinh tế thế giới cũng như, thiết lập một “ASEAN toàn cầu” – một trong những mục tiêu của AEC 2025.

ASEAN cũng đạt được bước tiến lớn về phát triển bền vững trong năm 2019. Năm ngoái, 10 quốc gia thành viên đã đồng thuận thành lập Trung tâm Nghiên cứu và Đối thoại ASEAN về Phát triển Bền vững (ACSDSD) với mục tiêu thúc đẩy hoạt động đã nêu giữa khối và những đối tác phát triển. ACSDSD có thể tăng cường sự lãnh đạo của ASEAN về thúc đẩy hợp tác quốc tế với nội dung phát triển bền vững thông qua việc thiết lập một nền tảng giúp kết nối khối và các bên liên quan nhằm trao đổi quan điểm về vấn đề đã nêu. Trung tâm này cũng sẽ giúp ASEAN đạt mục tiêu của Liên Hợp Quốc về Phát triển Bền vững vào 2030.

Dù đạt được những kết quả đã nêu, ASEAN vẫn còn nhiều thách thức phải đối mặt trong năm 2020. Vấn đề đầu tiên là vận động Ấn Độ tham gia RCEP. Nền kinh tế số 3 châu Á gia nhập RCEP không những giúp mở rộng thị trường chung của khu vực mà còn tăng cường chuỗi cung ứng dịch vụ xuyên quốc gia. Trong bối cảnh các ngành dịch vụ ngày càng chiếm một vị trí quan trọng trong hệ thống kinh tế toàn cầu, RCEP sẽ hỗ trợ cộng động doanh nghiệp dịch vụẤn Độ tiếp cận dễ dàng hơn với nhiều thị trường lớn. Sự tham gia của quốc gia hơn 1 tỷ dân cũng sẽ thúc đẩy những nước thành viên khác của RCEP hợp tác với các công ty Ấn nhằm tăng cường tính cạnh tranh của khu vực trong lĩnh vực thương mại dịch vụ.

Sự phản đối mạnh mẽ trong nội bộẤn Độ là minh chứng cho thấy nói dễ hơn là làm. Nhiều chuyên gia nước này lo ngại RCEP sẽ khiến nhập khẩu tăng, qua đó làm trầm trọng hơn con số thâm hụt thương mại 105 tỷ USD hiện tại, gây khó khăn cho ngành nông nghiệp, công nghiệp nội địa, đồng thời làm phá sản Sáng kiến “Sản xuất tại Ấn Độ”.

Thứ hai, RCEP sẽ không khiến các quốc gia ASEAN miễn nhiễm trước tác động từ tranh chấp thương mại Mỹ - Trung. Vào ngày 15/1, Washington và Bắc Kinh đã ký kết thỏa thuận giao thương giai đoạn 1, trong đó Hoa Kỳ cam kết không áp thêm và giảm thuế cho một số loại hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc, ngược lại quốc gia đông dân nhất giới hứa hẹn xóa bỏ thuế đối với các sản phẩm của xứ cờ hoa nhằm đạt mục tiêu tăng lượng hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ. Tuy nhiên, thỏa thuận nay không đề cập đến vấn đề trợ cấp của chính phủ Trung Quốc cho các doanh nghiệp nhà nước, cũng như việc Hoa Kỳ áp đặt hạn chế đầu tư từ nền kinh tế số 2 châu Á. Kết quả là, năm 2020, thế giới sẽ tiếp tục chứng kiến cuộc thương chiến giữa 2 nền kinh tế liên quan đến những vấn đề đã nêu. Hai cường quốc còn đang cạnh tranh trên nhiều mặt trận khác, gồm cả công nghệ. Tác động chuyển đổi của công nghệ 5G lên năng suất trong tương lai sẽ khuyến khích hoạt động cạnh tranh trở nên thường trực hơn về lâu dài.

Bất kể ai sẽ là người chiến thắng trong cuộc bầu cửở Mỹ vào năm 2020, Washington sẽ không nhượng bộ trong cuộc đối đầu 5G. Tương tự, Bắc Kinh cũng sẽ cứng rắn bảo vệ sáng kiến “Sản xuất tại Trung Quốc 2025” – một dự án mang đậm dấu ấn của Chủ tịch Tập. Được triển khai vào năm 2015, chương trình này ra đời nhằm đưa Trung Quốc lên vị trí thượng phong trong lĩnh vực công nghệ sáng tạo qua đó biến quốc gia hơn 1 tỷ dân thành trung tâm chế tạo và thống lĩnh hoạt động khoa học kỹ thuật cao.

Cuộc chiến công nghệ leo thang giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ không thể là một tin tức tốt cho ASEAN, do tranh chấp trong các lĩnh vực thương mại sẽ khiến mạng lưới 5G bị chia tách. Các nước trong khu vực có thể buộc phải chọn hệ thống 5G riêng biệt của Mỹ hoặc Trung Quốc.

Liên quan đến phát triển bền vững, những thách thức lớn vẫn tồn tại. Vai trò dẫn dắt của ASEAN đối với vấn đề phát triển bền vững sẽ dựa nhiều vào sự hiệu quả trong thúc đẩy hợp tác giữa ASEAN với các đối tác của ACSDSD. Để đạt được mục tiêu đã nêu, ASEAN cần học từ những kinh nghiệm đã được tích lũy trong việc điều phối các thiết chế nhưỦy ban Điều phối về Kết nối ASEAN và Trung tâm Hỗ trợ Nhân đạo và Quản lý Thảm họa.

Phát triển bền vững là một chủ đề có nhiều phương diện và liên quan đến đa lĩnh vực, do vậy việc dẫn dắt lĩnh vực đã nêu là một thách thức. Để đảm bảo các dự án không gây ra những khoản nợ xấu hoặc ảnh hưởng tiêu cức đến môi trường, ACSDSD phải làm việc chặt chẽ với Văn phòng Nghiên cứu Kinh tế Vĩ mô và Nhóm công tác ASEAN về bảo tồn tự nhiên và đa dạng sinh học.

Khả năng của ACSDSD về huy động nguồn lực và điều phối hợp tác giữa các thiết chế khác nhau còn nhiều điều phải bàn. Tuy nhiên, thành công của ASEAN khi chủ trì các cuộc đàm phán như kiểu RCEP trong những năm qua cho thấy những kết quả tích cực là khá khả quan.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: ASEAN, ACSDSD, RCEP, thương mại