Việt Nam phải chật vật để giữ lấy lợi ích từ cuộc chiến thương mại

Việt Nam, quốc gia được xem là hưởng lợi lớn nhất từ cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung, đang tăng cường nỗ lực ngăn chặn tình trạng hàng Trung Quốc bị chuyển vào nước này để xuất sang Mỹ và lẫn tránh thuế quan.

Trong những tháng tới đây, cách nhìn nhận của các quan chức thương mại Mỹ trước những nỗ lực của Việt Nam sẽ quyết định liệu Việt Nam còn có thể hưởng lợi từ cuộc chiến thương mại.

Việt Nam mới đây đã đưa ra danh sách 25 mặt hàng Trung Quốc có nhiều khả năng bị đội lốt Việt Nam với mục đích tránh các biện pháp trả đũa từ Mỹ. Vấn đề này ngày càng được quan tâm sau khi Mỹ áp thuế quan 400% đối với một số mặt hàng thép nhập khẩu từ Việt Nam.

Nhằm xoa dịu những lo ngại của Mỹ về vấn đề tránh thuế của Trung Quốc, Bộ trưởng Bộ công thương Việt Nam tuyên bố sẽ đình chỉ xuất khẩu một số mặt hàng gỗ dán sang Mỹ từ cuối tháng 12.

Các nhà điều tra gần đây đã phát hiện những lô hàng sản xuất tại Hàn Quốc và Đài Loan được vận chuyển vào Việt Nam để thực hiện các công đoạn lắp ráp đơn giản, trước khi chúng được đóng gói lại và tái xuất sang Mỹ dưới nhãn mát “Made in Vietnam.”

Với mức thuế 25% dành cho các mặt hàng Trung Quốc xuất khẩu sang Mỹ, và còn nhiều mức thuế dự kiến sẽ có hiệu lực từ ngày 15/12, rất nhiều nhà sản xuất Trung Quốc bất chấp rủi ro để xuất khẩu thông qua Việt Nam – quốc gia được miễn thuế đối với hầu hết các mặt hàng xuất khẩu sang Mỹ.

Dĩ nhiên, Việt Nam chắc chắn không muốn chọc giận chính quyền Trump. Mỹ đã và đang để mắt tới Việt Nam – quốc gia có thặng dư thương mại khá cao và đang tiếp tục tăng với Mỹ. Thăng dư thương mại của Việt Nam với Mỹ đã tăng lên 41 tỷ USD trong vòng 9 tháng đầu năm nay, cao hơn 29% so với cùng kì năm ngoái.

Sự mất cân bằng nêu trên đã khiến Bộ tài chính Hoa Kỳ phải ghi tên Việt Nam vào danh sách những nước bị nghi ngờ thao túng tiền tệ vào tháng 5 năm nay.

Việt Nam là một trong số ít các nước châu Á nhận được những lợi ích rõ ràng từ chiến tranh thương mại Mỹ-Trung Quốc. Nguyên nhân là do Trung Quốc và các nhà sản xuất khác đã di chuyển chuỗi cung ứng của họ sang biên giới phía Nam, nơi có nguồn lao động rẻ hơn và cơ sở hạ tầng thương mại phù hợp cho việc phân phối hàng hóa quốc tế.

Thế nhưng, những lợi ích mà Việt Nam đang hưởng có khả năng trở thành mối nguy hại khi mà càng có nhiều hàng hóa xuất khẩu sang Mỹ – hệ quả từ việc Trung Quốc di chuyển quá trình sản xuất sang Việt Nam – càng khiến thặng dư thương mại tăng lên và làm Mỹ dấy lên nghi ngờ Việt Nam đang âm thầm cho phép hàng hóa Trung Quốc thay đổi đường xuất khẩu thông qua biên giới của mình.

Hai vấn đề này liên quan khá chặt chẽ với nhau. Mặc cho những nỗ lực rõ ràng của Việt Nam để làm giảm thặng dư thương mại với Mỹ, con số này vẫn liên tục tăng lên. Và có nhiều khả năng là mức thặng dư thương mại này đang bị chi phối bởi hàng hóa Trung Quốc.

Các nhà chức trách Việt Nam đã bắt đầu đưa ra các biện pháp giải quyết vấn đề chuyển tải bất hợp pháp và gian lận xuất xứ của hàng hòa Trung Quốc vào tháng 6/2019, và dường như họ đang đặt nhiều nỗ lực hơn từ sau chuyến thăm của Bộ trưởng thương mại Mỹ, ông Wilbur Ross, vào đầu tháng 11/2019.

Theo nhiều nhà quan sát, cả Mỹ và Việt Nam đều đang điều tra các mặt hàng xuất khẩu sang Mỹ có dấu hiệu suy giảm nhập khẩu từ Trung Quốc nhưng lại trùng hợp tăng lên trong hoạt động nhập khẩu từ Việt Nam.

Quyết định đình chỉ xuất khẩu một số mặt hàng gỗ dán sang Mỹ của Việt Nam rõ ràng là kết quả từ các cuộc điều tra.

Động thái này được đưa ra sau khi mặt hàng gỗ dán xuất khẩu từ Trung Quốc vào Việt Nam tăng 37% trong quý đầu năm nay, còn xuất khẩu gỗ dán từ Việt Nam sang Mỹ tăng lên 95% so với cùng kì năm 2018, theo như số liệu từ truyền thông Việt Nam.

Mỹ đã áp đặt mức thuế quan 25% lên mặt hàng gỗ dán Trung Quốc. Vì thế Trung Quốc có nhiều động cơ để chuyển tải hàng hóa sang Việt Nam để tiếp cận thị trường Mỹ. Một mức thuế quan tương tự dành cho mặt hàng gỗ dán Việt Nam có khả năng gây ra thiệt hại to lớn đối với lĩnh vực này, bởi xuất khẩu gỗ dán sang Mỹ có giá trị lên đến 190 triệu USD vào năm 2018.

Cũng trong tháng 11, cơ quan hải quan Việt Nam cho biết họ đã tịch thu khoảng 4.3 tỷ USD các mặt hàng nhôm sản xuất tại Trung Quốc được vận chuyển vào Việt Nam và cố tình gắn mác “Made in Vietnam” trái phép.

Theo ước tính, nếu như Hoa Kỳ áp đặt mức thuế quan 25% lên các mặt hàng nhập khẩu từ Việt Nam, giống như họ đã làm với Trung Quốc, biện pháp trừng phạt này sẽ khiến tốc độ tăng trưởng GDP của Việt Nam giảm 1%.

Tuy nhiên, những quan chức Việt Nam trong quá trình ngăn chặn tình trạng gian lận hàng hóa Trung Quốc cũng đối mặt với những vấn đề nhất định liên quan đến thể chế.

Channel News Asia báo cáo vào tháng trước rằng, cơ quan hải quan Việt Nam cho biết họ chỉ có thể xác thực 5% trong số tất cả tờ khai xuất nhập khẩu. Điều này đồng nghĩa với việc hàng hóa Trung Quốc có thể dễ dàng gắn mác “Made in Vietnam” để lẫn tránh thuế quan của Mỹ.

Các quan chức Mỹ có lẽ cũng thấu hiểu những vấn đề mà Việt Nam đang gặp phải, nhưng đồng thời họ cũng muốn tạo áp lực để có sự thay đổi, không đơn giản chỉ vì họ muốn Việt Nam cắt giảm thặng dư thương mại với Mỹ.

Dễ dàng nhận thấy đây là một trong những điểm chính khi Bộ trưởng thương mại Hoa Kỳ Ross dẫn một phái đoàn sang Hà Nội vào đầu tháng 11. Rất nhiều thỏa thuận đã được ký kết nhằm phần nào giảm thiểu thặng dư thương mại giữa Việt Nam với Mỹ.

Tập đoàn AES có trụ sở đặt tại Virginia, một gã khổng lồ trong ngành năng lượng, đã ký kết một biên bản ghi nhớ (MOU) với Bộ Công thương Việt Nam để giúp xây dựng nhà Nhà máy điện tuabin khí chu trình tổng hợp Sơn Mỹ 2, còn hãng hàng không Vietnam Airlines thì ký kết một hợp đồng sửa chữa động cơ trị giá 1 tỷ USD với 1 công ty khác đến từ Mỹ.

“Trong suốt 25 năm qua, thương mại giữa 2 nước đã tăng trưởng theo cấp số nhân … và Mỹ chính là thị trường xuất khẩu lớn nhất đối với hàng hóa Việt Nam,” Ross phát biểu tại một buổi tiệc trưa của các CEO Việt Nam diễn ra tại Hà Nội.

“Tuy nhiên, chúng tôi đang lo lắng về 40 tỷ USD thâm hụt thương mại hàng hóa. Chúng tôi mong muốn làm việc với chính quyền Việt Nam để có thể giảm thiểu con số này,” ông cho biết.

Vào đầu tháng 12, Bộ trưởng tài chính Việt Nam cho biết nước này cũng đang xem xét việc cắt giảm thuế quan đối với các mặt hàng nông sản nhập khẩu từ Mỹ. Đây là vấn đề then chốt đối với chính quyền Trump, nhất là khi vị tổng thống đã đặt cược cuộc bầu cử năm 2020 của mình vào việc chiếm lấy tình cảm của giới nông dân.

Đồng thời, nhiều người lo ngại rằng hành động gây áp lực quá nhiều về vấn đề thương mại lên Việt Nam có thể ảnh hưởng đến những mối quan hệ vừa mới hình thành.

Nguồn: Asia Times

Từ khóa: Hội nhập kinh tế, tiếp cận thị trường Mỹ, gian lận hàng hóa Trung Quốc, chiến tranh thương mại