Cuộc di tản sản xuất khỏi Trung Quốc – thực tế hay viễn tưởng?

11.12-06

Chiến tranh thương mại Mỹ-Trung hiện đã kéo dài hơn một năm và một thỏa thuận thương mại sơ bộ giữa hai bên dường như sắp sửa hoàn thành. Thỏa thuận giai đoạn 1 có thể đi kèm với việc rút lại của các mức thuế đã đánh trên 360 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc và 160 tỷ USD hàng hóa Mỹ.

Tuy nhiên, ngay cả khi thỏa thuận “cách đích đến rất gần”, nhiều người tin rằng rằng cuộc chạm trán mạnh như vừa qua đã gây ra các tác động đáng kể lên kinh tế Trung Quốc, và tác động lớn nhất chính là làm rung chuyển khu vực sản xuất vốn là thế mạnh của Bắc Kinh. Các nhà sản xuất đang cân nhắc việc di dời khỏi Trung Quốc, nhưng quy mô không quá lớn, và lý do cũng không phải chỉ bởi vì cuộc chiến thương mại.

Các cuộc điều tra đã hé lộ một số xu hướng của cuộc di tản. Theo Nikkei Asian Review, hơn 50 tập đoàn đa quốc gia đang hối hả chạy trốn khỏi các mức thuế trừng phạt của Mỹ. Báo cáo cho thấy Apple đã yêu cầu các nhà cung ứng lớn của mình xem xét di dời từ 15-30% hoạt động sản xuất iPhone ra khỏi Trung Quốc, và tập đoàn này cũng đã bắt đầu sản xuất thử nghiệm sản phẩm AirPods tại Việt Nam. HP và Dell thì đang suy nghĩ về việc di dời 30% hoạt động sản xuất notebook từ Trung Quốc sang Đông Nam Á hoặc một nơi nào khác. Microsoft, Google, Amazon, Sony, và Nintendo đang lên kế hoạch chuyển một số khâu sản xuất khỏi Trung Quốc. Các công ty khác như Lenovo, Acer và Asustek Computer cũng đang cân nhắc các phương án. Ngoài ra, các doanh nghiệp sản xuất của Trung Quốc và các doanh nghiệp đến từ Mỹ, Nhật, và Đài Loan cũng tham gia vào cuộc di tản này. Trong một cuộc khảo sát trước đó được thực hiện bởi Phòng Thương mại Mỹ, khoảng 40% trong số 250 công ty được khảo sát cho biết họ đang “cân nhắc hoặc đã di dời cơ sở sản xuất khỏi Trung Quốc”.

Các công bố chính thức của chính quyền Trung Quốc lại cho thấy mức độ ôn hòa hơn. Tại buổi họp báo của Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia, phát ngôn viên Meng Wei trả lời các bình luận cho rằng “đụng độ thương mại đã khiến các chuỗi cung ứng và chuỗi sản xuất công nghiệp của Trung Quốc di chuyển sang nước khác”. Bà Meng nhận định quy mô của cuộc di tản hiện nay là không lớn và chủ yếu chỉ diễn ra ở các doanh nghiệp sản xuất các mặt hàng ở phân khúc trung bình và thấp. Bà Meng cũng nhắc đến chuyện một số công ty sau khi ra nước ngoài đang quay trở lại Trung Quốc vì không quen với môi trường mới. “Nhìn chung, không có dấu hiệu cho thấy đang có một sự dịch chuyển sản xuất lớn khỏi Trung Quốc”, Zong Changqing, quan chức cao cấp của Bộ Thương mại Trung Quốc nhận định. “Đúng là trong một số khu vực ven biển phía đông, có tình trạng doanh nghiệp chuyên sản xuất hàng hóa giá trị thấp của nước ngoài di dời sản xuất ra bên ngoài, nhưng nguyên nhân là do cung cầu thị trường”.

Chỉ số sức mua nhà quản lý (PMI) là chỉ số hàng tháng đo lường “sức khỏe” kinh tế của khu vực tư nhân. Chỉ số này trên 50.0 có nghĩa là đang tăng trưởng, còn dưới 50.0 nghĩa là đang sụt giảm. Theo số liệu do Cục Thống kê Quốc gia công bố, sau đà giảm liên tục trong 6 tháng qua, chỉ số PMI sản xuất của Trung Quốc đã bật dậy lên mức 50.2 trong tháng 11/2019, với các chỉ số phụ cho thấy đơn hàng trong nước và hải ngoại đều tăng. Hơn nữa, chỉ số PMI của Caixin-Markit, chủ yếu khảo sát trên các doanh nghiệp tư nhân quy mô vừa và nhỏ, cho thấy PMI của khu vực này là 51.8, mức cao nhất kể từ tháng 12/2016, với lý do tương tự là các đơn hàng mới và các đơn hàng nước ngoài tăng.

Đúng là việc Mỹ tăng thuế đã thôi thúc các công ty di chuyển sản xuất ra khỏi Trung Quốc. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi và nâng cấp khu vực sản xuất của Trung Quốc dường như mới chính là nguyên nhân sâu xa của cuộc di tản này. Theo khảo sát của công ty kiểm toán QIMA, tỷ lệ doanh nghiệp rời đi là 80% đối với doanh nghiệp Mỹ, và 67% đối với doanh nghiệp EU. Tuy nhiên, doanh nghiệp EU ít bị ảnh hưởng bởi chiến tranh thương mại bởi vì EU không đánh thuế hàng nhập khẩu Trung Quốc. Họ ra đi vì có lý do riêng đó là để giảm phụ thuộc vào hoạt động sản xuất tại Trung Quốc và đa dạng hóa chuỗi sản xuất bằng cách hướng đến các nước Đông Nam Á hoặc quay về quê nhà.

Tương tự, Hannah Anderson, chiến lược gia về thị trường toàn cầu tại J.P. Morgan bình luận: “Trước khi xảy ra các tranh chấp thương mại, các doanh nghiệp đã di dời chuỗi cung ứng ra khỏi Trung Quốc …chỉ một số ít doanh nghiệp là không nghĩ đến việc đó”. Chi phí lao động tăng là nguyên nhân chính dẫn đến cuộc di tản, rất lâu trước khi có sự xuất hiện của tranh chấp thương mại. Một báo cáo của công ty nghiên cứu thị trường Nhật TSR cho thấy, chi phí lao động thấp và thị trường tiêu dùng rộng lớn là 2 nguyên nhân chính khiến doanh nghiệp Nhật lựa chọn Trung Quốc làm điểm đến. Vì vậy, doanh nghiệp Nhật lo ngại suy thoái kinh tế của Trung Quốc và nhu cầu của thị trường Trung Quốc giảm, hơn là lo sợ biến động trong quan hệ Mỹ Trung.

Trung Quốc vẫn duy trì được vị thế dẫn đầu trong sản xuất vì nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm hạ tầng phát triển, chuỗi cung ứng tương đối hoàn thiện, thị trường tiêu dùng trong nước rộng lớn và năng lực cạnh tranh xuất khẩu, … Đó là các ưu thế mà khó có nước nào ở Đông Nam Á hay Nam Á có thể qua mặt trong ngắn hạn. Đúng là cuộc chiến thương mại đang diễn ra giữa Mỹ và Trung Quốc có thể gây lo ngại cho các doanh nghiệp nước ngoài ở một mức độ nào đó. Tuy nhiên, hiện tượng di dời nhà máy khỏi Trung Quốc khả năng cao là một xu hướng dài hạn đã có từ trước, với lý do là Trung Quốc đang dịch chuyển lên nấc cao hơn trong hệ thống cung ứng toàn cầu.

Nguồn: The Diplomat

Từ khóa: di dời sản xuất, Trung Quốc, nguyên nhân