Có gì trong hiệp định thương mại mà Trump vừa công bố với Trung Quốc

trump02072019

Thỏa thuận thương mại một phần này vẫn chưa được ký kết vì còn vài vấn đề cần được đàm phán, nhưng nhìn chung nó sẽ có ích cho một số doanh nghiệp Mỹ.

Tổng thống Trump đã miêu tả “Giai đoạn 1” trong thỏa thuận mà ông vừa công bố với Trung Quốc vào hôm thứ 6 bằng những từ ngữ phô trương như “bản thỏa thuận lớn nhất” và “khổng lồ nhất” từng được ký kết.

“Chúng tôi đã tạo nên một bản thỏa thuận tuyệt vời,” tổng thống Trump cho biết trong bài phát biểu tại Nhà Trắng vào hôm thứ 3.

Có nhiều lý do chính đáng để hoài nghi những tuyên bố này. Dễ dàng thấy rằng bản thỏa thuận sẽ mang lại lợi ích cho nông dân Mỹ vì Trung Quốc sẽ tăng cường mua các sản phẩm nông nghiệp của họ, và nhiều doanh nghiệp khác sẽ có thêm cơ hội tiếp cận thị trường Trung Quốc. Tuy nhiên “thỏa thuận nguyên tắc” này vẫn có phạm vi khá hạn chế, và các nội dung chi tiết vẫn chưa được soạn thành văn bản – một quá trình từng làm gián đoạn các cuộc đàm phán với Trung Quốc trong quá khứ.

Các quan chức Mỹ vào hôm thứ 6 đã phát biểu rằng họ sẽ hợp tác với Trung Quốc để hoàn thiện bản thỏa thuận đầu tiên trong vòng vài tuần tới, để Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình có thể ký kết thỏa thuận khi cùng tham dự hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo toàn cầu tại Chile vào giữa tháng 11.

Dưới đây là những điều chúng ta biết về nội dung của bản thỏa thuận cho đến hiện tại.

Hiệp định gồm những gì

Hàng nông nghiệp

Dưới góc nhìn của Tổng thống Trump, trọng tâm của thỏa thuận này chính là cam kết nhập khẩu từ 40 đến 50 tỷ USD hàng nông nghiệp Mỹ mỗi năm của Trung Quốc. Các quan chức chính phủ cho biết, Trung Quốc phải thực hiện cam kết này vào năm thứ 2 kể từ khi thực thi hiệp định.

Con số này sẽ là sự gia tăng vượt bậc so với những gì Trung Quốc đã mua trước khi chiến tranh thương mại diễn ra. Xuất khẩu nông sản từ Mỹ sang Trung Quốc đạt cao nhất ở mức 25,5 tỷ USD vào năm 2016, theo như số liệu từ Cục nông nghiệp Mỹ, và sau đó giảm còn 24,3 tỷ USD vào năm 2017.

Kể từ đó, xuất khẩu đậu nành, thịt heo, và các sản phẩm khác cũng tụt dốc dưới sức ép từ cuộc chiến tranh thương mại. Xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc giảm xuống chỉ còn 13,4 tỷ USD vào năm 2018, và xuất khẩu của năm nay cũng tương tự như thế, theo Cục nông nghiệp Mỹ.

Các quan chức Mỹ vẫn chưa đưa ra danh sách các mặt hàng phải mua, hoặc cách thức để họ đạt được chỉ tiêu 50 tỷ USD. Nhưng theo nhiều nhà phân tích, con số xuất khẩu này rất khó để đạt được. Chính Tổng thống Trump cũng công nhận điều này vào hôm thứ bảy, với dòng chia sẻ trên Twitter: “Câu hỏi đặt ra là liệu Mỹ có đủ khả năng sản xuất được một số lượng lớn sản phẩm như này”.

“Những người nông dân của chúng ta sẽ tìm được cách. Cảm ơn Trung Quốc!” - ông viết thêm.

Một yếu tố có thể góp phần đẩy mạnh hoạt động nhập khẩu của Trung Quốc chính là dịch cúm lợn châu Phi. Trung Quốc đã mất khoảng 40% đàn lợn trong nước vì dịch bệnh này, làm gia tăng nhu cầu nhập khẩu đối với thịt lợn và các loại thịt khác.

Con số 50 tỷ USD có thể bao gồm giá trị ước tính (có hơi phóng đại) từ tác động của các phần khác trong thỏa thuận lên doanh thu xuất khẩu. Các quan chức Mỹ cho biết họ đã đàm phán để quá trình kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu vào Trung Quốc diễn ra nhanh hơn, và được cấp phép cho các sản phẩm biến đổi gen. Cả hai yếu tố này sẽ giúp thúc đẩy hoạt động giao thương.

Geng Shuang, phát ngôn viên Bộ ngoại giao Trung Quốc, đã xác nhận tại buổi họp báo vào hôm thứ 3 rằng Trung Quốc sẽ nhanh chóng nhập khẩu các nông sản từ Mỹ. Ông nói: “Những gì mà Mỹ tuyên bố là sự thật, và chúng tôi cũng thừa nhận điều này”.

Không áp thêm thuế quan mới, tạm thời là vậy

Dưới góc nhìn của Trung Quốc, chiến thắng lớn nhất của nước này chính là cam kết hủy bỏ việc tăng thuế từ Tổng thống Trump đối với 250 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc, dự kiến sẽ tăng từ 25% lên 30% từ ngày 15/10.

Các quan chức Mỹ cũng có thể hủy bỏ kế hoạch áp đặt 15% thuế quan lên khoảng 150 tỷ USD các mặt hàng khác vào tháng 12 nếu như tình hình diễn ra tốt đẹp.

Thế nhưng, vẫn còn rất nhiều mức thuế quan áp lên Trung Quốc vẫn chưa được loại bỏ. Kể từ khi chiến tranh thương mại bắt đầu, Mỹ đã áp đặt thuế quan lên hơn 360 tỷ USD hàng Trung Quốc, trong khi thuế quan Trung Quốc chỉ áp dụng đối với khoảng 100 tỷ USD hàng nhập khẩu từ Mỹ.

Mở cửa thị trường tài chính Trung Quốc

Các quan chức chính quyền Trump cho biết Trung Quốc đã cam kết mở cửa thị trường cho các công ty dịch vụ tài chính của Mỹ, trong đó ngân hàng và các công ty cung cấp thẻ tín dụng sẽ là người hưởng lợi chính. Nhưng có rất ít chi tiết cụ thể được đưa ra, và rất nhiều trong số các thay đổi này đã được áp dụng với các quốc gia khác.

Dưới sức ép nặng nề từ Mỹ trong suốt 2 năm qua, Trung Quốc đã phải triển khai một loạt các động thái nhằm mở cửa các lĩnh vực liên quan đến ngân hàng và các dịch vụ tài chính khác, cho phép tăng tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài và thậm chí loại bỏ hoàn toàn mức giới hạn trần. Tuy nhiên, Trung Quốc đã đơn phương mở cửa thị trường dịch vụ tài chính cho các doanh nghiệp đến từ mọi nơi trên thế giới, không chỉ riêng Mỹ.

Một vài chuyên gia thương mại cho rằng các công ty Mỹ sẽ không gặt hái được gì nhiều, bởi Trung Quốc đã trì hoãn việc mở cửa thị trường này đủ lâu để các công ty Trung Quốc đều thống trị lĩnh vực tài chính.

Bảo vệ tài sản trí tuệ

Nhà Trắng từng phát động cuộc chiến thương mại vì lo ngại về chính sách của Trung Quốc đối với tài sản trí tuệ của Mỹ, bao gồm cái mà chính quyền Mỹ gọi là hành vi trộm cắp trắng trợn công nghệ và bí mật thương mại.

Tổng thống Trump phát biểu vào hôm thứ 6 rằng một vài biện pháp liên quan đến sở hữu trí tuệ và chuyển giao công nghệ sẽ được đưa vào “Giai đoạn 1” của thỏa thuận, còn các biện pháp bảo vệ bổ sung sẽ được đưa vào các giai đoạn sau. Các quan chức chỉ đưa ra một vài chi tiết, tuy vậy những người đưa tin về cuộc đàm phán nói rằng các biện pháp này sẽ bảo vệ mạnh mẽ hơn đối với bản quyền và bằng sáng chế.

Các nhà đàm phán Trung Quốc dẫn ra một bộ luật đầu tư nước ngoài vừa được thông qua vào năm nay nhằm trấn an những lo lắng của chính quyền Trump. Bộ luật này bao gồm các cam kết biến Trung Quốc trở thành một sân chơi công bằng đối với các doanh nghiệp trong nước lẫn nước ngoài, nhưng lại có rất ít điều khoản cụ thể. Các nguyên tắc thực thi quan trọng sẽ không được ban hành cho tới tháng 1 năm sau.

Những quy định mới về quản lý tiền tệ

Bản thỏa thuận cũng bao gồm những định hướng mới cho cách mà Trung Quốc quản lý đồng tiền của mình – các điều khoản này hướng đến giải quyết khiếu nại của Mỹ về việc Trung Quốc chủ động làm suy yếu đồng nhân dân tệ để giảm giá hàng xuất khẩu.

Những người đưa tin về bản thỏa thuận cho rằng các điều khoản này giống với chương tiền tệ trong Hiệp định thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA) mà chính quyền Trump sửa đổi. Nó cũng gần giống với cam kết của Trung Quốc tại Hội nghị Bộ trưởng Tài chính G20 diễn ra tại Thượng Hải hồi tháng 2/2016. Cả hai văn bản đều khuyến khích các nước không tự ý phá giá đồng tiền của mình để giành lợi thế thương mại, và phải thông báo trước với các nước khác nếu họ có ý định can thiệp bằng cách mua và bán số lượng lớn tiền tệ.

Nhiều chuyên gia cho rằng việc yêu cầu Trung Quốc công khai thêm nhiều dữ liệu cũng không thể kiềm chế họ thao túng tiền tệ. Bắc Kinh có thể đối phó bằng cách tạo ra những sự can thiệp gần như vô hình, thông qua các ngân hàng thuộc sở hữu nhà nước, và có một vài dữ liệu cho thấy Trung Quốc đã bắt đầu thực hiện những thủ thuật này.

“Càng ép buộc Trung Quốc công khai các dữ liệu, họ sẽ càng áp dụng nhiều cách thức can thiệp sau lưng,” - ông Brad W. Setser, thành viên cao cấp tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại và cũng là một quan chức Bộ tài chính dưới thời chính quyền Obama cho biết.

Điều khoản ràng buộc

Một câu hỏi lớn được đặt ra là, liệu Trung Quốc có làm đúng những gì mà họ đã cam kết hay không. Ông Robert Lighthizer, nhà đàm phán thương mại hàng đầu của Trump, cho biết thỏa thuận sẽ xây dựng “một quy trình tham vấn hiệu quả” với “nội dung sâu rộng trong nhiều lĩnh vực khác nhau để giải quyết tất cả các vấn đề”. Nhưng ông cũng nói thêm rằng chi tiết cụ thể vẫn đang được bàn bạc.

Các quan chức Mỹ nhấn mạnh rằng thuế quan hiện tại của Mỹ, cùng với lời đe dọa tăng thuế trong tương lai, đóng vai trò như một cơ chế ràng buộc thực thi. Nếu Trung Quốc vi phạm các điều khoản trong thỏa thuận, chính quyền Trump có quyền đặt thêm thuế quan bổ sung đối với các mặt hàng Trung Quốc. Và nếu như Trung Quốc làm theo những gì được cam kết, một vài loại thuế quan đang áp dụng của tổng thống Trump sẽ được gỡ bỏ.

Những gì còn thiếu

Văn bản cuối cùng

Mặc dù chưa có thỏa thuận nào được ký kết, cũng như một vài trong số đó vẫn chưa được soạn thành văn, Tổng thống Trump phát biểu vào hôm thứ 6 rằng thỏa thuận “chắc chắn sẽ được chuyển thành văn bản cụ thể,” nhưng cũng cho biết ông chưa lường trước được các vấn đề phát sinh trong quá trình này.

Thế nhưng, những thỏa thuận đình chiến thương mại mà Mỹ và Trung Quốc đã ký kết trước đây – tại Buenos Aires vào tháng 12 năm ngoái và tại Osaka, Nhật Bản vào tháng 6 – đều nhanh chóng đổ vỡ, khiến nhiều nhà phê bình phải lo ngại.

“Một thỏa thuận không có giấy trắng mực đen không phải là một thỏa thuận đúng nghĩa,” Thượng nghị sĩ Ron Wyden của Đảng dân chủ Oregon đã nhấn mạnh trong một bài phát biểu.

Các vấn đề cốt lõi

Những lo ngại lâu nay về các chính sách kinh tế của Trung Quốc gây bất lợi cho các công ty Mỹ dường như vẫn chưa được giải quyết.

Các chính sách này, thường được gọi là “các vấn đề về cấu trúc”, bao gồm việc chính phủ trợ cấp khủng cho một số doanh nghiệp nội địa, can thiệp quá mức vào nền kinh tế, và phân biệt đối xử có hệ thống đối với các doanh nghiệp nước ngoài. Cụ thể hơn, chính quyền Trump thường xuyên chỉ trích tham vọng thống trị của Bắc Kinh trong các lĩnh vực công nghệ hàng đầu như vi mạch điện tử, trí tuệ nhân tạo và xe điện, được biết đến là Kế hoạch “Made in China 2025”.

Trung Quốc đang quyết liệt từ chối các yêu cầu của Mỹ mà Trung Quốc cho là đang cố gắng can thiệp vào cách họ điều hành nền kinh tế. Các nhà đàm phán đã thảo luận về một số biện pháp, chẳng hạn như yêu cầu Trung Quốc công khai nhiều hơn thông tin về trợ cấp cho doanh nghiệp, và các nguồn tin thân cận từ cuộc đàm phán cho biết quá trình thảo luận sẽ còn tiếp tục. Tuy nhiên các quan chức Mỹ không hề đề cập đến vấn đề này trong bản thỏa thuận đầu tiên.

Các sản phẩm phi nông nghiệp

Bản thỏa thuận cũng không bao gồm các điều khoản liên quan đến lĩnh vực sản xuất. Và điều này dường như có nghĩa là, Trung Quốc sẽ được tiếp tục duy trì mức thuế cao đối với xe hơi nhập khẩu từ Mỹ, ít nhất trong giai đoạn hiện tại.

Điều này là đáng chú ý vì các sản phẩm phi nông nghiệp – bao gồm xe hơi, phụ tùng xe hơi và máy bay – chiếm phần lớn trong các mặt hàng xuất khẩu từ Mỹ sang Trung Quốc và tác động lớn lên mức thâm hụt thương mại với Trung Quốc mà Trump hay chỉ trích.

Tổng thống Trump đăng tải trên Tweeter vào thứ 7 rằng thỏa thuận sẽ bao gồm cam kết mua máy bay của hãng Boeing trị giá từ 16 đến 20 tỷ USD, nhưng các quan chức Mỹ không chia sẻ thêm bất kì chi tiết nào về việc này.

Bảo vệ dữ liệu trong “thế kỷ 21”

Các quan chức cũng không đề cập đến một vấn đề quan trọng, ảnh hưởng đến tính cạnh tranh của Mỹ, vì vấn đề này rất khó để giải quyết, đó là: Cách thức quản lý dữ liệu của Trung Quốc .

Luật pháp Trung Quốc không cho phép các công ty đa quốc gia đưa những dữ liệu họ thu thập được từ người tiêu dùng Trung Quốc ra khỏi quốc gia này, đồng nghĩa với việc rất nhiều công ty công nghệ và bán lẻ phải tách biệt hoạt động kinh doanh tại Trung Quốc với những hoạt động toàn cầu của họ. Các quan chức Trung Quốc một mực cho rằng đây là vấn đề an ninh quốc gia và quyết tâm từ chối đề cập đến vấn đề này.

Nguồn: New York Times

Từ khóa: Chiến tranh thương mại, đàm phán thương mại Mỹ - Trung, sở hữu trí tuệ, chủ nghĩa bảo hộ