Khả năng chiến thương mại mại Mỹ-Trung sẽ lan sang Việt Nam?

TrungQuocMy1005

Nhiều người lo ngại, cuộc chiến thương mại mại Mỹ-Trung sẽ lan sang Việt Nam. Một cách hợp lý để tiếp cận vấn đề trên đó là xem xét logic đằng sau cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung, và đánh giá xem liệu logic tương tự có thể dẫn đến một cuộc chiến thương mại Mỹ-Việt Nam. Nhưng cách tiếp cận trên cũng có nhược điểm, bởi vì chiến tranh thương mại Mỹ-Trung vốn dĩ đã không tuân theo logic kinh tế nào cả.

Các lý thuyết kinh tế và bằng chứng thực tiễn đều cho thấy, thương mại tự do nhìn chung là một cuộc chơi có tổng lớn hơn không, tức tất cả các bên liên quan đều được hưởng lợi từ thương mại. Còn chiến tranh thương mại nhìn chung là một cuộc chơi có tổng nhỏ hơn không, nghĩa là tất cả các bên đều bị thiệt hại. Sẽ không tránh khỏi việc có một nhóm được hưởng lợi và một nhóm chịu thiệt hại trong cùng một nước, cho dù nước đó đang theo đuổi thương mại tự do hay đang trong một cuộc thương chiến, nhưng từ góc độ tổng thể quốc gia, thương mại tự do là có lợi và chiến tranh thương mại là có hại.

Một chính sách kinh tế tốt là một chính sách có cân nhắc đến thiệt hơn giữa các lựa chọn. Khi một nhà hoạch định chính sách như Tổng thống Donald Trump không thừa nhận có những nhóm lợi ích đối nghịch trong cùng một nước và việc lựa chọn chính sách có lợi cho nhóm đối tượng này sẽ phải đánh đổi bằng thiệt hại không thể tránh khỏi cho nhóm đối tượng khác, thì cuộc chiến thương mại với Trung Quốc là một diễn biến không có gì đáng kinh ngạc.

Logic của Trump để đưa đến cuộc chiến thương mại với Trung Quốc được dựa trên một chuỗi những giả thiết sai lầm. Trump luôn cho rằng thâm hụt thương mại là sự di chuyển của cải ra nước ngoài (hay nói cách khác, thâm hụt thương mại là thước đo số lượng tài sản quốc gia bị “bòn rút” bởi nước ngoài). Ông trước sau như một từ chối quan điểm cho rằng, thặng dư thương mại mà Trung Quốc kiếm được (khi hàng hóa bán cho Mỹ nhiều hơn hàng hóa mua từ Mỹ) sẽ chảy ngược vào Mỹ khi Trung Quốc mua trái phiếu chính phủ Mỹ và các tài sản tư nhân khác.

Trump luôn quả quyết rằng thâm hụt thương mại gây ra tình trạng mất việc làm, bất chấp những bằng chứng trong quá khứ cho thấy thâm hụt thương mại lớn luôn đi kèm với tỷ lệ việc làm cao và thất nghiệp thấp.

Trump cũng lập luận rằng Trung Quốc đang thao túng tỷ giá khi giá trị đồng Nhân dân tệ giảm, phớt lờ khả năng rằng chính các lực lượng thị trường – chứ không phải chính phủ Trung Quốc – mới là nguyên nhân khiến tỷ giá biến động.

Dĩ nhiên, một chính phủ có thể làm đồng tiền của mình mất giá có chủ đích để đạt được lợi thế cạnh tranh, thông qua việc ngân hàng trung ương rút ngoại tệ ra khỏi thị trường. Nhưng cách làm này đồng thời cũng làm tăng cung đồng nội tệ, và nhìn chung sẽ dẫn đến lạm phát trong nước, kết quả là, làm mất đi lợi ích có được từ lợi thế cạnh tranh khi phá giá tiền tệ.

Muốn phá giá tiền tệ bền vững, ngân hàng Trung ương một nước phải tiến hành các biện pháp can thiệp có trung hòa (sterilised intervention), tức phải cân đối việc mua ngoại tệ với việc bán các tài sản trong nước trong hệ thống ngân hàng để tránh gây ra lạm phát. Trung Quốc đã tiến hành can thiệp có trung hòa trong phần lớn những năm 2000, nhưng từ đó trở về sau các biện pháp trên đã không còn được sử dụng.

Sở dĩ Trung Quốc sử dụng đến hình thức can thiệp bảo hộ trên trong những năm 2000 là để thu hút hàng trăm triệu lao động phổ thông đang thất nghiệp ở nông thôn vào các ngành sản xuất hàng xuất khẩu. Hành động can thiệp tỷ giá đã đem lại lợi ích cho Trung Quốc, và đồng thời cũng đem lại lợi ích cho nước Mỹ, nhưng không phải cho tất cả người Mỹ. Một số người Mỹ bị mất việc làm do chịu sự cạnh tranh từ hàng nhập khẩu Trung Quốc, trong khi những người Mỹ khác – đặc biệt là những người đi vay nợ, kể cả cá nhân và chính phủ - đều hưởng lợi từ chính sách của Trung Quốc.

Liệu lý luận tương tự trên có thể được áp dụng cho Việt Nam để châm ngòi cho một cuộc chiến thương mại nữa? Năm 2017, Việt Nam đứng thứ 16 trong danh sách các nước có thặng dự thương mại song phương với Mỹ. Nhưng tỷ trọng thặng dư thương mại của Việt Nam với Mỹ trên tổng kim ngạch thương mại giữa hai nước trong năm 2017 thì lại lớn hơn bất kỳ nước nào khác, ngay cả Trung Quốc.

Tuy nhiên, Mỹ không nên khởi động thương chiến với Việt Nam, với cùng những lý do tại sao Mỹ không nên phát động cuộc chiến thương mại với Trung Quốc. Một số than phiền của Mỹ về tập quán thương mại của Trung Quốc, chẳng hạn như ăn cắp sở hữu trí tuệ và trợ cấp chính phủ giúp các doanh nghiệp nhà nước của Trung Quốc có lợi thế hơn trên thị trường trong nước, là chính đáng. Nhưng Mỹ nên tấn công những chính sách này thay vì hạn chế thương mại song phương; chính sách tốt nhất chính là đi vào trọng tâm của vấn đế, từ đó giảm thiểu các hậu quả tiêu cực không mong muốn.

Không giống như Trung Quốc, Việt Nam không tạo ra mối đe dọa về mặt địa chính trị cho Mỹ. Đây là một lý do nữa cho thấy tại sao Mỹ không nên để cuộc chiến thương mại lan sang Việt Nam. Không có một vấn đề chiến lược vĩ đại nào được giải quyết bằng cách sử dụng các chính sách thương mại, vì vậy, kết quả kinh tế nên là nhân tố quyết định chủ yếu cho việc đánh thuế. Mỹ nên duy trì và xúc tiến quan hệ thương mại với Việt Nam như là một đối trọng khiêm tốn với mục tiêu địa chính trị của Trung Quốc, để góp phần có thêm tiếng nói ủng hộ Mỹ trong ASEAN.

Không có một lý do hợp logic nào để Mỹ phải mở rộng cuộc chiến thương mại sang Việt Nam, tuy nhiên, logic có vẻ không chiếm phần quan trọng trong trường hợp chiến tranh thương mại Mỹ-Trung. Có lẽ điều tốt nhất Việt Nam có thể làm là tránh gây chú ý và hi vọng Trump sẽ để tâm quá nhiều vào Trung Quốc mà xao nhãng Việt Nam.

* Tác giả: James Riedel – Giáo sư danh sự về Kinh tế Quốc tế tại Đại học John Hopkins
Markus Taussig – Phó giáo sư Kinh doanh Quốc tế tại Đại học Rutgers

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: Chiến tranh thương mại Mỹ-Trung, Việt Nam, thâm hụt thương mại