Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Khu vực thương mại tự do mới của Châu Phi muốn thành công đòi hỏi phải khéo léo cân bằng giữa mở cửa thị trường và bảo hộ các nước thành viên non trẻ.

Hiệp định thương mại tự do lục địa châu Phi (AfCFTA) được ký kết đã mang đến cơ hội to lớn và gần như là duy nhất cho sự phát triển thương mại nội khối, và đa dạng hóa xuất khẩu sang các khu vực khác trên thế giới.

Hiệp định được ký kết trong bối cảnh châu Phi đang sẵn sàng trở thành điểm nóng cho tăng trưởng toàn cầu với sáu nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất thế giới. Khu vực thương mại tự do mới này sẽ đảm bảo việc các nước thành viên có thể tối đa hóa lợi ích tăng trưởng bằng cách trở thành nhà cung ứng nhiều mặt hàng và loại hình dịch vụ xuyên lục địa.

Đây là Hiệp định thương mại lớn nhất tính từ khi Tổ chức Thương mại Thế giới được thành lập năm 1994, mở ra một kỷ nguyên phát triển mới cho nền thương mại châu Phi, đồng thời là bước đi hoành tráng nhất của châu lục này trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.

Tình hình mới

Tại buổi ra mắt, các bên tuyên bố thỏa thuận này sẽ có đầy đủ các nội dung sau: bộ quy tắc xuất xứ rõ ràng; lịch trình nhượng bộ thuế quan cụ thể đối với thương mại hàng hóa; cơ chế giám sát và loại bỏ hàng rào phi thuế quan trực tuyến; một nền tảng thanh toán kỹ thuật số liên châu Phi cùng với cổng thông tin Quan sát Thương mại châu Phi.

Hiệp định AfCFTA được đánh giá có tiềm năng thúc đẩy vượt bậc thương mại nội bộ châu Phi, mang lại lợi ích to lớn cho hệ sinh thái kinh tế toàn châu lục.

Thương mại nội khối châu Phi hiện vẫn còn thấp so với các khu vực khác trên thế giới. Theo số liệu 2017, giá trị thương mại khối châu Phi chiếm trung bình 15% tổng kim ngạch thương mại toàn khối. Dưới tác động của Hiệp định AfCFTA, các thủ tục hải quan được nới lỏng, từ đó giúp cho thương mại nội khối châu Phi sẽ tăng lên. Dự tính, tỷ lệ thương mại nội khối sẽ đạt khoảng 21,9% vào năm 2022 và ít nhất 53% vào năm 2040, đóng góp 70 tỷ đô la vào GDP lục địa. Mức tăng trưởng trên cho thấy tỉ lệ giao dịch thương mại nội khối sẽ chiếm tỷ trọng ngày càng cao trong nền kinh tế ước đạt giá trị hơn 2 nghìn tỷ đô la của châu Phi.

Lỗ hổng tài trợ thương mại

Để thương mại nội địa châu Phi đạt được mức tăng trưởng dự kiến trị giá 119,6 tỷ đô la vào năm 2022 sẽ cần một khoản tài trợ thương mại gần 40 tỷ đô la. Đây là một thách thức lớn đối với các ngân hàng châu Phi nói riêng.

Theo ước tính của Ngân hàng Phát triển Châu Phi, nguồn tài trợ thương mại của lục địa này vốn đã thiếu hụt ít nhất 90 tỷ đô la vào năm 2018.

Các ngân hàng châu Phi, đặc biệt là các ngân hàng khu vực như Absa Group, Standard Bank và Ecobank, sẽ cần triển khai các phương thức mới trong đánh giá rủi ro thương mại để hỗ trợ hiệu quả cho doanh nghiệp trong công cuộc tận dụng các cơ hội tăng trưởng và thương mại của kỷ nguyên mới.

Kinh nghiệm trên thế giới cho thấy quá trình này đóng vai trò rất quan trọng, vì các ngân hàng của những khu vực phát triển đã chứng minh bước đi này quyết định sự sống còn của thương mại nội khối.

Trong những năm qua, nền kinh tế Nam Phi tăng trưởng chậm chạp, tỷ lệ thất nghiệp tăng cao. Do đó, hiệp định AfCFTA có hiệu lực sẽ mở ra thị trường mới cho các nhà xuất khẩu của nước này. Đây là thời điểm không thể tuyệt vời hơn để các thành viên châu Phi hội nhập kinh tế khu vực sâu và rộng hơn.

Có một nền kinh tế phát triển và cơ sở hạ tầng công nghiệp vững chắc, Nam Phi sẽ là quốc gia có vị trí cực kỳ thuận lợi và độc nhất trong quá trình phát triển và đa dạng hóa xuất khẩu sang các nước thành viên của Hiệp định khi hàng rào thương mại thuế quan và phi thuế quan được nới lỏng hoặc gỡ bỏ hoàn toàn.

Hiệp định AfCFTA dự kiến sẽ làm tăng chuỗi giá trị khu vực, tăng cường cơ hội cho các dịch vụ và sản xuất hàng hóa tại chỗ.

Miền đất hứa

Năm 2017, giá trị nhập khẩu của Nam Phi từ các quốc gia còn lại trên lục địa đã tăng trưởng cực nhanh và mạnh mẽ, xếp thứ 2 sau châu Á, chiếm tỉ lệ 26,2%. Tuy nhiên, chỉ có 9,9% hàng hóa Nam Phi được xuất khẩu sang các quốc gia này.

Ở Châu Phi, Nam Phi là quốc gia có nền kinh tế công nghiệp hóa phát triển nhất - đa số hàng hóa xuất khẩu nội khối là mặt hàng công nghiệp sản xuất, chiếm 84% năm 2017. Điều này khá trái ngược với châu Á, khi có khoảng 59% hàng hóa xuất khẩu nội khối là khoáng sản.

Tuy nhiên, khi nói đến nhập khẩu, xu hướng trên lại bị đảo ngược. Phần lớn hàng nhập khẩu của Nam Phi từ các quốc gia còn lại của châu Phi là khoáng sản (chiếm 51%), chủ yếu là dầu thô từ Nigeria và Angola.

Việc loại bỏ thuế quan và các hàng rào khác mang lại lợi ích lớn cho Nam Phi. Hiệp định AfCFTA cho phép các nước thành viên phát triển năng lực sản xuất phù hợp với lợi thế cạnh tranh vốn có, giúp Nam Phi giảm phụ thuộc vào hàng nhập khẩu đắt tiền được sản xuất từ các khu vực xa hơn như châu Âu và châu Á.

Bên cạnh đó, Hiệp định AfCFTA được kỳ vọng sẽ tạo ra sự đa dạng hóa các điểm đến xuất khẩu của Nam Phi trong lục địa, do hơn 85% hàng xuất khẩu của nước này trong nội khối tập trung tại Cộng đồng phát triển Nam Phi (SADC) và chỉ xuất hiện tại một số ít Quốc gia.

Năm 2017, giá trị xuất khẩu sang hai nền kinh tế lớn nhất khác ở châu Phi cận Sahara, là Ăng-gô-la và Nigeria, chỉ chiếm 4,3% tổng kim ngạch xuất khẩu của Nam Phi sang các nước còn lại trong châu lục.

Ngoài ra, Nam Phi sẽ ngày càng ưu tiên phát triển thương mại nội khối để đối phó với nguy cơ ngày càng tăng của chủ nghĩa bảo hộ thương mại toàn cầu. Đây là một mục tiêu được đưa ra trong Kế hoạch hành động chính sách công nghiệp 2018/19 và Kế hoạch phát triển quốc gia (NDP).

Tối đa hóa lợi nhuận

Với bất kỳ thỏa thuận thương mại đa phương nào, quá trình triển khai và tốc độ thực hiện sẽ là chìa khóa thực thi hiệp định thành công.

Một tác động không thể nghi ngờ là Hiệp định AfCFTA sẽ làm suy yếu quyền lực của chính phủ các quốc gia thành viên, trực tiếp là các chính trị gia, đồng thời hạn chế quyền hạn của chính phủ trong khâu thiết kế và thực thi các chính sách quốc gia, ảnh hưởng to lớn tới kết quả bầu cử của các nước.

Để được hưởng lợi từ việc gia tăng thương mại nội địa châu Phi và tiếp cận các thị trường lớn hơn trong trung và dài hạn, khu vực này cần chuẩn bị sẵn sàng cho một số thiệt hại ngắn hạn.

Châu Phi cũng sẽ phải đảm bảo rằng lợi ích không thể chỉ được phân phối tại các nền kinh tế lớn của lục địa như Nam Phi, Nigeria, Ai Cập, Ăng-gô và Kenya. Khi lợi ích không đồng đều, các quốc gia nhỏ hơn sẽ có xu hướng tách khỏi liên minh như hiện tượng “Brexit”.

Điều này sẽ đòi hỏi một sự cân nhắc cẩn thận giữa việc cân bằng hai quá trình: mở cửa thị trường và bảo hộ những người chơi non trẻ. Xét cho cùng, thành công của AfCFTA sẽ phụ thuộc vào ý chí chính trị, quá trình triển khai nghiêm túc, chặt chẽ và cơ chế quản lý tích cực các xung đột phát sinh.

Nguồn: African Business Magazine

Từ khóa: Hiệp định thương mại mới, châu Phi, người thắng, kẻ thua