Tại sao Mỹ và Trung Quốc cần sớm kết thúc chiến tranh thương mại?

TrungQuocMyTradeWar

Cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc kéo dài hơn một năm khiến nhiều người nghĩ rằng cả hai nước đã bước vào một cuộc chiến thương mại kéo dài và tốn kém. Tuy nhiên, có những lý do thuyết phục khiến Mỹ và Trung Quốc phải kết thúc cuộc chiến thương mại càng sớm càng tốt.

Chiến lược áp thuế của Mỹ với Trung Quốc không phải là một công cụ hữu hiệu để đối phó với sự mất cân bằng thương mại song phương giữa Mỹ với Trung Quốc. Trên thực tế, điều này vốn dĩ bị gây ra bởi các yếu tố cấu trúc trong nước: nước thặng dự thương mại tiết kiệm quá mức, trong khi nước thâm hụt thương mại thì đầu tư và chi tiêu quá đà. Vì vậy, muốn cắt giảm tình trạng mất cân bằng đòi hỏi mỗi quốc gia phải điều chỉnh lớn về cấu trúc. Theo đó, Trung Quốc cần mở rộng nhập khẩu và tăng cường tiêu thụ nội địa, trong khi Mỹ cần cắt giảm chi tiêu và tăng tiết kiệm.

Hơn nữa, đối với Mỹ, các chính sách thuế quan ăn miếng trả miếng sẽ làm méo mó hoạt đông sản xuất và tiêu dùng của nền kinh tế trong nước. Doanh thu thu được từ việc áp thuế quan chỉ có thể bù đắp phần nào tổn thất của các nhà sản xuất Mỹ, nhưng không thể bù đắp hoàn toàn. Những thiệt hại này sẽ dữ dội hơn khi thuế quan được áp dụng cho tất cả các hàng hóa, bao gồm cả hàng hóa trung gian, như đã được thực hiện bởi chính quyền Mỹ.

Mỹ về cơ bản đã hiểu sai nguyên nhân và hậu quả của thâm hụt thương mại với Trung Quốc mà không nhận ra rằng, các vấn đề cơ cấu nền tảng này sẽ được tự động tái cân bằng. Điều này vốn dĩ đã xảy ra kể từ cuộc khủng hoảng tài chính thế giới.

Ví dụ, mặc dù thặng dư của Trung Quốc không ngừng tăng lên, nhưng tỷ trọng xuất khẩu trên GDP của Trung Quốc đã giảm từ 35% năm 2006 xuống còn khoảng 17% vào năm 2018, và tỉ trọng tiêu dùng trên GDP đã tăng lên 76% vào năm 2018. Thặng dư tài khoản vãng lai trong GDP cũng đã giảm từ 11% trong năm 2007 xuống dưới 1% vào năm 2018. Cùng với quá trình già hóa dân số nhanh chóng và tỷ lệ tiết kiệm giảm, xu hướng này sẽ tiếp tục hướng tới cân bằng thương mại trong tương lai.

Nếu nhìn từ góc độ này, sự mất cân bằng thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc là một hiện tượng nhất thời chứ không phải là vĩnh viễn. Việc chống lại sự mất cân bằng thương mại thông qua các biện pháp thuế quan và phi thuế quan đơn giản là không phù hợp với lợi ích kinh tế của cả Mỹ và Trung Quốc.

Trong khi các chính sách tài khóa và tiền tệ mở rộng của Mỹ phát huy hiệu quả trong giai đoạn 2018-19, tăng trưởng đã giảm dần trong quý hai năm nay, niềm tin kinh doanh và đầu tư cũng đang sụt giảm. Trong nửa đầu năm 2019, xuất khẩu từ Trung Quốc sang Mỹ giảm 12% và xuất khẩu của Mỹ sang Trung Quốc giảm 19%, với tổng giá trị thương mại song phương giảm 14%. Thâm hụt thương mại của Mỹ thực sự tăng 10,4 % so với cùng kỳ năm 2018 và trong 6 tháng đầu năm 2019, mức thâm hụt đã tăng thêm 7,9%.

Việc tham gia vào một cuộc chiến thương mại không giải quyết được sự mất cân bằng thương mại song phương - thay vào đó, cuộc chiến làm suy yếu tăng trưởng kinh tế trong nước.

Đối với Trung Quốc, phần lớn những gì đã được thống nhất trong các cuộc đàm phán thương mại song phương liên quan đến vấn đề cải cách trong nước, như gia nhập thị trường, chuyển giao công nghệ, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, cải cách doanh nghiệp nhà nước và phát triển khu vực tư nhân. Bất chấp những lo ngại về việc liệu cuối cùng Trung Quốc có thể thay đổi để phù hợp với các quy tắc và tinh thần của hệ thống đa phương hay không, những bước đi của Trung Quốc hiện nay (bao gồm những biện pháp cải cách đã được thỏa thuận trong đàm phán với Mỹ, những nỗ lực tự thân của Trung Quốc nhằm bù đắp những thiếu sót từ khi gia nhập WTO vào năm 2001, và quá trình chuyển đổi đi lên của nước này) được xem là đang hướng tới cách tiếp cận đa phương hơn.

Trong thế giới kết nối ngày nay, một quốc gia không thể phát triển bằng cách cô lập bản thân khỏi thương mại quốc tế, dòng vốn và các công nghệ tiên tiến hơn - khái niệm về ‘sự phân ly’ thế giới bởi hai nền kinh tế lớn dường như là bất khả thi. Một sự thật đơn giản là Mỹ không thể phát triển mạnh mẽ sau khi áp một bức tường thuế quan và Trung Quốc không thể tái cấu trúc thành công mô hình tăng trưởng và phát triển mà không cần dựa vào các thị trường và công nghệ toàn cầu.

Tăng trưởng kinh tế của tất cả các nền kinh tế lớn và mới nổi đã bắt đầu giảm tốc và khả năng suy thoái kinh tế trên toàn cầu là một viễn cảnh có thực. IMF đã hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu trong cả năm 2019 và 2020. Kết thúc chiến tranh thương mại là một bước đi khẩn cấp và quan trọng để khôi phục thương mại, đó như một động lực tăng trưởng và tùy thuộc vào cách cuộc chiến kết thúc, kết quả có thể có lợi cho cả Mỹ và Trung Quốc cũng như cho nền kinh tế toàn cầu.

Mặc dù cuộc chiến thương mại đã làm trầm trọng thêm hệ thống thương mại đa phương, WTO vẫn tiếp tục duy trì một hệ thống thương mại dựa trên quy tắc và hệ thống này cần được duy trì và củng cố, như một phần của bất kỳ kết quả có lợi nào của cuộc chiến thương mại. Các vấn đề riêng của WTO, sẽ cần phải được giải quyết thông qua cải cách, và có một khả năng rất thực tế là cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO sẽ bị tê liệt hoàn toàn nếu Mỹ tiếp tục ngăn chặn việc bổ nhiệm thẩm phán vào Cơ quan Phúc thẩm.

Cuộc chiến thương mại đã lan sang các lĩnh vực đối đầu khác giữa các cường quốc như công nghệ, tiền tệ và địa chính trị. Những cuộc đối đầu này có thể làm lung lay nền tảng của các cấu trúc thể chế toàn cầu và khu vực, vốn dĩ đã được phát triển kể từ Thế chiến thứ hai - dẫn đến một thế giới bất định. Quá nhiều thứ đang bị đe dọa. Cả thế giới đang dõi theo hành động của Mỹ và Trung Quốc.

(*) Ligang Song là Giáo sư và Giám đốc Chương trình Kinh tế Trung Quốc tại Trường Chính sách công Crawford, Đại học Châu Á và Thái Bình Dương, Đại học Quốc gia Úc.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: Mỹ, Trung Quốc, kết thúc, chiến tranh thương mại