Tình hình thực tiễn của cuộc chiến thương mại

TrumpBinh14032018

Tổng thống Trump đang tập trung vào các con số giao dịch mà hoàn toàn bỏ qua những giá trị hàng hóa và dịch vụ mà Mỹ thu được từ Trung Quốc.

Năm ngoái, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đăng tải đoạn tweet như sau: “Khi bạn thua lỗ gần 800 tỷ USD một năm trên mặt trận thương mại, bạn sẽ không thể thất bại trong cuộc chiến thương mại! Những năm qua, nước Mỹ đang bị các nước khác “trấn lột” trong lĩnh vực thương mại.”

Ông Trump tiếp tục tăng cường áp thuế lên Trung Quốc, cho rằng nước này đang lấy đi hàng tỷ USD bằng cách tạo ra thặng dư thương mại to lớn với Mỹ. Nếu đây chỉ là quan điểm của một chuyên gia tầm thường nào đó, câu chuyện đã không đáng để quan tâm, nhưng nó lại trở thành một vấn đề nghiêm trọng khi mà người giữ quan điểm này có khả năng xóa sạch thu nhập thực của hàng tỷ người, tại cả Mỹ và Trung Quốc.

Thương mại là đôi bên cùng có lợi

Thặng dư thương mại chỉ là một con số thống kê tổng hợp dựa trên các giao dịch riêng lẻ. Nó phản ánh sự thay đổi qua hàng năm giá trị hàng hóa hoặc dịch vụ mà người dân Mỹ hoặc công ty Mỹ mua từ Trung Quốc, và tương tự ở chiều ngược lại. Mỗi giao dịch riêng lẻ này là tự nguyện và vì thế sẽ mang lại lợi ích cho cả hai bên. Nền kinh tế thế giới được thiết lập dựa trên hàng triệu giao dịch riêng lẻ như thế mỗi ngày.

Trong mỗi giao dịch thông thường, bạn chấp nhận mua một món hàng hoặc dịch vụ vì bạn tin rằng giá trị mà bạn nhận được nhiều hơn số tiền bạn phải bỏ ra – và người bán hàng thì có niềm tin hoàn toàn đối lập. Họ cho rằng số tiền bạn bỏ ra có giá trị cao hơn món hàng hay dịch vụ mà họ trao đổi. Quan niệm giữa người bán và người mua này cũng tồn tại trong tất cả các giao dịch liên quan đến quá trình đưa hàng hóa đến tay bạn, từ giai đoạn thu mua tại nông trại, chế biến, và vận chuyển đến cửa hàng.

Mỗi giao dịch đều có hai mặt

Có bao giờ bạn lo ngại về sự gia tăng thâm hụt cán cân thương mại của bản thân khi bạn bỏ ra 100 USD mua sắm tại siêu thị? Bạn có cảm thấy bị “trấn lột”? Bạn luôn phải chi tiền mua hàng từ siêu thị, trong khi siêu thị chẳng bao giờ mua gì từ bạn. Nếu câu trả lời của bạn cho mỗi câu hỏi trên là “Có”, thì có lẽ bạn đang chỉ tập trung vào phần giá trị tiền tệ của cuộc giao dịch – 100 USD – và hoàn toàn lãng quên những món hàng và dịch vụ mà bạn nhận được. Về cơ bản, đây là những gì Trump nhìn thấy khi ông phàn nàn về thặng dư thương mại của Trung Quốc. Ông chỉ tập trung vào phần giá trị tiền tệ và hoàn toàn quên mất tất cả hàng hóa và dịch vụ mà Mỹ thu được từ Trung Quốc.

Quốc tịch của Sản phẩm

Chúng ta hiện đang sống trong một thế giới toàn cầu hóa. Trong quá khứ, một chiếc BMW có thể được gọi là xe hơi Đức. Nhà máy thép phải đặt gần cơ sở sản xuất xe hơi, và người lao động tạo ra các phụ tùng khác nhau phải ở cùng một địa phương. Ngày nay, sự cắt giảm chi phí vận tải đã góp phần tạo ra một nền kinh tế toàn cầu hóa, nơi mà phụ tùng xe hơi có thể có xuất xứ từ bất kỳ đâu trên thế giới. Hiện tại, sẽ hơi phóng đại nếu gọi một chiếc BMW là sản phẩm thuần Đức, vì chúng có thể được xuất xưởng tại Brazil với thép lấy từ Trung Quốc.

Ngoài ra, chi phí nhân công hiện chỉ chiếm 10% giá thành một chiếc xe, và người lao động có thể là một người Pháp làm việc tại Berlin. Hơn nữa, cổ đông của BMW có nhiều khả năng là một quỹ đầu tư tại Tokyo hơn là một công dân Đức đang sống ở Dusseldorf. Sự quốc tế hóa này cũng diễn ra tương tự với hầu hết các mặt hàng xuất khẩu từ Trung Quốc hay bất kỳ nơi nào trên thế giới.

Quá trình toàn cầu hóa đã giúp cắt giảm đáng kể chi phí sản xuất của mọi loại sản phẩm, vì nhà sản xuất thường có bản năng tự dịch chuyển đến những khu vực có lợi thế cạnh tranh tốt nhất. Quá trình công nghiệp hóa tại Trung Quốc không chỉ mang lại lợi ích to lớn cho mọi công dân Trung Quốc, mà còn cho tất cả các đối tượng khác trong nền kinh tế toàn cầu. Mỗi lệnh hạn chế thương mại đều như thọc gậy vào chiếc bánh xe đang vận hành trơn tru của kinh tế toàn cầu, khiến hoạt động sản xuất phải dịch chuyển khỏi nơi mà nó mang lại lợi ích tốt nhất cho tất cả mọi người.

Trao đổi và chiến tranh

Thương mại không phải là chiến tranh. Không nên áp đặt những tư tưởng quân sự lên các giao dịch mà đôi bên cùng có lợi. Ngược lại, thương mại còn góp phần làm giảm nguy cơ bùng nổ chiến tranh. Trong quá khứ, các cuộc chiến thường nổ ra khi hai bên tranh giành quyền chiếm hữu những nguồn lực quan trọng. Để biện minh cho tham vọng bành trướng lãnh thổ của mình, Hitler đã truyền bá một lý tưởng căn bản rằng: “Là một cường quốc công nghiệp với nguồn tài nguyên hạn hẹp, theo lẽ tự nhiên, người dân Đức có quyền dùng vũ lực để giành thêm tài nguyên”.

Các nước láng giềng của Đức đã áp đặt nhiều lệnh hạn chế thương mại to lớn, khiến Đức gặp khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn tài nguyên. Vào thời ấy, nếu nguyên tắc tự do thương mại được coi trọng, thì đã chẳng có ai ủng hộ tư tưởng của Hitler. Chúng ta biết rằng, thương mại giúp nâng cao tiêu chuẩn sống của mọi người bằng cách tạo ra lợi ích chung và sự lệ thuộc lẫn nhau. Nó khiến các tranh chấp quân sự ít xảy ra hơn vì tổn thất gây ra từ chiến tranh vượt xa những lợi ích mà người ta nhận được.

Mối liên hệ giữa nhập khẩu và xuất khẩu

Khi một cá nhân hay công ty Trung Quốc bán hàng cho một cá nhân hay công ty Mỹ, họ sẽ nhận lại đồng đô-la. Những đồng đô-la này phản ảnh sự chiếm hữu của Mỹ đối với hàng hóa và dịch vụ hay tài sản – và không thể hiện gì khác. Về căn bản, các cá nhân hay công ty Trung Quốc này sẽ chuyển đổi những đồng đô-la sang Nhân dân tệ để thanh toán chi phí sản xuất nội địa, hoặc phân bổ lợi tức cho các cổ đông.

Những người bán Nhân dân tệ để lấy đồng đô la có thể là các nhà xuất khẩu lúa mì tại Mỹ, nhà nhập khẩu dầu tại Trung Quốc, hoặc những người muốn mua trái phiếu chính phủ Mỹ hay các tài sản định giá bằng đô-la. Đây là bản chất của nền kinh tế trao đổi: Hoạt động xuất khẩu gắn bó chặt chẽ với nhập khẩu. Vào những năm 1930, Đạo luật thuế quan Smoot-Hawley từng khiến các hoạt động xuất khẩu và nhập khẩu giảm 50%, làm cho cuộc Đại Suy Thoái trở nên tồi tệ hơn. Hiện tại cũng vậy, nếu Trung Quốc không thể bán được hàng, họ sẽ không thể mua hàng.

Bản chất của Thương mại là Tự do

Trong giai đoạn thế kỷ 17, chủ nghĩa trọng thương đã đạt đến đỉnh cao. Tại Hà Lan, có rất ít lệnh hạn chế áp đặt lên hoạt động thương mại. Nhờ đó, quốc gia này phát triển kinh tế mạnh mẽ, thịnh vượng vượt trội, trong khi các nước châu Âu khác vẫn sa lầy trong nghèo đói. Một chiến lược tối ưu thực chất rất đơn giản và có thể áp dụng đơn phương, bằng cách xóa bỏ mọi lệnh hạn chế lên hoạt động nhập khẩu lẫn xuất khẩu, bao gồm các quy định ràng buộc. Bạn có thể áp dụng chiến lược này mà không cần quan tâm đến chiến lược của các đối tác thương mại của bạn.

Một cách tổng quát, những can thiệp của Trump có thể xem là không cần thiết và không phù hợp với khía cạnh quan trọng nhất của nền kinh tế thị trường: quyền được tự do tham gia vào các giao dịch tự nguyên đôi bên cùng có lợi.

Nguồn: Foundation for Economic Education

Từ khóa: Chiến tranh thương mại, chủ nghĩa bảo hộ, toàn cầu hóa, tự do thương mại, khủng hoảng kinh tế