Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Vào ngày 27/8 vừa qua, chuỗi đại siêu thị Cotso của Mỹ đã khai trương chi nhánh đầu tiên tại Thượng Hải (Trung Quốc). Tuy nhiên, siêu thị này buộc phải đóng cửa sớm vì lý do “đảm bảo an toàn”, sau khi rất nhiều khách hàng kích động chen lấn, tranh giành các món hàng giảm giá mạnh như rượu Mao Đài, các loại hạt, bánh sừng bò – và thịt heo.

Thịt heo là thực phẩm thiết yếu tại thị trường Trung Quốc và là nhân tố chính quyết định chỉ số lạm phát giá thực phẩm. Trong những tuần gần đây, giá thịt heo đã tăng vọt lên mức kỷ lục và gây nhiều lo ngại.

Ngày 20/8, chính quyền thị trấn Phủ Điền tỉnh Phúc Kiến đã thông báo trợ giá 4 Nhân dân tệ (tương đương 0.56 USD) cho mỗi kí thịt heo; theo chương trình này, người dân địa phương có thẻ căn cước hợp lệ sẽ được mua tối đa 2kg thịt. Tuy nhiên, thay vì có tác dụng trấn an công chúng, thông báo này lại khiến cho người dân Trung Quốc lo lắng về viễn cảnh quay ngược lại thời bao cấp (bắt đầu từ những năm 1950 và chỉ biến mất vào những năm 1990).

Mặc dù những nỗi sợ trên có lẽ bị thổi phồng, nhưng nếu có thứ gọi là tâm hồn quốc gia, thì tôi chắc chắn rằng thịt heo đã ăn sâu vào tâm hồn người Trung Quốc. Đã từng có một bài báo miêu tả chuyến thăm của Chủ tịch Tập Cận Bình đến tỉnh Cam Túc, và khi trò chuyện với quần chúng nơi đây, ông Tập cũng nhắc đến sự thấu hiểu của ông về niềm khao khát được “ăn thịt heo” của những người dân bình thường.

Vụ lùm xùm Costco và hiện tượng giá thịt heo tăng vọt đã khơi lại nhiều tranh luận về thị trường tiêu dùng Trung Quốc. Tân Hoa Xã ca ngợi ngày khai trương của đại siêu thị này tại Thượng Hải “phản ánh sức sống của thị trường tiêu dùng Trung Quốc”.

Tờ Global Times thì đăng tải bài xã luận với tiêu đề “Ngày khai trương của siêu thị Costco tại Trung Quốc thách thức ý đồ phân ly của Mỹ,” và ca ngợi chuỗi bán lẻ Mỹ vì đã làm trái yêu cầu rời khỏi Trung Quốc của Tổng thống Donald Trump.

Tuy nhiên, tờ The Star của Canada cho rằng ngày khai trương của Costco Thượng Hải cho thấy giới hạn của chủ nghĩa dân tộc Trung Quốc trong chiến tranh thương mại chống Mỹ: “Ở Trung Quốc, cũng như nhiều nơi trên thế giới, các ưu đãi hấp dẫn thường lấn át luận điệu dân tộc cực đoan.”

Ông Li Guangdou, một chuyên gia tư vấn thương hiệu tại Bắc Kinh, cho rằng hình ảnh “đàn ông, đàn bà giành giật nhau một miếng thịt heo” tại Thượng Hải là một dấu hiệu đáng lo ngại. “Tại một thành phố lớn với hàng hóa dồi dào và đứng đầu trong bảng xếp hạng GDP bình quân đầu người như Thượng Hải, hiện tượng người tiêu dùng quyết liệt săn hàng giảm giá cho thấy túi tiền của số đông đang giảm sút và thói quen tiêu dùng của họ thay đổi.”

Khi chiến tranh thương mại Mỹ - Trung đang nổ ra, các chuyên gia kinh tế đã tranh cãi dữ dội về việc quốc gia nào có thể chịu đựng áp lực kinh tế tốt hơn bằng cách đưa ra nhiều giả định và dữ liệu. Gần đây, các nhà phân tích đã bắt đầu bàn về điểm cực hạn chịu đựng của mỗi bên.

Daniel Chen, một nhà bình luận trên Youtube, tranh luận rằng người Trung Quốc sẽ chịu đựng áp lực từ chiến tranh thương mại tốt hơn Mỹ. Trong khi người Mỹ sẵn sàng bỏ phiếu loại bỏ một vị tổng thống khiến họ “từ ăn thịt bò chuyển sang ăn thịt heo … thì người Trung Quốc có thể chịu đựng việc chuyển từ ăn thịt sang ăn rau”.

Nhìn từ góc độ này, cuộc chiến thương mại giống như một bài kiểm tra về độ bền.

Người Trung Quốc tiêu thụ 700 triệu con heo mỗi năm, chiếm 50% nhu cầu toàn cầu. Thịt heo là loại thịt được yêu thích nhất tại Trung Quốc, chiếm 60% tổng lượng thịt được tiêu thụ.

Theo Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, giá thịt tăng 18.2% so với cùng kì tháng 7 năm ngoái, trong đó thịt heo tăng 27% và đẩy chỉ số giá tiêu dùng tăng lên 0.59%.

Nhiều người đổ lỗi việc tăng giá do chính quyền Trung Quốc cắm đầu vào chiến tranh thương mại. Tháng 8 năm ngoái, ca cúm heo châu Phi đầu tiên được xác nhận tại Trung Quốc, trùng hợp với thời điểm chính quyền Bắc Kinh dỡ bỏ lệnh cấm nhập khẩu thịt heo từ Nga. Nhiều người suy đoán dịch bệnh bắt nguồn từ Nga và bùng lên vì Trung Quốc tăng cường nhập thịt heo Nga thay thế cho thịt heo Mỹ. Tuy nhiên, các quan chức Trung Quốc đã phủ nhận việc này.

Quốc vụ viện Trung Quốc khẳng định sẽ tăng cường hỗ trợ tài chính để hồi phục ngành chăn nuôi heo và tăng cường các nỗ lực phòng chống dịch bệnh. Tuy nhiên, các biện pháp kiểm soát dịch bệnh không đạt hiệu quả do nước này có hàng triệu nông trại nuôi heo nhỏ và quá trình phân phối thịt heo trên diện rộng, đôi khi hơn 2,000km, rất khó để kiểm soát.

Trong khi đó, nguồn cung cấp thức ăn chủ yếu cho heo là đậu nành cũng không khả quan hơn. Theo Bộ thương mại Trung Quốc, nhập khẩu đậu nành giảm 7,9% so với cùng kì năm ngoái, trong đó nhập khẩu đậu nành từ Mỹ giảm hơn 70%. Chỉ trong 2 tháng qua, giá đậu nành nhập khẩu từ Brazil vào Trung Quốc tăng vọt 70%.

Trước khi dịch cúm heo châu Phi lan rộng ra toàn quốc, Trung Quốc đã áp 62% thuế lên các mặt hàng thịt heo nhập khẩu từ Mỹ. Tháng trước, Trung Quốc tuyên bố ngừng mua nông sản Mỹ, trả đũa việc Trump áp đặt thuế quan lên 300 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc; các bang nông nghiệp tại Mỹ có thể xem là điểm yếu của Trump trong cuộc tái bầu cử của ông.

Tuy nhiên, trước khi thuế quan của Trump có hiệu lực từ 1/9, Trung Quốc đã tăng cường mua thịt heo Mỹ. Nước này đã nhập khẩu 1,861 tấn thịt heo từ ngày 16/8, nhiều hơn 220 tấn so với tuần lễ trước đó. Họ đã mua 10,200 tấn thịt heo Mỹ trong tuần đầu tiên của tháng 8, cũng như thêm 9,589 tấn đậu nành Mỹ vào tuần thứ hai của tháng 8.

Tết Trung Thu đang đến gần, giá thịt heo dự kiến sẽ tăng lên do nhu cầu theo mùa vượt xa nguồn cung ở Trung Quốc. Trên thực tế, các nhà phân tích tin rằng xu hướng này sẽ tiếp diễn vào năm sau.

Liang Ming, nhà nghiên cứu thuộc Bộ Thương mại Trung Quốc, mới đây đã gây tranh cãi khi cho rằng Trung Quốc đang “có vị thế thuận lợi hơn” về kinh tế và sẽ mạnh mẽ vượt qua cuộc chiến tranh thương mại.

Mặc dù phát ngôn gây ồn ào trên cho thấy sự khác biệt giữa phát ngôn chính thức đầy hoa mĩ và nhận thức của công chúng về cuộc chiến tranh thương mại, chúng ta không nên quên rằng nỗi đau, cũng như hạnh phúc, chỉ mang tính tương đối. Nếu ông Daniel Chen – một người có kinh nghiệm trưởng thành từ cuộc Cách mạng Văn hóa tại Trung Quốc – nói đúng, thì Trump không nên đánh giá thấp mức độ chịu đựng tổn thương kinh tế của giới nông dân Mỹ hay khả năng “ngậm đắng nuốt cay” của người Trung Quốc.

Nguồn: SCMP

Từ khóa: Chiến tranh thương mại, cúm lợn châu Phi, siêu thị Costco, chủ nghĩa bảo hộ