Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Cuộc chiến thương mại hiện tại giữa Mỹ và Trung Quốc là một sai lầm. Không có cuộc chiến thương mại nào đang diễn ra ở đây. Cuộc chiến thương mại thực sự tồn tại khi một quốc gia cố gắng bảo vệ các ngành công nghiệp của mình bằng cách áp hàng rào thuế quan vào hàng hóa nhập khẩu giá rẻ từ nước ngoài, hoặc trợ cấp cho các nhà sản xuất trong nước nhằm giảm chi phí sản xuất để cạnh tranh với các sản phẩm nhập khẩu. Chiến tranh thương mại chính là chủ nghĩa bảo hộ. Trên thực tế, các mức thuế quan đối với hàng hóa từ Trung Quốc không bảo vệ bất kỳ ngành công nghiệp nào của Mỹ.

Trong bối cảnh hiện tại, nhiều hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ được sản xuất bởi các tập đoàn Mỹ tại Trung Quốc. Trong số 539 tỷ USD xuất khẩu từ Trung Quốc sang Mỹ, một phần đáng kể là từ các công ty Mỹ lắp ráp tại Trung Quốc. 20 phần trăm khác là hàng OEM (hàng được sản xuất theo đơn đặt hàng) cho các tập đoàn Mỹ. Trung Quốc không chi trả cho các khoản thuế quan. Trên thực tế, các khoản thuế này đang bị các tập đoàn Mỹ gánh chịu, khiến lợi nhuận của họ bị giảm, hoặc doanh nghiệp sẽ chuyển gánh nặng sang người tiêu dùng thông qua việc tăng giá bán hàng hóa, và dẫn đến tăng lạm phát.

Theo ước tính của JP Morgan Chase, các mức thuế quan sẽ khiến chi phí trung bình của một gia đình người Mỹ tăng khoảng 1.000 USD mỗi năm. Điều này được dự báo ​​sẽ làm giảm sâu chi tiêu trong dịp Giáng sinh. Giá trị cổ phiếu của Macy - nhà bán lẻ lớn của Mỹ đã giảm 13% vào cuối tuần trước. Giá cổ phiếu của các nhà bán lẻ Mỹ khác cũng giảm.

Điều duy nhất sẽ làm tổn thương Trung Quốc là nhu cầu hàng hóa Trung Quốc của Mỹ đã sụt giảm, do đó làm giảm một số việc làm của Trung Quốc. Tuy nhiên, Trung Quốc đang giảm giá trị đồng tiền của nước này, đồng nhân dân tệ, để bù đắp thiệt hại từ mức thuế mới.

Thuế quan của Trump có thể khiến các công ty sản-xuất-tại-Trung-Quốc-để-xuất-khẩu vào-thị-trường-Mỹ dịch chuyển sản xuất sang nước thứ ba. Xu hướng này thậm chí đã diễn ra trước khi có các mức thuế của Mỹ, do giá tiền lương ở Trung Quốc tăng. Điều này có thể được xem là động thái “triệt tiêu mọi đường sống” của Trump. Nếu Mỹ không thể sản xuất hàng hóa cho chính nước Mỹ, thì Trung Quốc đừng hòng sản xuất những sản phẩm đó. Qua việc này, người ta có đôi chút hoài nghi về động cơ của các cố vấn của Trump.

Hậu quả là sự trả đũa nhiều hơn từ Trung Quốc, sự sụt giảm tổng cầu trên toàn thế giới và một cuộc suy thoái. Tất cả những điều trên sẽ làm tổn thương nước Mỹ, các doanh nghiệp và người dân ở khắp mọi nơi. Một số người đã nhận thấy dấu hiệu rơi vào suy thoái của Mỹ, với các cảnh báo đến từ thị trường trái phiếu.

Chính do các tập đoàn Mỹ đã chuyển đến Trung Quốc

Từ năm 1990 đến 2017, các tập đoàn Mỹ đã đầu tư hơn 250 tỷ USD vào Trung Quốc. Ban đầu, việc đầu tư vào Trung Quốc không dễ dàng. Sau đó, chính quyền Trung Quốc đã nới lỏng các quy định cần thiết cho các nhà đầu tư nước ngoài, mở các đặc khu kinh tế và mở cửa một phần thị trường trong nước, nhờ đó quần tụ các tập đoàn của Mỹ. Các tập đoàn Mỹ chuyển đến Trung Quốc vì chi phí lao động và chi phí vận hành thấp hơn và sản xuất dưới nền tảng pháp lý ít khắt khe hơn, làm lợi nhuận của công ty tăng lên rất nhiều.

Ngoài ra, các công ty Mỹ cũng đã kỳ vọng sẽ có thể thâm nhập vào thị trường nội địa đang phát triển nhanh chóng của Trung Quốc, vì nhu cầu ở Mỹ đã bão hòa.

Kết quả là, việc làm ở Mỹ bị thiếu hụt trầm trọng. Lời hứa cải thiện tình trạng việc làm đã không thành hiện thực. Chỉ còn các công việc được trả lương thấp như giúp việc, làm trong kho hàng và các cửa là bán lẻ là có sẵn, nhưng đây chỉ là những công việc tạm thời. Thậm chí, những người giành được những việc đó là những kẻ may mắn, và nhiều người trở nên thất nghiệp. Tầng lớp trung lưu, sức mua và thu nhập bắt đầu thu hẹp. Cuối cùng, xảy ra mất cân bằng thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc, một phần do các sản phẩm của Mỹ hiện đã trở thành hàng nhập khẩu.

Các tập đoàn buộc phải sa thải lực lượng lao động trung thành nhưng đang trở nên dư thừa, để làm tăng lợi nhuận cho cổ đông công ty. Một thế hệ lao động có kỹ năng đã bị loại bỏ, cùng với các thành phố và thị trấn từng là nơi đặt các cơ sở sản xuất của các tập đoàn này. Nhiều nhà máy trong số này trở thành nhà kho và nhà chung cư, trớ trêu thay được Trung Quốc mua lại, làm tăng giá thị trường nhà đất.

Sau hơn 30 năm đầu tư vốn và năng lực sản xuất, Trung Quốc hiện là nền kinh tế sản xuất còn Mỹ thì không. Nền sản xuất của Mỹ đã giảm xuống còn khoảng 11,5% GDP so với mức 40% sau Thế chiến II.

Một khoảng thời gian tạm lắng kinh tế ở Mỹ đã tồn tại trước cuộc bầu cử Tổng thống gần nhất, điều này trao cho Trump nền tảng ủng hộ mà ông cần để giành chức Tổng thống. Tuy nhiên, thuế quan có thể ảnh hưởng đến các nền tảng ủng hộ này, vì chi phí tăng thêm cho người tiêu dùng có thể cảm nhận được.

Trung Quốc nổi lên nhanh hơn dự kiến với tư cách một cường quốc công nghiệp về chuyển giao việc làm, vốn, công nghệ và bí quyết kinh doanh từ phía Mỹ.

Sự tước đoạt thương hiệu

Giống như Nhật Bản và Đức sau Thế chiến II, Trung Quốc đã học cách phát triển nền kinh tế thông qua việc thu thập công nghệ và mua lại các công ty và thương hiệu nổi tiếng trên thế giới, bao gồm các thương hiệu sừng sỏ như General Electric (thiết bị), Hoover, Motorola, MG, Pirelli, Sunseeker, Rotary, Superdrug, Ingram Micro, Wiko, Dirt Devil, Miss Sixty, Sandro, Tommee Tippee và Vax. Trung Quốc sau đó tiếp tục tạo ra các công ty, công nghệ và thương hiệu của riêng mình bao gồm Huawei, Oppo, Alibaba, Haier, Xiaomi, Geely và Chery. Số lượng các công ty Trung Quốc hiện nay trong danh sách Fortune Global 500 năm 2019 tương đương với các công ty ở Mỹ. Các công ty Trung Quốc hiện có các thương hiệu toàn cầu của riêng họ, và đang thách thức các công ty truyền thống và những doanh nghiệp đầu ngành.

Việc xây dựng thương hiệu không chỉ giới hạn trong các tập đoàn. Trung Quốc ra mắt Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB), hoạt động trong cùng lĩnh vực với Ngân hàng Thế giới và Ngân hàng Phát triển Châu Á. Hơn 100 quốc gia đã đăng ký tư cách thành viên trong AIIB, mặc dù bị Mỹ tẩy chay.

Có lẽ thương hiệu tham vọng nhất của Trung Quốc gói gọn trong những gì mà Tổng Bí thư Tập Cận Bình gọi là giấc mộng Trung Hoa, nhằm khôi phục lại các tuyến thương mại của Con đường tơ lụa cổ xưa thành chuỗi cung ứng và thương mại logistics, hay còn gọi là Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường. Mục đích chính của dự án là tạo ra một mạng lưới cung ứng và thương mại toàn cầu nhằm tăng cường mối quan hệ với các quốc gia và khu vực khác. Về mặt lý thuyết, điều này sẽ làm giảm sự thống trị của Mỹ trong các mối quan hệ thương mại, làm giảm ảnh hưởng của Mỹ đối với Trung Quốc.

Từ sau Chính sách Xoay trục châu Á của Obama, chính sách đối ngoại châu Á bất thường của Trump khiến Trung Quốc hưởng lợi, đặc biệt là khi ông Trump rút nước Mỹ khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương ngay khi vừa nhậm chức Tổng thống. Tuy nhiên, Trung Quốc đã phải đối mặt với những rắc rối khi giới thiệu BRI với quá nhiều quốc gia cùng một lúc. Nhiều cơ quan truyền thông đã đưa ra thông tin sai lệch và nêu bật những rủi ro của Trung Quốc trong quá trình phát triển và triển khai BRI.

Vấn đề thực sự

Vấn đề không phải là Trung Quốc. Và cũng không phải do Trump gây ra. Trump chỉ thừa hưởng lại những rắc rối từ chính quyền Tổng thống tiền nhiệm. Mọi việc là do các tập đoàn đã từ bỏ các cơ sở sản xuất ở Mỹ, từ bỏ người công nhân cũng đồng thời là những khách hàng của họ, đi theo lời dụ dỗ về chi phí thấp hơn, lợi nhuận cao hơn và cơ hội thâm nhập vào thị trường Trung Quốc.

Trump được bầu lên cứu lấy và tạo thêm việc làm cho người lao động Mỹ. Theo cử tri của ông, ‘làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại’ chính là giành lại các công việc sản xuất truyền thống. Tuy nhiên, các tập đoàn không muốn quay trở lại nước Mỹ vì lợi nhuận cao mà họ đang kiếm được ở nước ngoài và chi phí sản xuất cao hơn mà họ sẽ phải gánh chịu nếu quay trở lại sản xuất ở Mỹ. Mức lợi nhuận mà các tập đoàn hiện đang hưởng khó lòng đạt được tại Mỹ.

Đưa các tập đoàn trở lại

Trump gần đây đã kêu gọi các tập đoàn Mỹ rời khỏi Trung Quốc. Ông có quyền hành pháp để buộc họ phải tuân thủ, nhưng về mặt chính trị là không thể. Với một nền dân chủ lập hiến nhiều tầng như ở Mỹ, gần như không thể có được sự ủng hộ của cả hai Đảng trong việc bắt buộc các tập đoàn quay trở lại Mỹ.

Ngay cả khi các tập đoàn Mỹ trở lại, chi phí tài chính bỏ ra sẽ rất cao. Các công ty sẽ phải xây dựng lại cơ sở sản xuất, khôi phục lại mạng lưới cung ứng trong khi các nhà cung cấp địa phương từ lâu đã không còn tồn tại, và phục hồi các cộng đồng để nuôi dưỡng lực lượng lao động cho các công ty.

Đây sẽ là một trong những dự án đầy tham vọng nhất mà nước Mỹ từng thực hiện, tương tự với quy mô khổng lồ của Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường của Trung Quốc. Các việc làm cần thiết sẽ là tái quy hoạch các thành phố, xây dựng cơ sở hạ tầng, và nuôi dưỡng lại các cộng đồng. Chính phủ Mỹ chắc chắn sẽ phải áp dụng một chế độ khuyến khích giống với những gì chính phủ các nước Đông Nam Á đang mang lại cho các nhà đầu tư, một điều chưa từng có ở Mỹ. Điều này rất có thể sẽ cần phải đi kèm với một chương trình ưu đãi thuế, theo đó các công ty sản xuất ở Mỹ sẽ trả thuế thấp hơn so với các công ty nhập khẩu sản phẩm để bù đắp chênh lệch trong chi phí lao động.

Mỹ đã leo lên lưng cọp?

Đây là thực tế mà nước Mỹ phải đối diện. Bây giờ Mỹ phải học cách thích nghi với Trung Quốc về mặt ngoại giao và kinh tế, điều hoàn toàn nằm ngoài luận thuyết quân sự. Không giống như Chiến tranh Lạnh, thuộc về sức mạnh quân sự, đây là về thương mại. Mặc dù có một số vấn đề mà Trung Quốc và Mỹ cần phải tách nhau ra, như sở hữu trí tuệ, nhưng riêng về quan hệ kinh tế, Mỹ và Trung Quốc phải cùng tồn tại và hợp tác. Điều này đòi hỏi Mỹ phải đảo ngược hoàn toàn tư duy chính sách của mình.

Tuy nhiên, bất chấp tất cả những lời kêu gọi của chính quyền, các tập đoàn Mỹ vẫn đang đầu tư vào Trung Quốc. Trên thực tế, các tập đoàn Mỹ đã vượt xa việc chỉ thiết lập các nhà máy để xuất khẩu trở lại Mỹ. Họ tham gia rất nhiều vào việc phân phối sản phẩm tại thị trường nội địa Trung Quốc và đầu tư vào các lĩnh vực khác như thức ăn nhanh, giải trí và cổ phiếu. Thật vô nghĩa khi phát động cuộc chiến thương mại với một quốc gia mà nước Mỹ đang đầu tư rất lớn. Có khả năng rằng các công ty Mỹ ở Trung Quốc có thể bị tổn thương. Sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế Mỹ và Trung Quốc cần phải được công nhận và phản ánh đầy đủ trong chính sách.

(*) Bài viết thể hiện quan điểm của tác giả Murray Hunter, không phải quan điểm của Trung tâm Hỗ trợ Hội nhập Quốc tế TPHCM.

Nguồn: Eurasia Review

Từ khóa: sai lầm, Mỹ, chiến tranh thương mại, đối diện, thực tế mới