ASEAN không có tầm ảnh hưởng: Tranh chấp thương mại Nhật – Hàn làm nổi bật hạn chế của khối khu vực

nhatbanhanquoc

Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 52 đã khai mạc tại Bangkok vào ngày 29/7/2019. Thành phần tham dự bao gồm các nước thành viên ASEAN, cùng với Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Mỹ. Tranh chấp thương mại đang diễn ra giữa Nhật Bản và Hàn Quốc là chủ đề chính của cuộc thảo luận.

Mặc cho những rủi ro kinh tế tiềm ẩn đi kèm với cuộc chiến thương mại kéo dài, các nhà lãnh đạo ASEAN vẫn thất bại trong việc thúc đẩy xây dựng giải pháp tích cực hơn cho vấn đề này. ASEAN muốn chấm dứt những bất ổn kinh tế trong khu vực nhưng lại thiếu đi một vị thế ngoại giao mạnh mẽ để đảm bảo điều này.

Bất kể không có đủ khả năng ảnh hưởng đến hệ thống chính sách tại Đông Á, ASEAN sẽ cần tiếp tục thúc đẩy thương mại tự do và kịp thời xây dựng giải pháp hòa giải tranh chấp giữa các nước láng giềng.

Cuộc chiến thương mại gây ra những bất ổn mới trong thị trường

Sự rạn nứt bắt nguồn từ cuộc xung đột kéo dài hàng thập kỷ. Vào tháng 11/2018, Tòa án Tối cao Hàn Quốc ra lệnh cho Mitsubishi Heavy, công ty kỹ thuật và điện tử của Nhật Bản, bồi thường cho những người Hàn bị cưỡng bức lao động trong thời gian Thế chiến thứ 2.

Sau khi nguyên đơn tìm cách đẩy nhanh việc buôn bán các tài sản bị tịch thu vào đầu tháng 7, Nhật Bản đã thắt chặt nhập khẩu đối với chất bán dẫn và màn hình điện tử vào thị trường. Hàn Quốc nhanh chóng tuyên bố đây là hành động trả đũa từ Nhật Bản.

Nhật Bản càng khiến cuộc căng thẳng trở nên nảy lửa hơn bằng cách đưa Hàn Quốc ra khỏi danh sách các quốc gia được ưu đãi thương mại, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến mối quan hệ song phương giữa hai nước. Cuộc tranh chấp càng góp phần vào mối lo lắng của nhà đầu tư trên thị trường toàn cầu.

Nhật Bản và Hàn Quốc là hai nền kinh tế quyền lực với tầm ảnh hưởng toàn cầu to lớn. Nhật Bản là nền kinh tế đứng thứ 3 trên thế giới trong khi Hàn Quốc nắm giữ vị trí 11. Chỉ riêng nền kinh tế Nhật Bản đã chiếm hơn 6% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) toàn cầu.

Tuy nhiên, một vài bằng chứng cho thấy ASEAN có thể tránh được những ảnh hưởng tồi tệ nhất từ cuộc chiến thương mại – ít nhất là ở thời điểm hiện tại.

Tại buổi hội nghị, Bộ trưởng Kinh tế, Thương mại, và Công nghiệp Nhật Bản, Hiroshige Seko, đã tìm cách xoa dịu mối lo lắng của khu vực: “Tính đến nay, Đài Loan và các nước thành viên của ASEAN đã quản lý các mặt hàng xuất khẩu của họ một cách chặt chẽ, và Nhật Bản đang có mối quan hệ kinh tế rất gần gũi với các nước này. Vì thế, tôi nghĩ rằng việc này sẽ không ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng toàn cầu của Nhật Bản.”

Lĩnh vực màn hình điện tử tại Đông Nam Á có giá trị hơn 36 tỉ yên (340 triệu USD), và có hơn 22 tỉ yên (208 triệu USD) đầu tư cho lĩnh vực chất bán dẫn ở ASEAN. Ở thời điểm hiện tại, các dòng chảy thương mại này sẽ không bị gián đoạn.

ASEAN đang cố gắng thúc đẩy tự do thương mại nhưng không thể đàm phán một giải pháp

Tại Bangkok, khối ASEAN tuyên bố ưu tiên thúc đẩy Nhật Bản và Hàn Quốc sớm giải quyết những bất hòa vì lợi ích của nền kinh tế toàn cầu.

Vivian Balakrishnan, Bộ trưởng Ngoại giao Singapore, thể hiện sự lo lắng dành cho bế tắc này: “Nhật Bản nên mở rộng các quốc gia trong danh sách trắng [được hưởng ưu đãi thương mại], chứ không phải là giảm xuống”.

Thế nhưng đến cuối cùng, Nhật Bản và Hàn Quốc cũng không tìm được tiếng nói chung, và ASEAN hầu như không thể làm gì để thúc đẩy hai bên đi đến một thoải thuận. Danh tiếng của ASEAN với tư cách là một tổ chức trung lập có lẽ đã góp phần vào sự kém hiệu quả của khối.

Kể từ khi thành lập vào năm 1967, ASEAN đã duy trì chính sách không can thiệp vào công việc nội bộ giữa các nước thành viên. Tùy thuộc vào từng quan điểm mà “tính trung lập” của ASEAN có thể được miêu tả như một lời khen hoặc lời phê bình.

Trong trường hợp này, vị thế của khối với tư cách cố vấn viên cho phép ASEAN liên kết với tất cả các đối tác ở đấu trường quốc tế. Tuy nhiên, vai trò cố vấn viên lại có ít quyền lực như các nhà đàm phán hiệu quả.

Sự rút lui của Hoa Kỳ và Trung Quốc chừa chỗ cho các nước khác thúc đẩy các nguyên tắc và giá trị của thương mại tự do

Hoa Kỳ và Trung Quốc cũng không sẵn lòng hoặc không thể đưa ra một tác động tích cực lên tranh chấp Nhật – Hàn.

Khi hai nền kinh tế lớn toàn cầu bị kéo vào một cuộc tranh chấp thương mại kéo dài của riêng họ, khả năng can thiệp và hòa giải tranh chấp cho các nước khác cũng bị giảm sút nghiêm trọng. Khi được hỏi liệu Hoa Kỳ có đưa ra hành động nào đối với tình hình tranh chấp Nhật – Hàn hay không, Tổng thống Trump nhấn mạnh rằng ông sẽ làm thế nếu như hai bên yêu cầu, và thêm rằng việc làm trọng tài cho cuộc tranh chấp ở mức độ này “là một công việc rất nặng nhọc.”

Cũng có lo ngại cho rằng Hoa Kỳ và Trung Quốc là những đồng minh không đáng tin cậy. Trong một bài khảo sát tại khu vực, 51.5% người tham gia có rất ít hoặc không hề tin rằng Trung Quốc sẽ “làm việc đúng đắn” để góp phần vào hòa bình, an ninh, thịnh vượng, và quản trị toàn cầu năm 2019. Đối với Hoa Kỳ, con số này ở mức 50.6%.

Trong trường hợp không có sự lãnh đạo mạnh mẽ từ các cường quốc, trách nhiệm thúc đẩy thương mại tự do và trao đổi toàn cầu rơi vào các khối khu vực như ASEAN.

Trong giai đoạn cao trào của cuộc chiến thương mại Trung Quốc – Hoa Kỳ, điều này càng trở nên quan trọng. Đồng nhân dân tệ giảm xuống làm giảm sức mua của Trung Quốc, nhu cầu dành cho một loạt các sản phẩm tại khu vực cũng giảm xuống, tác động đến cả doanh thu tư nhân và ngân sách chính phủ.

Trước những diễn biến sắp tới, vị thế của khối sẽ tăng lên

Mặc dù ảnh hưởng của ASEAN đến các nước trên thế giới còn hạn chế, khối này vẫn có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hòa bình khu vực. Nhưng để phát huy được tiềm năng của khối, ASEAN cần tiếp tục nổ lực cải thiện vị thế ngoại giao của mình.

Ở hiện tại, tình hình tại mỗi nước thành viên của ASEAN đang có nhiều biến động – và giữa các nước cũng có những bất đồng – để có thể nắm quyền trên đấu trường ngoại giao quốc tế.

Để tăng cường sức mạnh của mình, ASEAN nên tập trung vào việc thúc đẩy quan hệ đối tác trong khu vực. Các sáng kiến kinh tế và xã hội bền vững và công bằng nên được đặt ở trung tâm của những chính sách trong nước.

Khu vực này đang giúp hàng triệu dân thoát khỏi cảnh nghèo khó và đóng góp vào sự phát triển của tầng lớp trung lưu toàn cầu mới. Để tạo thêm nhiều động lực, điều quan trọng là ASEAN phải tiếp tục hỗ trợ tự do hóa nền kinh tế.

Việc phê chuẩn hiệp ước RECP – một thỏa thuận thương mại được đề xuất giữa ASEAN và các cường quốc khác trong khu vực, bao gồm Nhật Bản và Hàn Quốc – sẽ giúp thể hiện sự ủng hộ của khối đối với cam kết về những giá trị kinh tế tự do.

Về lâu dài, vị thế quốc tế của ASEAN sẽ được đánh giá dựa trên năng lực của khối. Bằng cách kết hợp tăng trưởng kinh tế với quản trị tốt và tiến bộ xã hội giữa các nước thành viên, đòn bẩy ngoại giao của khối sẽ tăng lên.

Tranh chấp thương mại giữa Nhật Bản và Hàn Quốc sẽ không ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường ASEAN, nhưng làn sóng chính sách bảo hộ trên toàn cầu chỉ làm gia tăng bất ổn kinh tế trong tương lai.

Để giảm thiểu tác động tồi tệ nhất của nó, ASEAN nên tiếp tục hướng đi của mình và nhấn mạnh cam kết chung của khu vực đối với thương mại tự do và mở cửa.

Nguồn: ASEAN Today

Từ khóa: ASEAN, chiến tranh thương mại, hội nhập kinh tế, chủ nghĩa bảo hộ